Το Νταβός, το ευρωπαϊκό “μπαζούκα” κατά των δασμών Τραμπ και η εσωτερική διαμάχη στην ΕΕ

Μια σταδιακή αντεπίθεση για να αποκρούσουν τη νέα απειλή δασμών του Ντόναλντ Τραμπ ετοιμάζουν οι ηγέτες της ΕΕ και η πρόεδρος της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Την Τετάρτη 21 Ιανουαρίου 2026, σχεδιάζουν να προσπαθήσουν για άλλη μια φορά να αποτρέψουν τον Τραμπ από την κλιμάκωση της σύγκρουσης στη Γροιλανδία κατά τη διάρκεια των συνομιλιών στο Νταβός.

Ταυτόχρονα, οι Βρυξέλλες προετοιμάζονται για έναν «οικονομικό πόλεμο», δήλωσαν στη Handelsblatt υψηλόβαθμοι διπλωμάτες και αξιωματούχοι της ΕΕ.

Σε ειδική σύνοδο κορυφής την Πέμπτη 22 Ιανουαρίου 2026, οι ηγέτες της ΕΕ σκοπεύουν να αναθέσουν στην Επιτροπή την προετοιμασία μιας ολοκληρωμένης σειράς αντιμέτρων.

Οι Βρυξέλλες θεωρούν θετικό σημάδι ότι τα μεγάλα κράτη μέλη – με εξαίρεση την Ιταλία – είναι ενωμένα στο γεγονός ότι η ΕΕ πρέπει να αντισταθεί στον Τραμπ.

Ο Γερμανός υπουργός Οικονομικών Λαρς Κλίνγκμπαϊλ (SPD) και ο Γάλλος ομόλογός του Ρόλαντ Λεσκίρ τόνισαν στο Βερολίνο τη Δευτέρα 19 Ιανουαρίου 2026 ότι η Ευρώπη εργάζεται επί του παρόντος για «μια ενωμένη, σαφή απάντηση». «Είμαστε ενωμένοι, Γερμανία και Γαλλία: Δεν θα εκβιαστούμε», δήλωσε ο Κλίνγκμπαϊλ.

Οι δασμοί ως αντίποινα θα μπορούσαν να τεθούν σε ισχύ στις αρχές Φεβρουαρίου

Την Πέμπτη, οι αρχηγοί κυβερνήσεων δεν θα συζητήσουν μόνο τους δασμούς ως αντίποινα, αλλά και, στο επόμενο βήμα, το «μέσο κατά του οικονομικού εκβιασμού». Αυτό θεωρείται οικονομικό «μπαζούκα» στις Βρυξέλλες επειδή επιτρέπει ασύμμετρα αντίμετρα, όπως απαγορεύσεις εξαγωγών και τιμωρητικούς δασμούς κατά των παρόχων υπηρεσιών των ΗΠΑ.

Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν ζήτησε την χρήση του μέσου την Κυριακή. Η Γερμανία υποστηρίζει επίσης την Επιτροπή τουλάχιστον στην προετοιμασία της για τη χρήση του.

Ο Αντικαγκελάριος δήλωσε τη Δευτέρα ότι οι δασμοί – αντίποινα θα μπορούσαν να τεθούν σε ισχύ στις αρχές Φεβρουαρίου. Αλλά αυτό δεν είναι όλο. Η ΕΕ διαθέτει επίσης μια «ισχυρή εργαλειοθήκη» για να αμυνθεί ενάντια στον οικονομικό εκβιασμό, πρόσθεσε ο Κλινγκμπάιλ. Αυτά είναι «σοβαρά μέτρα».

Ο καγκελάριος Μερτς επέκρινε τις απειλές του Τραμπ για δασμολογικούς περιορισμούς τη Δευτέρα, αλλά απέφυγε να ανακοινώσει οποιαδήποτε αντίμετρα.

Ως Ευρωπαίοι, θέλουμε να ενεργήσουμε «συνετά και κατάλληλα» σε απάντηση «τέτοιων προκλήσεων», δήλωσε μετά από διαβουλεύσεις με κορυφαία στελέχη του CDU στο Βερολίνο. «Συμφωνούμε ότι θέλουμε να αποφύγουμε οποιαδήποτε κλιμάκωση σε αυτή τη διαμάχη, αν είναι δυνατόν», συμπλήρωσε.

