Τεχνητή Νοημοσύνη: Η ξέφρενη κούρσα για να αλλάξει τον κόσμο πριν στερέψει η χρηματοδότηση

Η Τεχνητή Νοημοσύνη έχει ανοίξει έναν επενδυτικό κύκλο πρωτοφανούς μεγέθους. Τεχνολογικοί κολοσσοί και νεοφυείς επιχειρήσεις διοχετεύουν τεράστια κεφάλαια σε κέντρα δεδομένων, υπολογιστική ισχύ και νέα μοντέλα, προσδοκώντας ότι η τεχνολογία θα μεταμορφώσει την οικονομία.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν αυτή η μεταμόρφωση θα αποφέρει αρκετά έσοδα προτού οι χρηματοδοτικές ανάγκες ξεπεράσουν τις αντοχές των επενδυτών.

Σύμφωνα με το Reuters, οι προβλέψεις για τις δαπάνες αναδεικνύουν το μέγεθος του στοιχήματος. Η PwC εκτιμά ότι οι σωρευτικές παγκόσμιες επενδύσεις μόνο σε κέντρα δεδομένων θα μπορούσαν να υπερβούν τα 30 τρισ. δολάρια έως το 2050. Πρόκειται για ποσά που ξεπερνούν τις επενδύσεις στις ιστορικές περιόδους ανάπτυξης των σιδηροδρόμων και του διαδικτύου, ακόμη και μετά την προσαρμογή για τον πληθωρισμό.

Η Anthropic, μία από τις βασικές διεκδικήτριες στην αγορά, σχεδιάζει δαπάνες 518 δισ. δολαρίων τα επόμενα χρόνια, σύμφωνα με το ενημερωτικό δελτίο για την εισαγωγή της στο χρηματιστήριο που επικαλείται το πρακτορείο. Το ποσό υπερβαίνει κατά περισσότερες από 100 φορές τα έσοδά της το 2025.

Πίσω από αυτές τις επενδύσεις βρίσκεται η προσδοκία ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη θα προκαλέσει άλμα παραγωγικότητας. Μέχρι στιγμής, όμως, η απόσταση ανάμεσα στις τεχνολογικές δυνατότητες και στην οικονομική τους απόδοση παραμένει μεγάλη.

Το χρηματοδοτικό κενό των τρισεκατομμυρίων

Η JPMorgan επισημαίνει ότι τα ευρείας κλίμακας οφέλη στην παραγωγικότητα των ΗΠΑ εξακολουθούν να είναι δύσκολο να εντοπιστούν. Αυτό δημιουργεί ερωτήματα για το κατά πόσο οι υψηλές αποτιμήσεις των εταιρειών Τεχνητής Νοημοσύνης μπορούν να στηριχθούν στα μελλοντικά τους κέρδη.

Η Bain & Company υπολογίζει ότι οι μεγάλοι αμερικανικοί όμιλοι υποδομών, όπως η Google, η Amazon και η Microsoft, μαζί με άλλες επιχειρήσεις του κλάδου, θα χρειαστούν περισσότερα από 4,2 τρισ. δολάρια σε νέα έσοδα μέσα στην επόμενη πενταετία για να χρηματοδοτήσουν την ανάπτυξή τους.

Η εξοικονόμηση κόστους στις υφιστάμενες δραστηριότητες δεν αρκεί, σύμφωνα με τη μελέτη. Χρειάζεται να δημιουργηθούν νέες αγορές: από ρομπότ που λειτουργούν με Τεχνητή Νοημοσύνη έως εφαρμογές που επιταχύνουν την ανακάλυψη υλικών για μπαταρίες και ημιαγωγούς.

Το ζητούμενο είναι ο χρόνος. Οι εφαρμογές αυτές πρέπει να αποκτήσουν εμπορική αξία αρκετά γρήγορα ώστε να στηρίξουν τις υποδομές που κατασκευάζονται σήμερα.

Οι αποτιμήσεις απαιτούν άλμα παραγωγικότητας

Οι υπολογισμοί της JPMorgan για τη Nvidia δείχνουν πόσο απαιτητικές είναι οι προσδοκίες της αγοράς. Για να δικαιολογηθεί η αποτίμηση της εταιρείας, η τράπεζα εκτιμά ότι η παραγωγικότητα στις ΗΠΑ θα έπρεπε να αυξάνεται κατά 3% έως 5% ετησίως για μία δεκαετία.

Οι ρυθμοί αυτοί απέχουν σημαντικά από τη βασική πρόβλεψη του Γραφείου Προϋπολογισμού του Κογκρέσου για ετήσια αύξηση 1,75%.

