Παγκόσμια Τράπεζα: “Ξεσκεπάστε το κρυφό χρέος, πριν σκάσει η επόμενη κρίση”

Την ανάγκη για ριζική διαφάνεια στο δημόσιο χρέος των αναπτυσσόμενων χωρών υπογραμμίζει η Παγκόσμια Τράπεζα σε νέα της έκθεση, προειδοποιώντας ότι η συσκότιση γύρω από τα δανειακά συμβόλαια οδηγεί συχνά σε κρίσεις ρευστότητας, αύξηση του κόστους δανεισμού και απώλεια αξιοπιστίας.

«Όταν υπάρχει κρυφό χρέος, η χρηματοδότηση στερεύει και οι όροι δυσκολεύουν», σημειώνει ο Axel van Trotsenburg, ανώτερος διευθύνων σύμβουλος της Τράπεζας. «Η ριζική διαφάνεια είναι θεμελιώδης για να σπάσει αυτός ο φαύλος κύκλος».

Η έκθεση ζητά από τις κυβερνήσεις να προχωρήσουν σε θεσμικές μεταρρυθμίσεις, που θα υποχρεώνουν σε πλήρη και έγκαιρη γνωστοποίηση των νέων δανειακών συμφωνιών. Παράλληλα, καλεί τους δανειστές να ανοίξουν τα βιβλία τους, δημοσιοποιώντας όρους δανεισμού, εγγυήσεις και αναδιαρθρώσεις.

Μεταξύ των μέτρων που προτείνει η Παγκόσμια Τράπεζα περιλαμβάνονται:

Καθολικοί έλεγχοι και δημοσιοποίηση των όρων αναδιάρθρωσης

Αναλυτικά στοιχεία για κάθε δάνειο

Εργαλεία εντοπισμού παρατυπιών στις επίσημες εκθέσεις

Διασταύρωση στοιχείων μεταξύ χωρών, κεντρικών τραπεζών και πολυμερών οργανισμών

Η αδιαφάνεια ως συστημικό πρόβλημα

Παρότι το ποσοστό των χαμηλού εισοδήματος χωρών που δημοσιοποιούν βασικά στοιχεία του δημόσιου χρέους τους έχει αυξηθεί από κάτω του 60% το 2020 σε πάνω από 75% σήμερα, μόνο το 25% εξ αυτών παρέχει ικανοποιητικό επίπεδο πληροφόρησης ανά δάνειο, δηλαδή τα πιο κρίσιμα και αποκαλυπτικά στοιχεία.

Η κατάσταση περιπλέκεται περαιτέρω από την αυξανόμενη χρήση εναλλακτικών μορφών δανεισμού, όπως swaps κεντρικών τραπεζών, συμβάσεις με ενέχυρο (collateralized transactions), «ιδιωτικές» ή εκτός προϋπολογισμού συμφωνίες.

Αυτές οι πρακτικές κάνουν το χρέος σχεδόν αόρατο για τους διεθνείς θεσμούς και τους επενδυτές.

Η έκθεση φέρνει παραδείγματα από αφρικανικές χώρες που ενεπλάκησαν σε αδιαφανείς συμφωνίες, με σοβαρές συνέπειες:

Σενεγάλη: Διαπραγματεύεται με το ΔΝΤ έπειτα από λανθασμένη δήλωση προηγούμενων χρεών, ενώ χρησιμοποίησε ιδιωτικές τοποθετήσεις χρέους.

Καμερούν και Γκαμπόν: Κατέφυγαν σε συμφωνίες «εκτός οθόνης» (off-screen deals).

Αγκόλα: Αναγκάστηκε να πληρώσει πρόσθετη εγγύηση ύψους 200 εκατ. δολαρίων μετά την πτώση τιμής των ομολόγων της.

Νιγηρία: Η κεντρική τράπεζα αποκάλυψε το 2023 ότι δισεκατομμύρια από τα αποθέματά της σε ξένο νόμισμα ήταν δεσμευμένα σε περίπλοκες συμφωνίες που είχε συνάψει η προηγούμενη διοίκηση.

Η Παγκόσμια Τράπεζα τονίζει ότι μόνο μέσα από διεύρυνση της κάλυψης των δανείων και βαθύτερη πληροφόρηση ανά δάνειο, η διεθνής κοινότητα θα μπορέσει να κατανοήσει την πραγματική έκθεση των χωρών στο δημόσιο χρέος και να προλάβει νέες κρίσεις.