Διαμάχη για το Ευρωπαϊκό «Μπαζούκα»

Σε περίπτωση κλιμάκωσης της εμπορικής διαμάχης, η ΕΕ θα εξαρτηθεί από το «μέσο κατά του εκβιασμού», υποστηρίζουν ειδικοί στη Γενική Διεύθυνση Εμπορίου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι οποίοι προετοιμάζουν την αντεπίθεση.

Ο νόμος «μπαζούκα» επιτρέπει στην ΕΕ να λάβει μέτρα κατά των παρόχων υπηρεσιών — για παράδειγμα, επιβάλλοντας τιμωρητικούς δασμούς σε ψηφιακές εταιρείες ή σε εταιρείες όπως τα McDonald’s και τα Starbucks που βελτιστοποιούν τη φορολογική τους κατάσταση στην Ευρώπη.

Με τους παραδοσιακούς δασμούς στις εξαγωγές αγαθών, οι ΗΠΑ θα είχαν το πάνω χέρι επειδή η ΕΕ εξάγει σημαντικά περισσότερα αγαθά. Οι ΗΠΑ είναι πιο ευάλωτες όσον αφορά τις υπηρεσίες. «Οι αμερικανικές ψηφιακές εταιρείες εξαρτώνται από την ευρωπαϊκή αγορά», λέει υψηλόβαθμος αξιωματούχος.

Μέχρι στιγμής, το «μπαζούκα» δεν έχει ενεργοποιηθεί ποτέ. Όχι μόνο η Ιταλία, αλλά και η Ολλανδία και τα κράτη της Βαλτικής είναι επιφυλακτικά: φοβούνται απώλεια ελέγχου. Μόλις ενεργοποιηθεί, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μπορεί να επιβάλει κυρώσεις, οι οποίες κανονικά απαιτούν τη συναίνεση όλων των κρατών μελών.

Έτσι, θα ήταν τουλάχιστον θεωρητικά πιθανό, σε περίπτωση κλιμάκωσης του εμπορικού πολέμου, η ΕΕ να επιβάλει απαγόρευση εξαγωγών σε μηχανήματα λιθογραφίας της ολλανδικής εταιρείας ASML ή σε οπτικά υψηλής απόδοσης της εταιρείας Zeiss, φοβούνται οι διπλωμάτες της ΕΕ.

Οι ΗΠΑ βασίζονται σε αυτά τα μηχανήματα για την κατασκευή ημιαγωγών τελευταίας τεχνολογίας. Χωρίς αυτήν την ευρωπαϊκή τεχνολογία, οι αμερικανικές εταιρείες δεν μπορούν να κατασκευάσουν κέντρα δεδομένων τεχνητής νοημοσύνης.

Για να κερδίσει τους σκεπτικιστές, η Επιτροπή σκοπεύει να συντονίσει στενά τα μέτρα με τις κυβερνήσεις της ΕΕ.

Η χρήση αυτών των μέτρων πρέπει να «εξεταστεί προσεκτικά», δήλωσε ο Klingbeil τη Δευτέρα. «Δεν επιδιώκουμε κλιμάκωση», τόνισε ο Αντικαγκελάριος. Ωστόσο, πρόσθεσε ότι είναι έτοιμοι να απαντήσουν.

Ο Γάλλος Υπουργός Οικονομικών αναφέρθηκε επίσης σε αυτό το μέσο για την καταπολέμηση του οικονομικού εκβιασμού. Εάν ο Τραμπ πραγματοποιήσει τις απειλές του στις αρχές Φεβρουαρίου και εισαγάγει νέους δασμούς για το ζήτημα της Γροιλανδίας, τότε αυτό θα αποτελέσει «μια νέα διάσταση», δήλωσε ο Lescure. Η Ευρώπη θα πρέπει επίσης να «αλλάξει τη διάσταση των αντιμέτρων της». Έχουν ένα «γεωπολιτικό όπλο» που μπορεί να χρησιμοποιηθεί «εναντίον ενός συμμάχου που δεν συμπεριφέρεται πλέον ως σύμμαχος».

Ο Peter Chase, πρώην Αμερικανός διπλωμάτης και συνεργάτης στο Γερμανικό Ταμείο Μάρσαλ, δήλωσε ότι ο Τραμπ θα απαντήσει σε μια ευρωπαϊκή αντεπίθεση με κλιμάκωση. Η ΕΕ πρέπει να προετοιμαστεί για αυτό, προκειμένου να είναι σε θέση να δώσει συνέχεια. «Εάν οι Ευρωπαίοι αποφασίσουν να το κάνουν αυτό, πρέπει επίσης να είναι προετοιμασμένοι να δουν την εμπορική σύγκρουση μέχρι το τέλος», δήλωσε ο Chase. «Πρέπει να γνωρίζουν ποιο θα είναι το επόμενο βήμα τους».

