Το Χρηματιστήριο Αθηνών (Euronext Athens) αλλάζει τους δείκτες ESG, λόγω επίπλαστης βιωσιμότητας

Είναι από τα γεγονότα που συμβαίνουν χωρίς να δίνεις σημασία. Ωστόσο γύρω από το συγκεκριμένο θέμα υπάρχει τεράστιο ενδιαφέρον από τους επενδυτές γιατί παίζονται πάρα πολλά χρήματα. Το Χρηματιστήριο Αθηνών ή Euronext Athens, όπως έχει μετονομαστεί, προχώρησε στην κατάργηση των δεικτών ESG που είχε μέχρι τώρα. Οι δείκτες ESG είναι χρηματιστηριακοί δείκτες που παρακολουθούν την πορεία μετοχών εταιρειών οι οποίες επιλέγονται ή σταθμίζονται με βάση κριτήρια περιβάλλοντος, κοινωνικής ευθύνης και εταιρικής διακυβέρνησης.

Γιατί έγινε αυτό; Χρειάστηκε μία έρευνα από δημοσιογραφική ομάδα, τους Reporters United, η οποία έδειξε ότι το Χρηματιστήριο Αθηνών είχε δημιουργήσει το δείκτη ESG, ATHEX ESG, ο οποίος επί πέντε χρόνια επέτρεπε σε ορισμένους από τους μεγαλύτερους ρυπαντές της χώρας να προβάλλουν ένα περιβαλλοντικά υπεύθυνο προφίλ.

Στις 18 Σεπτεμβρίου 2026, η Euronext Athens ανακοίνωσε την παύση υπολογισμού του δείκτη. Πέντε ημέρες αργότερα, στις 23 Σεπτεμβρίου, γνωστοποίησε τη δημιουργία νέας οικογένειας δεικτών ESG, με προγραμματισμένη έναρξη στις 2 Νοεμβρίου. Στις 6 Οκτωβρίου δημοσιεύτηκε τελικά η έρευνα του Reporters United, με τίτλο «Πράσινα χαρτιά: Πώς ο δείκτης ESG του Χρηματιστηρίου Αθηνών γίνεται εργαλείο greenwashing», την οποία υπογράφει ο Δημήτρης Καρακώστας.

Η απόφαση κατάργησης προηγήθηκε της δημοσίευσης, αλλά ελήφθη σε περίοδο κατά την οποία οι δημοσιογράφοι είχαν ήδη απευθύνει ερωτήσεις στο Χρηματιστήριο για τη μεθοδολογία και τις αντιφάσεις του δείκτη.

Ένας δείκτης που μετρούσε τις δημοσιοποιήσεις, όχι τη ρύπανση

Τα βασικά ευρήματα του Reporters United είναι τρία:

Πρώτον ο δείκτης ATHEX ESG δεν αξιολογούσε τις πραγματικές περιβαλλοντικές επιδόσεις των εισηγμένων εταιρειών, αλλά την πληρότητα των στοιχείων που δημοσιοποιούσαν.

Ο δείκτης, που ξεκίνησε τον Αύγουστο του 2021 και περιλάμβανε 60 εταιρείες, στηριζόταν στο λεγόμενο ESG Transparency Score. Η βαθμολογία υπολογιζόταν βάσει 59 μετρικών και 113 επιμέρους στοιχείων που περιλαμβάνονταν στον οδηγό δημοσιοποίησης πληροφοριών ESG του Χρηματιστηρίου. Με άλλα λόγια, μια επιχείρηση μπορούσε να αυξάνει τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα και ταυτόχρονα να βελτιώνει τη θέση της στον δείκτη, αρκεί να δημοσιοποιούσε πληρέστερα τα σχετικά στοιχεία.

Δεν υπήρχαν ουσιαστικά φίλτρα αποκλεισμού για εταιρείες με υψηλές εκπομπές ρύπων ή δραστηριότητες σε περιβαλλοντικά επιβαρυντικούς κλάδους. Το ελάχιστο όριο εισόδου ήταν βαθμολογία διαφάνειας 30%, ενώ η στάθμιση των εταιρειών συνδεόταν με την κεφαλαιοποίηση, την ελεύθερη διασπορά και τη βαθμολογία δημοσιοποιήσεων.

Το ίδιο το Χρηματιστήριο αναγνώρισε, απαντώντας στο Reporters United, ότι η επιλογή της συγκεκριμένης μορφής δείκτη είχε ως επίκεντρο τη διαφάνεια και ότι, όταν δημιουργήθηκε ο ATHEX ESG, δεν υπήρχε επαρκής ωριμότητα στα δεδομένα των ελληνικών εταιρειών ώστε να αξιολογείται η πραγματική επίδοσή τους.

