«Ράπισμα» του Ευρωκοινοβουλίου στην Άγκυρα: Παγωμένη η ένταξη στην ΕΕ, στο στόχαστρο και η «Γαλάζια Πατρίδα»

Σε ένα από τα πλέον αυστηρά πολιτικά μηνύματα προς την Άγκυρα των τελευταίων ετών, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε την ετήσια έκθεσή του για την Τουρκία, η οποία συντάχθηκε από τον Ισπανό σοσιαλιστή ευρωβουλευτή, Νάτσο Σάντσες Αμόρ.

Η έκθεση επαναβεβαιώνει ότι οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις της Τουρκίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένουν ουσιαστικά αδρανείς, υπογραμμίζοντας ότι έχουν «παγώσει από το 2018» εξαιτίας της συνεχούς επιδείνωσης του κράτους δικαίου, των δημοκρατικών θεσμών και των θεμελιωδών δικαιωμάτων στη χώρα.

Το κεντρικό συμπέρασμα της έκθεσης είναι σαφές και πολιτικά βαρύνουσας σημασίας: «Δεδομένης της έλλειψης προόδου και της συνεχιζόμενης οπισθοδρόμησης της δημοκρατίας στην Τουρκία, η διαδικασία ένταξης της Τουρκίας στην ΕΕ δεν μπορεί να επανακκινήσει υπό τις παρούσες συνθήκες». Η διατύπωση αυτή αποτυπώνει τη βαθιά απογοήτευση των ευρωπαϊκών θεσμών για την πορεία της χώρας υπό την κυβέρνηση του προέδρου Ταγίπ Ερντογάν.

Η έκθεση σημειώνει ότι, παρά τις επανειλημμένες δηλώσεις της τουρκικής ηγεσίας περί στρατηγικού στόχου ένταξης στην ΕΕ, οι πραγματικές εξελίξεις στο εσωτερικό της χώρας κινούνται προς την αντίθετη κατεύθυνση. Οι ευρωβουλευτές εκφράζουν έντονη ανησυχία για τη διάβρωση της ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης, τους περιορισμούς στην ελευθερία της έκφρασης, τις πιέσεις κατά της αντιπολίτευσης, των δημοσιογράφων και της κοινωνίας των πολιτών, καθώς και για τις πρόσφατες διώξεις πολιτικών αντιπάλων της κυβέρνησης.

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στην εξωτερική πολιτική της Άγκυρας. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επαναλαμβάνει την ανησυχία του για τις μονομερείς ενέργειες της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο, καλώντας τη χώρα να σέβεται πλήρως την κυριαρχία και τα κυριαρχικά δικαιώματα όλων των κρατών-μελών της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων της Ελλάδας και της Κυπριακής Δημοκρατίας. Οι ευρωβουλευτές τονίζουν ότι η ομαλοποίηση των σχέσεων καλής γειτονίας αποτελεί βασική προϋπόθεση για οποιαδήποτε ουσιαστική πρόοδο στις ευρωτουρκικές σχέσεις.

Στο πλαίσιο αυτό, η έκθεση αντιμετωπίζει με ιδιαίτερο σκεπτικισμό τη ρητορική της λεγόμενης «Γαλάζιας Πατρίδας» («Mavi Vatan»), η οποία τα τελευταία χρόνια έχει αποτελέσει βασικό άξονα της τουρκικής στρατηγικής στην Ανατολική Μεσόγειο. Η συγκεκριμένη αντίληψη, που αμφισβητεί εμπράκτως τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας και της Κύπρου σε θαλάσσιες ζώνες, θεωρείται από τις Βρυξέλλες παράγοντας αποσταθεροποίησης και πηγή εντάσεων σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη γεωπολιτική περιοχή.

Παράλληλα, η έκθεση απορρίπτει ευθέως την άποψη που προβάλλεται συχνά από την τουρκική ηγεσία, σύμφωνα με την οποία ο γεωπολιτικός και στρατηγικός ρόλος της χώρας –ιδίως σε ζητήματα ασφάλειας, άμυνας, μετανάστευσης και περιφερειακής σταθερότητας– θα μπορούσε να αντισταθμίσει τις ελλείψεις στον τομέα της δημοκρατίας. Οι ευρωβουλευτές υπογραμμίζουν ότι «η γεωγραφική και γεωπολιτική σημασία της Τουρκίας δεν μπορεί να αντισταθμίσει τη δημοκρατική οπισθοδρόμηση» και ξεκαθαρίζουν ότι η ιδιότητα της υποψήφιας προς ένταξη χώρας προϋποθέτει πλήρη συμμόρφωση με τις ευρωπαϊκές αξίες και τα κριτήρια της Κοπεγχάγης.

Την ίδια στιγμή, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αναγνωρίζει ότι η Τουρκία παραμένει σημαντικός εταίρος της ΕΕ σε κρίσιμα πεδία, όπως η διαχείριση του μεταναστευτικού, το εμπόριο, η ενεργειακή ασφάλεια και η περιφερειακή σταθερότητα. Ωστόσο, επισημαίνει ότι η συνεργασία αυτή δεν πρέπει να συγχέεται με την ενταξιακή διαδικασία, η οποία εξακολουθεί να εξαρτάται αποκλειστικά από την πρόοδο στους τομείς της δημοκρατίας, του κράτους δικαίου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Το μήνυμα που εκπέμπει η έκθεση Σάντσες Αμόρ είναι σαφές: η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν κλείνει οριστικά την πόρτα στην Τουρκία, αλλά η επανεκκίνηση της ενταξιακής πορείας προϋποθέτει βαθιές και ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις. Μέχρι τότε, η υποψηφιότητα της Τουρκίας θα παραμένει τυπικά ενεργή, αλλά πολιτικά και πρακτικά «παγωμένη», αντανακλώντας το βαθύ χάσμα που εξακολουθεί να χωρίζει την Άγκυρα από τα ευρωπαϊκά πρότυπα δημοκρατίας και κράτους δικαίου.