ΟΟΣΑ: Γερνούν οι εκπαιδευτικοί στην Ελλάδα, οι μισθοί υστερούν και η χρηματοδότηση παραμένει χαμηλή

Ένα εκπαιδευτικό προσωπικό που γερνά, αμοιβές χαμηλότερες από εκείνες άλλων πτυχιούχων και δημόσια δαπάνη για την εκπαίδευση κάτω από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ: αυτή είναι η εικόνα που προκύπτει από το σημείωμα της έκθεσης Education at a Glance 2026 για την Ελλάδα.

Με επίκεντρο τις ελλείψεις εκπαιδευτικών, ο Οργανισμός επισημαίνει ότι ο αριθμός των μαθητών δεν αρκεί, από μόνος του, για να προσδιορίσει πόσους εκπαιδευτικούς θα χρειαστεί η χώρα τα επόμενα χρόνια.

Το 40% στη δευτεροβάθμια είναι τουλάχιστον 55 ετών

Στην Ελλάδα, τέσσερις στους δέκα εκπαιδευτικούς δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης είναι 55 ετών και άνω. Ο αντίστοιχος μέσος όρος στις χώρες με διαθέσιμα στοιχεία είναι 25%. Η απόσταση είναι μεγάλη και σε σύγκριση με την υπόλοιπη ελληνική αγορά εργασίας: στην ίδια ηλικιακή ομάδα ανήκει το 22% όλων των εργαζομένων και το 14% των εργαζομένων που έχουν τουλάχιστον μεταπτυχιακό τίτλο.

Τα ποσοστά αυτά δεν λένε πόσοι εκπαιδευτικοί θα συνταξιοδοτηθούν σε ένα συγκεκριμένο έτος. Δείχνουν, όμως, γιατί η ανανέωση του προσωπικού απαιτεί έγκαιρο σχεδιασμό. Οι αποχωρήσεις δεν θα επηρεάσουν αναγκαστικά με τον ίδιο τρόπο κάθε βαθμίδα, ειδικότητα ή περιοχή.

Η μείωση των μαθητών δεν λύνει αυτομάτως το πρόβλημα των ελλείψεων

Ο αριθμός των παιδιών ηλικίας 5 έως 14 ετών στην Ελλάδα προβλέπεται να μειωθεί κατά 13% μεταξύ 2024 και 2033. Αν όλοι οι άλλοι παράγοντες έμεναν αμετάβλητοι, αυτό θα περιόριζε τη ζήτηση για εκπαιδευτικούς. Ο ΟΟΣΑ υπογραμμίζει, ωστόσο, ότι οι ανάγκες εξαρτώνται επίσης από το πού κατοικούν οι μαθητές, το μέγεθος των τάξεων, τις ώρες εργασίας και διδασκαλίας, τις αποχωρήσεις προσωπικού και τη χρηματοδότηση.

Η εξέλιξη της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης δείχνει γιατί μαθητές και θέσεις εκπαιδευτικών δεν ακολουθούν υποχρεωτικά την ίδια πορεία. Από το 2015 έως το 2024, οι μαθητές μειώθηκαν κατά 12% στην Ελλάδα, ενώ ο αριθμός των εκπαιδευτικών αυξήθηκε κατά 16%. Για το σύνολο των χωρών του ΟΟΣΑ, η αύξηση των εκπαιδευτικών ήταν 13%, έναντι αύξησης των μαθητών κατά 2%. Οι επιλογές για τη συγκρότηση των τάξεων και τη λειτουργία των σχολείων επηρεάζουν τη στελέχωση.

Το ελληνικό σημείωμα της έκθεσης δεν καταγράφει έναν συνολικό αριθμό σημερινών κενών θέσεων. Αναδεικνύει τους παράγοντες που πρέπει να συνεκτιμηθούν για να προβλεφθούν οι ανάγκες και να αντιμετωπιστούν πιθανές ελλείψεις.

Μισθολογική υστέρηση έναντι άλλων πτυχιούχων

Οι εκπαιδευτικοί της προσχολικής εκπαίδευσης στην Ελλάδα κερδίζουν κατά μέσο όρο 30% λιγότερα από άλλους εργαζομένους με τριτοβάθμια εκπαίδευση, σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ. Στην κατώτερη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, η αντίστοιχη διαφορά είναι 24%.

