Το Ιράν ανεβάζει την πίεση και ποντάρει στη φθορά της Ουάσινγκτον

Σε έναν παρατεταμένο αγώνα αντοχής εξελίσσεται η αντιπαράθεση του Ιράν με τις Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς η Τεχεράνη επιχειρεί να διευρύνει σταδιακά τα μέτωπα της πίεσης και να αυξήσει το οικονομικό κόστος της σύγκρουσης για την Ουάσινγκτον και τους συμμάχους της.

Σύμφωνα με αξιωματούχους και αναλυτές από τις χώρες του Κόλπου, το Ιράν θεωρεί ότι μπορεί να αντέξει περισσότερο από τις ΗΠΑ, μετατρέποντας τις εμπορικές διαδρομές, τις θαλάσσιες οδούς και τις ενεργειακές εγκαταστάσεις της Μέσης Ανατολής σε ευάλωτα σημεία, όπου κάθε νέα αναταραχή επιβαρύνει την παγκόσμια οικονομία.

Όπως αναφέρει σε ανάλυσή του το Reuters, αντί να επιδιώκει μια καθοριστική στρατιωτική νίκη, η ιρανική ηγεσία φαίνεται να ακολουθεί μια στρατηγική ελεγχόμενης κλιμάκωσης. Στόχος της είναι να διευρύνει την κρίση χωρίς να πυροδοτήσει έναν γενικευμένο πόλεμο, πείθοντας παράλληλα τις ΗΠΑ ότι η διαχείριση μιας παρατεταμένης έντασης θα είναι τελικά πιο δαπανηρή από την αποδοχή ορισμένων ιρανικών απαιτήσεων.

Στο επίκεντρο αυτών των απαιτήσεων βρίσκεται το Στενό του Ορμούζ και ο ρόλος που επιδιώκει να διασφαλίσει εκεί η Τεχεράνη.

Μήνυμα για ένα νέο καθεστώς στο Ορμούζ

Το μήνυμα του Ιράν προς την Ουάσινγκτον είναι ότι, εάν δεν γίνει αποδεκτό ένα νέο καθεστώς που θα αναγνωρίζει στην Τεχεράνη ενισχυμένο ρόλο στο Ορμούζ, η σύγκρουση ενδέχεται να επεκταθεί πολύ πέρα από τα όρια του Περσικού Κόλπου.

Θέτοντας υπό απειλή πολλαπλά θαλάσσια περάσματα και κρίσιμες ενεργειακές υποδομές, το Ιράν εκτιμά ότι μπορεί να ενισχύσει τη διαπραγματευτική του θέση και να προσέλθει σε ενδεχόμενες συνομιλίες με περισσότερα μέσα πίεσης.

«Το Ιράν προσπάθησε από την αρχή να ξεπεράσει τις Ηνωμένες Πολιτείες διευρύνοντας διαρκώς τις επιλογές κλιμάκωσης, ώστε κάθε εβδομάδα να έχει κάτι νέο να παρουσιάσει: μια νέα γεωγραφική ζώνη, ένα νέο όπλο ή έναν νέο στόχο», δήλωσε στο Reuters ο Μάικλ Νάιτς, αναλυτής του Ινστιτούτου της Ουάσινγκτον.

Όπως επισήμανε, το σημαντικότερο πλεονέκτημα της Τεχεράνης δεν είναι η δυνατότητά της να προκαλέσει σοβαρό πλήγμα στις ΗΠΑ ή στο Ισραήλ, αλλά η ικανότητά της να επιβαρύνει τα κράτη της περιοχής και, κατ’ επέκταση, την παγκόσμια οικονομία.

Οι απειλές επεκτείνονται πέρα από το Ορμούζ

Έχοντας ήδη καταδείξει ότι μπορεί να διαταράξει τη ναυσιπλοΐα στο Στενό του Ορμούζ, από όπου πριν από τη σύγκρουση διερχόταν περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου, η Τεχεράνη διαμηνύει ότι κανένα στρατηγικό θαλάσσιο πέρασμα δεν μπορεί να θεωρείται ασφαλές.

Οι απειλές κατά της ναυσιπλοΐας στην Ερυθρά Θάλασσα, αλλά και κατά ενεργειακών εγκαταστάσεων στη Σαουδική Αραβία, παραπέμπουν σε μια ευρύτερη προσπάθεια αύξησης του κόστους προστασίας του παγκόσμιου εμπορίου.

Παράλληλα, το Ιράν δοκιμάζει τα όρια ανοχής της Ουάσινγκτον απέναντι στις οικονομικές και ενεργειακές αναταράξεις.

Πηγή από τον Κόλπο περιέγραψε τη στρατηγική αυτή ως αντανάκλαση της πεποίθησης που επικρατεί μεταξύ στελεχών των Φρουρών της Επανάστασης ότι η Τεχεράνη «μπορεί να αποσπάσει περισσότερα».