Ο πρόεδρος της Επιτροπής Διεθνούς Εμπορίου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Bernd Lange (SPD), υποστηρίζει τη χρήση του «μπαζούκα». «Η απειλή δασμών για την προσάρτηση εδαφών είναι ο ίδιος ο ορισμός του οικονομικού εκβιασμού», δήλωσε ο Lange.

Επομένως, η ΕΕ πρέπει να ενεργοποιήσει αυτό το μέσο αμέσως.

Η ΕΕ βλέπει τον εαυτό της να αναγκάζεται σε αντιπαράθεση

Υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι και διπλωμάτες στις Βρυξέλλες βλέπουν την ΕΕ σε δύσκολη θέση: Εάν αποφύγει ξανά την αντιπαράθεση, η Ένωση κινδυνεύει να καταρρεύσει υπό την ίδια της την αδυναμία.

«Εάν η ΕΕ εξακολουθεί να μην υπερασπίζεται αποφασιστικά τα βασικά συμφέροντα των κρατών μελών της, θα δώσει περαιτέρω ώθηση στους εθνικιστές και τους υπέρμαχους της κυριαρχίας», προειδοποίησε ένας υψηλόβαθμος διπλωμάτης.

Οι Βρυξέλλες είναι πιο αισιόδοξες ότι μπορούν να κερδίσουν αυτήν την αντιπαράθεση. «Στο ζήτημα της Γροιλανδίας, ο Τραμπ δεν έχει ούτε πλειοψηφία στο αμερικανικό κοινό ούτε υποστήριξη στο Κογκρέσο», λέει ο οικονομολόγος και πρώην διπλωμάτης François Chimits από το Ινστιτούτο Montaigne.

Επιπλέον, είναι πιθανό το Ανώτατο Δικαστήριο θα περιορίσει τις εξουσίες του προέδρου να επιβάλλει δασμούς τις επόμενες τέσσερις εβδομάδες. Η κυβέρνηση Τραμπ έχει ήδη χάσει στα κατώτερα δικαστήρια. «Σε αντίθεση με τις αρχές του περασμένου έτους, η ισορροπία δυνάμεων υποδηλώνει έντονα ότι η Ευρώπη μπορεί να αντέξει μια γεωοικονομική αντιπαράθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες», δήλωσε ο Τσίμιτς.

Ο Τσέις συνιστά στην ΕΕ να αντιδράσει όχι με δασμούς, αλλά ασύμμετρα μέσω των χρηματοπιστωτικών αγορών. Στην οικονομική σχέση μεταξύ ΗΠΑ και ΕΕ, οι επενδύσεις είναι πολύ πιο σημαντικές από το εμπόριο, δήλωσε ο Τσέις. «Αν οι Ευρωπαίοι θέλουν να χτυπήσουν τον πρόεδρο, θα πρέπει να επικεντρωθούν στην κυβέρνηση». Μια πιθανότητα θα ήταν να σταματήσουν να αγοράζουν αμερικανικά ομόλογα. Οι ΗΠΑ χρειάζονται ξένα κεφάλαια για να χρηματοδοτήσουν τον προϋπολογισμό τους. Ένα μεγάλο μέρος αυτών προέρχεται από την Ευρώπη, δήλωσε ο Τσέις.

Ορισμένοι Γερμανοί πολιτικοί ζητούν μποϊκοτάζ του φετινού Παγκοσμίου Κυπέλλου της FIFA, το οποίο διεξάγεται στις ΗΠΑ, τον Καναδά και το Μεξικό. «Η Ευρώπη χρειάζεται τώρα μια ενωμένη απάντηση. Τα μέτρα για τη ρύθμιση των αμερικανικών τεχνολογικών εταιρειών θα μπορούσαν να έχουν βραχυπρόθεσμο αποτέλεσμα, αλλά θα πρέπει επίσης να συζητηθεί η πλήρης αποχώρηση από το Παγκόσμιο Κύπελλο», δήλωσε στην Handelsblatt ο ειδικός οικονομικής πολιτικής του SPD, Σεμπάστιαν Ρόλοφ.