Πρόκειται για σύγκριση αποδοχών με άλλους πτυχιούχους και όχι για υπολογισμό του μισθού σε ευρώ. Η διαφορά, πάντως, αποτελεί ουσιώδες στοιχείο στη συζήτηση για την προσέλκυση και τη διατήρηση εκπαιδευτικών, ιδιαίτερα όταν ένα μεγάλο μέρος του σημερινού προσωπικού πλησιάζει στην ηλικία συνταξιοδότησης.

Δαπάνη ανά μαθητή κάτω από τον μέσο όρο

Το 2023, η δημόσια δαπάνη για την εκπαίδευση από την πρωτοβάθμια έως την τριτοβάθμια αντιστοιχούσε στο 2,9% του ΑΕΠ στην Ελλάδα, έναντι 4% κατά μέσο όρο στον ΟΟΣΑ, σύμφωνα με τη συγκεκριμένη μέτρηση της έκθεσης. Με άλλη βάση υπολογισμού, που περιλαμβάνει τις τελικές δημόσιες δαπάνες εντός και εκτός εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, το ελληνικό ποσοστό μειώθηκε από 3,4% του ΑΕΠ το 2015 σε 3% το 2023.

Η απόσταση φαίνεται και στη δημόσια δαπάνη ανά μαθητή, με ποσά προσαρμοσμένα για την αγοραστική δύναμη. Στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση ήταν 7.647 δολάρια στην Ελλάδα, έναντι 12.893 δολαρίων κατά μέσο όρο στον ΟΟΣΑ. Στην κατώτερη δευτεροβάθμια ήταν 6.924 δολάρια, έναντι 14.291 δολαρίων. Η Ελλάδα συγκαταλέγεται μάλιστα στις λίγες χώρες όπου η δαπάνη ανά μαθητή στην κατώτερη δευτεροβάθμια είναι μικρότερη από εκείνη της πρωτοβάθμιας.

Ένα ακόμη χαρακτηριστικό είναι η σύνθεση των λειτουργικών δαπανών: στην ελληνική πρωτοβάθμια εκπαίδευση, το 93% κατευθύνεται σε αμοιβές προσωπικού, έναντι 79% κατά μέσο όρο στον ΟΟΣΑ. Το υπόλοιπο καλύπτει άλλες λειτουργικές ανάγκες, όπως αγαθά, υπηρεσίες και συντήρηση.

Τάσεις στις κρατικές δαπάνες για την εκπαίδευση ως ποσοστό του ΑΕΠ (2015 και 2023)

Συνολικές κρατικές δαπάνες για την εκπαίδευση (εντός και εκτός εκπαιδευτικών ιδρυμάτων)· από την πρωτοβάθμια έως την τριτοβάθμια εκπαίδευση

Περισσότεροι εκπαιδευτικοί στην προσχολική εκπαίδευση

Η εικόνα δεν είναι ενιαία σε όλες τις βαθμίδες. Από το 2015 έως το 2024, ο αριθμός των παιδιών στην προσχολική εκπαίδευση αυξήθηκε κατά 9% στην Ελλάδα, ενώ οι εκπαιδευτικοί αυξήθηκαν κατά 52%. Ως αποτέλεσμα, η αναλογία παιδιών προς εκπαιδευτικό μειώθηκε κατά 29%. Το στοιχείο δείχνει ότι η στελέχωση μπορεί να ενισχυθεί ακόμη και όταν αυξάνονται οι εγγραφές· δεν αναιρεί, όμως, τις διαφορετικές ανάγκες που μπορεί να υπάρχουν ανά περιοχή ή σχολείο.

Ο ΟΟΣΑ καταγράφει επίσης για την Ελλάδα ετήσιο μέγιστο χρόνο διδασκαλίας 645 ωρών στην πρωτοβάθμια και 600 ωρών στην κατώτερη δευτεροβάθμια. Διευκρινίζει ότι η διδασκαλία αποτελεί μόνο μέρος της εργασίας των εκπαιδευτικών, η οποία περιλαμβάνει επίσης την προετοιμασία μαθημάτων και τη διόρθωση εργασιών.

Τα στοιχεία της έκθεσης οδηγούν σε ένα σύνθετο συμπέρασμα: η υποχώρηση του μαθητικού πληθυσμού δεν επιτρέπει έναν απλό υπολογισμό των μελλοντικών θέσεων. Η γήρανση του προσωπικού, οι μισθολογικές διαφορές, η κατανομή των μαθητών και οι διαθέσιμοι πόροι θα κρίνουν αν τα σχολεία θα έχουν τους εκπαιδευτικούς που χρειάζονται, εκεί και όταν τους χρειάζονται.

Αναλυτικά η έκθεση Education at a Glance 2026 για την Ελλάδα του ΟΟΣΑ