Αντίστοιχα, ο οικονομολόγος του Columbia Business School, Stijn Van Nieuwerburgh, εκτιμά ότι οι αμερικανικές επενδύσεις στην Τεχνητή Νοημοσύνη θα φτάσουν τα 9 τρισ. δολάρια την περίοδο 2025-2032. Για να εξασφαλίσει απόδοση επένδυσης 10%, ο κλάδος θα πρέπει, σύμφωνα με τους υπολογισμούς του, να παράγει περίπου 3,55 τρισ. δολάρια σε ετήσια έσοδα έως το 2032. Σήμερα βρίσκεται πολύ χαμηλότερα.

Ο δανεισμός αυξάνει την ευαισθησία αυτού του μοντέλου. Όταν μεγάλο μέρος των υποδομών χρηματοδοτείται με χρέος, μια υποχώρηση της ζήτησης, καθυστερήσεις στην αξιοποίηση των εγκαταστάσεων ή πτώση της αξίας των περιουσιακών στοιχείων μπορούν να προκαλέσουν δυσανάλογες απώλειες.

Η υπόσχεση της αυτοβελτίωσης και ο χρόνος της οικονομίας

Οι επικεφαλής του κλάδου περιγράφουν ένα μέλλον στο οποίο η Τεχνητή Νοημοσύνη θα επιταχύνει τις επιστημονικές ανακαλύψεις και θα διευρύνει δραστικά τις παραγωγικές δυνατότητες.

Κεντρική θέση σε αυτή την προσδοκία έχει η αναδρομική αυτοβελτίωση: η δυνατότητα των συστημάτων να συμβάλλουν στη βελτίωση των επόμενων εκδόσεών τους. Εφόσον επιτευχθεί, θα μπορούσε να επιταχύνει την τεχνολογική πρόοδο. Παραμένει, ωστόσο, μια υπόθεση με μεγάλες οικονομικές προεκτάσεις, όχι ένα δεδομένο αποτέλεσμα.

Η ιστορία υποδεικνύει ότι η διάχυση των ωφελειών απαιτεί χρόνο. Η οικονομολόγος του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ, Νταϊάν Κόιλ, σημειώνει ότι προηγούμενες τεχνολογικές επαναστάσεις χρειάστηκαν περίπου 10 έως 50 χρόνια για να αφήσουν αισθητό αποτύπωμα στην παραγωγικότητα.

Οι επενδύσεις, όμως, έχουν συγκεκριμένες προθεσμίες απόδοσης και τα δάνεια συγκεκριμένες ημερομηνίες αποπληρωμής. Εκεί εντοπίζεται η βασική ένταση της σημερινής κούρσας.

Οι πρώτες πιέσεις στην αγορά εργασίας

Η αβεβαιότητα αφορά και την απασχόληση. Η οικονομική ομάδα της Anthropic έχει εξετάσει σενάρια στα οποία ο ετήσιος ρυθμός ανάπτυξης το 2030 φτάνει το 2,4%, το 5,4% ή ακόμη και το 15,4%, έναντι μιας βασικής υπόθεσης 2% χωρίς Τεχνητή Νοημοσύνη. Δεν έχει αποδώσει πιθανότητες στα σενάρια αυτά, ενώ συνδέει την ισχυρότερη ανάπτυξη με μεγαλύτερες απώλειες θέσεων εργασίας.

Προς το παρόν, οι ενδείξεις επικεντρώνονται κυρίως στις δυσκολίες εισόδου στην αγορά εργασίας. Μελέτες στις ΗΠΑ και στη Βρετανία καταγράφουν επιβράδυνση των προσλήψεων σε αρχικές θέσεις γραφείου με καθήκοντα που μπορούν να εκτελέσουν τα συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης, ακόμη και όταν η συνολική απασχόληση παραμένει ανθεκτική.

Η τεχνολογία μπορεί να αντέξει περισσότερο από το επενδυτικό κύμα

Μια πιθανή χρηματοδοτική κρίση δεν θα ακύρωνε αυτομάτως την οικονομική αξία της Τεχνητής Νοημοσύνης. Οι σιδηρόδρομοι συνέχισαν να λειτουργούν μετά τις χρεοκοπίες του 19ου αιώνα και το διαδίκτυο εξακολούθησε να μετασχηματίζει την οικονομία μετά το σκάσιμο της φούσκας των dotcom.