Η Τεχεράνη θεωρεί ότι ο Τραμπ θα υποχωρήσει

Οι Ιρανοί αξιωματούχοι διαβλέπουν ευκαιρία σε αυτό που εκλαμβάνουν ως απροθυμία του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ να εμπλακεί βαθύτερα σε ακόμη μία σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, ενόψει και των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου.

«Οι Ιρανοί πιστεύουν ότι, εάν επεκτείνουν τον πόλεμο και αυξήσουν την πίεση, ο Τραμπ τελικά θα υποχωρήσει», ανέφερε πηγή από τον Κόλπο.

Κατά την ίδια πηγή, ο Αμερικανός πρόεδρος θεωρεί ότι μπορεί να πλήξει σκληρά την Τεχεράνη και να την οδηγήσει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Η ιρανική πλευρά, ωστόσο, εκτιμά ότι δεν πρέπει να δείξει κανένα σημάδι υποχώρησης.

Αυτός ο υπολογισμός βρίσκεται στον πυρήνα της διαπραγματευτικής στρατηγικής του Ιράν.

Κλιμάκωση πριν από τις διαπραγματεύσεις

Ο Τραμπ δήλωσε ότι συνομιλίες με το Ιράν επρόκειτο να πραγματοποιηθούν τη Δευτέρα, ενώ νωρίτερα είχε υποστηρίξει ότι ανέστειλε επικείμενη επίθεση, ελπίζοντας να επιτύχει συμφωνία για την επαναλειτουργία του Στενού του Ορμούζ.

Η Τεχεράνη, από την πλευρά της, ανακοίνωσε ότι δεν διεξάγονται επί του παρόντος συνομιλίες με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Ανώτερη ιρανική πηγή ανέφερε ότι η ηγεσία της χώρας έχει καταλήξει στο συμπέρασμα πως οι προηγούμενες απόπειρες ευελιξίας δεν απέφεραν αποκλιμάκωση, αλλά ακόμη μεγαλύτερη πίεση από την Ουάσινγκτον.

Η εκτίμηση που φαίνεται να επικρατεί στην Τεχεράνη είναι ότι ο Τραμπ αντιλαμβάνεται τις παραχωρήσεις ως ένδειξη αδυναμίας και ανταποκρίνεται μόνο όταν βρίσκεται αντιμέτωπος με αυξημένο κόστος.

Για τον λόγο αυτό, το Ιράν θεωρεί αναγκαίο να δημιουργήσει πρώτα ισχυρή διαπραγματευτική μόχλευση και μόνο στη συνέχεια να εμπλακεί σε ουσιαστικές συνομιλίες.

Στόχος ο επιλεκτικός έλεγχος του στενού

Ο Μάικλ Σινγκ, ανώτερος συνεργάτης του Ινστιτούτου της Ουάσινγκτον, εκτίμησε ότι η Τεχεράνη πιστεύει πως εξακολουθεί να διατηρεί την πρωτοβουλία των κινήσεων, εν μέρει επειδή η αμερικανική κυβέρνηση εμφανίζεται αβέβαιη ως προς το εύρος της στρατιωτικής εμπλοκής που είναι διατεθειμένη να αναλάβει.

«Οι Ιρανοί προσπαθούν να αξιοποιήσουν το πλεονέκτημά τους», ανέφερε, προσθέτοντας ότι επιδιώκουν να εδραιώσουν την κυριαρχία τους στο Στενό του Ορμούζ και να αποκτήσουν τη δυνατότητα επιλεκτικού ελέγχου της ναυσιπλοΐας.

Ο Άλαν Έιρ, πρώην Αμερικανός διπλωμάτης και ειδικός σε θέματα Ιράν, υποστήριξε ότι η Τεχεράνη εφαρμόζει μια στρατηγική αποτροπής, με σκοπό να αναγκάσει την Ουάσινγκτον να άρει τον αποκλεισμό και να τερματίσει τις στρατιωτικές επιθέσεις.

«Δεν θέλουν οι ΗΠΑ να υπαγορεύουν τον ρυθμό των εξελίξεων», σημείωσε.

Η διαμάχη για τη διακυβέρνηση του Ορμούζ

Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρίσκεται πλέον το μελλοντικό καθεστώς διαχείρισης του Στενού του Ορμούζ.

Σύμφωνα με περιφερειακές πηγές, το Ομάν έχει παρουσιάσει στην Τεχεράνη πρόταση που υποστηρίζεται από κράτη του Κόλπου και προβλέπει ένα πλαίσιο διαχείρισης της πλωτής οδού, καθώς και την πιθανή επιβολή εθελοντικών τελών χρήσης.

Το Ιράν, ωστόσο, φέρεται να επιδιώκει ευρύτερη διοικητική εξουσία επί του στενού, καθώς και τη δυνατότητα να επιβάλλει τέλη παροχής υπηρεσιών στα διερχόμενα πλοία.

