Στην Τεχεράνη ο αρχηγός του πακιστανικού στρατού για συνομιλίες

Σε μια από τις πιο κρίσιμες διπλωματικές παρεμβάσεις των τελευταίων εβδομάδων, ο αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων του Πακιστάν, στρατάρχης Άσιμ Μουνίρ, έφθασε τη Δευτέρα 24 Αυγούστου στην Τεχεράνη, την ώρα που οι Ηνωμένες Πολιτείες ετοιμάζονται να ανακοινώσουν ένα νέο, ιδιαίτερα σκληρό πακέτο οικονομικών μέτρων κατά του Ιράν και των χωρών ή εταιρειών που εξακολουθούν να συναλλάσσονται μαζί του.

Το Ισλαμαμπάντ παρουσιάζει την επίσκεψη ως μέρος των προσπαθειών του για «περιφερειακή ειρήνη και σταθερότητα». Ωστόσο, το timing προσδίδει στην αποστολή σαφή διαμεσολαβητικό χαρακτήρα. Σύμφωνα με πακιστανικές πηγές που επικαλείται το Reuters, ο Μουνίρ είχε συνομιλήσει την προηγούμενη εβδομάδα με τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, με βασικό ζητούμενο από την πλευρά της Ουάσιγκτον να αξιοποιηθεί η επιρροή του Πακιστάν ώστε η Τεχεράνη να επιστρέψει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.

Η σχέση που έχει αναπτύξει ο Μουνίρ με τον Τραμπ, σε συνδυασμό με τους παραδοσιακούς διαύλους του Πακιστάν με το Ιράν, τοποθετεί το Ισλαμαμπάντ σε μια σπάνια θέση: μπορεί να συνομιλεί τόσο με την Ουάσιγκτον όσο και με πρόσωπα κοντά στην ιρανική ηγεσία, χωρίς όμως να είναι βέβαιο πόσο μεγάλη επιρροή μπορεί πραγματικά να ασκήσει στις δύο πλευρές.

Η διπλωματική κινητικότητα συμπίπτει με την προετοιμασία μιας νέας φάσης οικονομικής πίεσης από τις ΗΠΑ. Ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ έχει προαναγγείλει τα σκληρότερα οικονομικά μέτρα που έχει επιχειρήσει μέχρι σήμερα η Ουάσιγκτον εναντίον της Τεχεράνης, με τις λεπτομέρειες να αναμένονται αργότερα τη Δευτέρα.

Σε αντίθεση με προηγούμενους γύρους κυρώσεων που επικεντρώνονταν κυρίως σε ιρανικές τράπεζες, κρατικές επιχειρήσεις, εξαγωγές πετρελαίου και στελέχη του καθεστώτος, η νέα αμερικανική στρατηγική φαίνεται να στρέφεται περισσότερο προς τους εμπορικούς εταίρους του Ιράν. Στόχος είναι να αυξηθεί το κόστος για χώρες, εταιρείες, διυλιστήρια και χρηματοπιστωτικά δίκτυα που επιτρέπουν στην ιρανική οικονομία να διατηρεί πρόσβαση σε διεθνή έσοδα.

Ο Μπέσεντ έχει καλέσει ειδικά την Κίνα να συνεργαστεί με τις ΗΠΑ. Το Πεκίνο αποτελεί εδώ και χρόνια τον σημαντικότερο αγοραστή ιρανικού πετρελαίου και, σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται το Reuters, απορροφά το μεγαλύτερο μέρος των θαλάσσιων εξαγωγών αργού της χώρας. Η Κίνα, ωστόσο, απορρίπτει τις μονομερείς κυρώσεις και δηλώνει ότι θα προστατεύσει τα οικονομικά της συμφέροντα.

Ήδη, πάντως, οι ροές ιρανικού πετρελαίου προς την Κίνα έχουν μειωθεί. Οι αποστολές υποχώρησαν, σύμφωνα με στοιχεία της Kpler που δημοσίευσε το Reuters, σε περίπου 534.000 βαρέλια ημερησίως τον Αύγουστο από 823.000 τον Ιούλιο, ένδειξη ότι ο συνδυασμός στρατιωτικής πίεσης, περιορισμών στη ναυσιπλοΐα και φόβου για νέες κυρώσεις αρχίζει να έχει μετρήσιμο αποτέλεσμα.

Το Ιράν απειλεί να κλείσει τη στρόφιγγα του Κόλπου

Η απάντηση της Τεχεράνης είναι μέχρι στιγμής εξαιρετικά επιθετική. Ο Μοχσέν Ρεζαΐ, γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας, προειδοποίησε ότι εάν συνεχιστεί αυτό που το Ιράν χαρακτηρίζει «οικονομικό πόλεμο», η χώρα θα επιχειρήσει να εμποδίσει τις εξαγωγές πετρελαίου όχι μόνο από το Ιράν αλλά συνολικά από τον Περσικό Κόλπο.

Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να έχει συνέπειες πολύ πέρα από τη Μέση Ανατολή. Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαδρόμους στον κόσμο. Πριν από τη σημερινή πολεμική κρίση, από εκεί διέρχονταν περίπου 20,9 εκατ. βαρέλια πετρελαίου και άλλων υγρών καυσίμων ημερησίως, ποσότητα αντίστοιχη με περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας κατανάλωσης. Οι διαθέσιμοι αγωγοί της Σαουδικής Αραβίας και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων μπορούν να παρακάμψουν μόνο ένα μέρος αυτών των ποσοτήτων.

Νέος κίνδυνος και στην Ερυθρά Θάλασσα

Την ίδια ώρα, η κρίση απειλεί να επεκταθεί σε δεύτερο κρίσιμο θαλάσσιο μέτωπο. Τη Δευτέρα αναφέρθηκε πλήγμα από βλήμα σε δεξαμενόπλοιο δυτικά του σαουδαραβικού λιμανιού Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα, προκαλώντας πυρκαγιά στο κατάστρωμα. Οι υπηρεσίες παρακολούθησης της ναυσιπλοΐας δεν απέδωσαν άμεσα την επίθεση σε συγκεκριμένο δράστη.

Η επίθεση αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή η Σαουδική Αραβία έχει επιχειρήσει να χρησιμοποιήσει περισσότερο την Ερυθρά Θάλασσα ως εναλλακτική οδό για τις πετρελαϊκές της εξαγωγές, αποφεύγοντας το Ορμούζ. Τον Ιούλιο, όμως, οι Χούθι της Υεμένης, οι οποίοι διατηρούν στενές σχέσεις με το Ιράν, ανακοίνωσαν ναυτικό αποκλεισμό της Σαουδικής Αραβίας και απείλησαν τις σχετικές θαλάσσιες μεταφορές.

Έτσι, η παγκόσμια αγορά ενέργειας βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα ασυνήθιστο σενάριο διπλής πίεσης: περιορισμένη ναυσιπλοΐα τόσο στα Στενά του Ορμούζ όσο και στις διαδρομές που συνδέονται με το Μπαμπ ελ Μαντέμπ και την Ερυθρά Θάλασσα.