Το ίδιο ενδέχεται να συμβεί και τώρα: οι υποδομές και οι εφαρμογές να αποφέρουν μακροπρόθεσμα οφέλη, ακόμη κι αν οι σημερινοί επενδυτές δεν πετύχουν τις αποδόσεις που περιμένουν.

Για την Τεχνητή Νοημοσύνη, επομένως, ο αγώνας είναι διπλός. Πρέπει να αποδείξει ότι μπορεί να αλλάξει τον κόσμο και ότι μπορεί να δημιουργήσει εγκαίρως τα έσοδα που θα χρηματοδοτήσουν αυτή την αλλαγή.

Κέντρα δεδομένων: Η κοινωνική αντίδραση γίνεται επενδυτικός κίνδυνος

Στην κούρσα της Τεχνητής Νοημοσύνης προστίθεται ένα ακόμη εμπόδιο: η αντίσταση των τοπικών κοινωνιών στις υποδομές που απαιτεί η ανάπτυξή της. Σύμφωνα με το CNBC, οι αντιδράσεις που καταγράφονται στις ΗΠΑ εξαπλώνονται στην Ευρώπη και την Ασία, με επίκεντρο την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας και νερού, την πίεση στις τιμές του ρεύματος και τη χρήση μεγάλων εκτάσεων γης.

Η αντίθεση έχει ήδη επηρεάσει επενδύσεις περίπου 42 δισ. δολαρίων στην Ευρώπη και 77 δισ. δολαρίων στις ΗΠΑ, μέσω καθυστερήσεων και ακυρώσεων έργων, σύμφωνα με έρευνα της STL Partners που επικαλείται το CNBC. Περισσότερα από 70 ευρωπαϊκά έργα απορρίφθηκαν ή περιορίστηκαν μεταξύ Ιανουαρίου και Απριλίου, αριθμός μεγαλύτερος από το σύνολο του 2025, σύμφωνα με το European Data Center Monitor.

Στην Ευρώπη, η υψηλή πληθυσμιακή πυκνότητα και το ακριβότερο ηλεκτρικό ρεύμα εντείνουν τις πιέσεις. Η Δανία έχει θεσπίσει μέτρα που μπορούν να μεταφέρουν τα κέντρα δεδομένων στο τέλος της σειράς προτεραιότητας για σύνδεση στο δίκτυο, ενώ η Ισπανία έχει προτείνει την κάλυψη του 80% της ηλεκτρικής τους κατανάλωσης από ανανεώσιμες πηγές. Στη Νότια Κορέα, οι κυβερνητικές φιλοδοξίες για ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης συναντούν αντιδράσεις κατοίκων και προτάσεις για αυστηρότερους τοπικούς όρους αδειοδότησης.

Για τους επενδυτές, οι αντιδράσεις μεταφράζονται σε μεγαλύτερη αβεβαιότητα, πρόσθετο κόστος και καθυστέρηση των αναμενόμενων εσόδων. Η δυνατότητα μιας κοινότητας «να εκτροχιάσει ένα σχέδιο κέντρου δεδομένων αξίας 10 δισεκατομμυρίων δολαρίων είναι αρκετά ισχυρή», δήλωσε στο CNBC η Asya Walters της Alvarez & Marsal. Ακόμη και πριν αρχίσει η κατασκευή, έχουν ήδη δαπανηθεί χρήματα για την προετοιμασία και την αδειοδότηση, τα οποία κινδυνεύουν να χαθούν εάν το έργο δεν προχωρήσει.

Ο κλάδος αναγνωρίζει την αυξανόμενη πίεση, χωρίς να θεωρεί ότι αυτή ανακόπτει συνολικά την ανάπτυξή του. «Δεν το βλέπουμε αυτό ως διαρθρωτικό περιορισμό στην ανάπτυξη, αλλά το πολιτικό περιβάλλον είναι πραγματικά αυστηρότερο σε ορισμένες αγορές», δήλωσε η Eulalia Flo της Equinix.

Η κοινωνική αποδοχή αναδεικνύεται έτσι σε κρίσιμο παράγοντα για την απόδοση των επενδύσεων. Όσο οι κυβερνήσεις επιδιώκουν ταχύτερη ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης, οι τοπικές κοινότητες ζητούν σαφέστερες απαντήσεις για το κόστος και τα οφέλη των εγκαταστάσεων. Και κάθε καθυστέρηση προσθέτει πίεση σε έναν κλάδο που ήδη καλείται να αποδείξει ότι μπορεί να καλύψει εγκαίρως τον τεράστιο λογαριασμό του.