Παγκόσμιος ελάχιστος φόρος 15%: Οι ΗΠΑ εξασφαλίζουν εξαίρεση για τις πολυεθνικές τους και πανηγυρίζουν

Την ικανοποίησή της εξέφρασε η κυβέρνηση των ΗΠΑ υπό τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, μετά τη συμφωνία που «κλειδώνει» την εξαίρεση των αμερικανικών πολυεθνικών από βασικούς κανόνες του παγκόσμιου ελάχιστου φορολογικού συντελεστή 15% (Pillar Two) που είχε συμφωνηθεί στο πλαίσιο του ΟΟΣΑ. Σύμφωνα με την Ουάσιγκτον, οι εταιρείες με έδρα τις ΗΠΑ θα υπάγονται αποκλειστικά στους αμερικανικούς κανόνες ελάχιστης φορολόγησης και δεν θα υπόκεινται στον μηχανισμό του «δεύτερου πυλώνα» που θα μπορούσε να επιβάλει συμπληρωματικό φόρο σε άλλες χώρες.

Η διεθνής συμφωνία του 2021 για τη μεταρρύθμιση της φορολόγησης των πολυεθνικών (OECD/G20 Inclusive Framework) στηρίζεται σε δύο πυλώνες. Ο δεύτερος (Pillar Two) εισάγει έναν ελάχιστο αποτελεσματικό φόρο 15% ανά χώρα δραστηριότητας, με στόχο να περιοριστεί η μεταφορά κερδών σε «φορολογικούς παραδείσους». Στο πεδίο εφαρμογής μπαίνουν πολυεθνικοί όμιλοι με ενοποιημένα έσοδα άνω των 750 εκατ. ευρώ.
Σημειώνεται ότι πολλές χώρες έχουν ήδη προχωρήσει στην εφαρμογή των κανόνων, ενώ στην Ευρωπαϊκή Ένωση το πλαίσιο έχει τεθεί σε εφαρμογή από το 2024.

Η «φόρμουλα» της εξαίρεσης: το λεγόμενο “side-by-side”
Η εξαίρεση των αμερικανικών ομίλων στηρίζεται σε ένα μοντέλο “side-by-side”, το οποίο προβλέπει ότι οι αμερικανικοί όμιλοι θα εξαιρούνται πλήρως από δύο βασικούς κανόνες του Pillar Two,  τον Income Inclusion Rule (IIR) και τον Undertaxed Profits Rule (UTPR), με το επιχείρημα ότι ήδη υπόκεινται σε υφιστάμενους αμερικανικούς ελάχιστους φόρους.
Η «πολιτική» συμφωνία για αυτή την κατεύθυνση είχε αποτυπωθεί από τις χώρες της G7 στα τέλη Ιουνίου 2025, ενώ στις αρχές Ιανουαρίου 2026 ο ΟΟΣΑ ανακοίνωσε ότι περισσότερες από 145 χώρες συμφώνησαν σε επικαιροποίηση/απλοποιήσεις του πλαισίου ώστε να ενσωματωθεί ο συμβιβασμός και να δοθεί μεγαλύτερη «φορολογική βεβαιότητα».

«Ιστορική νίκη», λέει το αμερικανικό Υπουργείο Οικονομικών
Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, χαρακτήρισε τη συμφωνία «ιστορική νίκη» για τη διαφύλαξη της φορολογικής κυριαρχίας των ΗΠΑ, υποστηρίζοντας ότι προστατεύει επιχειρήσεις και εργαζομένους από «εξωεδαφική υπέρβαση».
Από την πλευρά του, ο ΟΟΣΑ περιέγραψε το αποτέλεσμα ως «πολιτικό και τεχνικό συμβιβασμό» που μειώνει την πολυπλοκότητα και ενισχύει τη νομική ασφάλεια, με νέες απλοποιήσεις και “safe harbours” για την εφαρμογή.

Σύμφωνα με το Reuters, η κυβέρνηση Τραμπ είχε προειδοποιήσει ότι θα προχωρήσει σε αντίμετρα σε βάρος χωρών που θα επέβαλαν φόρους σε αμερικανικές εταιρείες βάσει του αρχικού πλαισίου.
Παράλληλα, στο Κογκρέσο είχαν προωθηθεί διατάξεις που θα επέτρεπαν «ανταποδοτική» φορολόγηση έναντι χωρών που εφαρμόζουν μέτρα τα οποία οι ΗΠΑ θεωρούν «άδικα» για αμερικανικούς ομίλους με πιο χαρακτηριστική την προτεινόμενη Section 899, που στοχεύει ρητά κανόνες όπως ο UTPR, αλλά και ψηφιακούς φόρους (DSTs).

Διεθνείς αντιδράσεις: «οπισθοχώρηση» λένε οργανώσεις διαφάνειας
Η αναθεώρηση έχει προκαλέσει αντιδράσεις από οργανώσεις φορολογικής διαφάνειας, που υποστηρίζουν ότι η εξαίρεση των αμερικανικών πολυεθνικών αποδυναμώνει την αρχική φιλοδοξία της συμφωνίας και μπορεί να αναζωπυρώσει τον «αγώνα προς τα κάτω» στους εταιρικούς φόρους.

Η υπόθεση αφήνει ανοικτό και το δυσκολότερο σκέλος της συνολικής μεταρρύθμισης (Pillar One, φορολόγηση της ψηφιακής οικονομίας, /νακατανομή φορολογικών δικαιωμάτων), για το οποίο η αμερικανική πλευρά δηλώνει ότι θα συνεχίσει το διάλογο.