Η έρευνα ανέδειξε το παράδοξο να βρίσκονται στις υψηλές θέσεις ενός δείκτη ESG εταιρείες από τους πλέον ρυπογόνους κλάδους της ελληνικής οικονομίας.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζει το Reporters United, το συνολικό ανθρακικό αποτύπωμα των δύο μεγάλων διυλιστηρίων, όταν συνυπολογιστούν οι εκπομπές από την καύση των καυσίμων που πωλούν, ξεπερνά τους 50 εκατομμύρια τόνους διοξειδίου του άνθρακα για το καθένα.

Παράλληλα, εταιρείες με βαθμολογίες διαφάνειας της τάξης του 97%-99% στον ελληνικό δείκτη λάμβαναν σημαντικά δυσμενέστερες αξιολογήσεις από διεθνείς παρόχους ESG, όπως η Sustainalytics και η MSCI, που χρησιμοποιούν διαφορετικές μεθοδολογίες αξιολόγησης κινδύνων και επιδόσεων.

Άλλοι κανόνες στην Ευρώπη, άλλοι στην Αθήνα

Το δεύτερο σημαντικό στοιχείο της έρευνας είναι η κρίσιμη διαφοροποίηση μεταξύ της ελληνικής αγοράς και άλλων χρηματιστηρίων του ίδιου ομίλου Euronext. Στον δείκτη CAC 40 ESG του Παρισιού εφαρμόζονται κριτήρια αποκλεισμού που αφορούν, μεταξύ άλλων, δραστηριότητες στα ορυκτά καύσιμα. Στους δείκτες AEX ESG του Άμστερνταμ και BEL ESG των Βρυξελλών αξιοποιούνται αξιολογήσεις ESG κινδύνου της Sustainalytics.

Στην Αθήνα, αντίθετα, η επιλογή βασιζόταν στη διαφάνεια των δημοσιοποιήσεων, χωρίς αντίστοιχη αξιολόγηση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος.

Το Reporters United αναφέρει ακόμη ότι αμοιβαίο κεφάλαιο της Τράπεζας Πειραιώς, το οποίο είχε αρχικά προβληθεί ως ESG επενδυτικό προϊόν με ελληνικές μετοχές, αφαίρεσε στη συνέχεια το σχετικό χαρακτηρισμό από την ονομασία του. Σε γνωστοποίηση αειφορίας αναφερόταν ότι ο ATHEX ESG δεν πληρούσε τις απαιτήσεις του ευρωπαϊκού κανονιστικού πλαισίου για τους σχετικούς δείκτες αναφοράς.

Η τρίτη σημαντική πτυχή της έρευνας αφορά τη διαχείριση δημόσιων πόρων. Σύμφωνα με την καταγραφή του Reporters United σε Διαύγεια και ΚΗΜΔΗΣ, δημόσιοι οργανισμοί δαπάνησαν τουλάχιστον 850.000 ευρώ την περίοδο 2021-2026 για την παραγωγή εκθέσεων που τροφοδοτούσαν την πλατφόρμα ATHEX ESG Data Portal. Οι δαπάνες αυτές αφορούσαν την παραγωγή και δημοσιοποίηση πληροφοριών βιωσιμότητας, όχι κατ’ ανάγκη παρεμβάσεις για τη μείωση της ρύπανσης.

Νέοι δείκτες

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, το Euronext Athens προχώρησε στην παύση του ATHEX ESG και ανακοίνωσε την αντικατάστασή του με τη νέα οικογένεια Euronext Athens ESG. Σύμφωνα με την ανακοίνωση της 23ης Σεπτεμβρίου, οι νέοι δείκτες περιλαμβάνουν τον Euronext Athens ESG και τον Euronext Athens ESG Tilted, με επιμέρους εκδοχές απόδοσης τιμής, μικτής και καθαρής συνολικής απόδοσης.

Η Euronext έχει γνωστοποιήσει ότι οι νέοι δείκτες αναπτύχθηκαν με χρήση δεδομένων της Sustainalytics. Πρόκειται για μια δυνητικά ουσιαστική αλλαγή σε σχέση με τον προηγούμενο μηχανισμό βαθμολόγησης της πληρότητας δημοσιοποιήσεων.

Αναμένουμε αναλυτικό εγχειρίδιο κανόνων για τη νέα οικογένεια δεικτών, το οποίο να επιτρέπει την ανεξάρτητη αξιολόγηση της μεθοδολογίας τους.

Εδώ η έρευνα