Η Ουάσινγκτον απορρίπτει κατηγορηματικά ένα τέτοιο ενδεχόμενο, υποστηρίζοντας ότι το Ορμούζ πρέπει να παραμείνει διεθνής πλωτή οδός, απαλλαγμένη από τον έλεγχο οποιουδήποτε μεμονωμένου κράτους.

Από την επίθεση στην άμυνα

Η ιρανική εκστρατεία έχει ήδη προκαλέσει μια μετατόπιση στις προτεραιότητες των περιφερειακών και δυτικών δυνάμεων.

Καθώς οι απειλές επεκτείνονται πέρα από το Ορμούζ, όλο και περισσότεροι πόροι κατευθύνονται στην προστασία των εμπορικών διαδρομών και των ενεργειακών εγκαταστάσεων, αντί στην ενίσχυση της πίεσης προς την Τεχεράνη.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο υπό διαμόρφωση ναυτικός συνασπισμός υπό τη Σαουδική Αραβία.

Πηγές από τον Κόλπο τον περιγράφουν ως ένα αμυντικό πλαίσιο, το οποίο επικεντρώνεται στη συνοδεία εμπορικών πλοίων, στην ανταλλαγή πληροφοριών και στην προστασία των θαλάσσιων διαδρόμων, χωρίς να επιδιώκει άμεση αντιπαράθεση με το Ιράν.

Ο Νάιτς παρομοίασε την προσπάθεια αυτή με την ευρωπαϊκή επιχείρηση «Ασπίδες» στην Ερυθρά Θάλασσα, η οποία σχεδιάστηκε για να προστατεύει την εμπορική ναυσιπλοΐα και όχι για να μεταβάλει τη στρατιωτική ισορροπία στην περιοχή.

Ένας πόλεμος κόστους και αντοχής

Για την Τεχεράνη, η στροφή των αντιπάλων της σε περισσότερο αμυντικές επιχειρήσεις αποτελεί ένδειξη ότι η στρατηγική της αποδίδει.

Το Ιράν δεν μπορεί να ανταγωνιστεί ευθέως τη στρατιωτική ισχύ των Ηνωμένων Πολιτειών. Μπορεί, όμως, να επιβάλει σημαντικό κόστος, αναγκάζοντας κυβερνήσεις και πολεμικά ναυτικά να διαθέτουν διαρκώς περισσότερους πόρους για την προστασία του εμπορίου και των ενεργειακών ροών.

Κάθε νέα απειλή, είτε στο Ορμούζ είτε στο Μπαμπ αλ Μαντέμπ, που συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα με τον Κόλπο του Άντεν, αυξάνει το κόστος που απαιτείται για να διατηρηθεί απρόσκοπτη η λειτουργία της παγκόσμιας οικονομίας.

Στον πυρήνα της αντιπαράθεσης βρίσκεται, επομένως, ένας πόλεμος αντοχής.

Οι Ιρανοί ηγέτες φαίνεται να πιστεύουν ότι μπορούν να υπομείνουν τις οικονομικές πιέσεις για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα από όσο ένας συνασπισμός υπό την ηγεσία των ΗΠΑ μπορεί να ανεχθεί τις επαναλαμβανόμενες διαταραχές στο διεθνές εμπόριο και στις αγορές ενέργειας.

Το διπλωματικό στοίχημα της Τεχεράνης

Η στρατηγική του Ιράν δεν υπηρετεί μόνο στρατιωτικούς ή οικονομικούς στόχους. Έχει και σαφή διπλωματική διάσταση.

Αποδεικνύοντας ότι μπορεί να διευρύνει την κρίση οποιαδήποτε στιγμή, η Τεχεράνη επιδιώκει να διαμορφώσει εκ των προτέρων τους όρους μιας ενδεχόμενης διαπραγμάτευσης.

«Εάν υπάρξουν συνομιλίες, οι Ιρανοί θα επιχειρήσουν να καθορίσουν τους όρους», δήλωσε ο Ρέι Τακέι, στέλεχος του Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων και πρώην σύμβουλος για το Ιράν στο αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών.

Όπως σημείωσε, και οι δύο πλευρές απαντούν στην κλιμάκωση με νέα κλιμάκωση.

Μέχρι στιγμής, πάντως, ούτε η Ουάσινγκτον ούτε η Τεχεράνη δείχνουν διατεθειμένες να υποχωρήσουν. Καθώς συνεχίζουν να δοκιμάζουν η μία τα όρια και την αποφασιστικότητα της άλλης, αυξάνεται ο κίνδυνος μια στρατηγική που σχεδιάστηκε για να ενισχύσει τη διαπραγματευτική ισχύ να οδηγήσει τελικά σε μια σύγκρουση την οποία καμία πλευρά δεν θα μπορεί να ελέγξει πλήρως.