Τομ Μπάρακ: Οι «business» του Αμερικανού πρέσβη στην Άγκυρα πίσω από τον αγωγό των 15 δισ. δολαρίων

Σοβαρά ερωτήματα για τη διαπλοκή επιχειρηματικών συμφερόντων και αμερικανικής διπλωματίας στη Μέση Ανατολή εγείρει η υπόθεση του Τόμας Μπάρακ, ειδικού απεσταλμένου του Ντόναλντ Τραμπ για το Ιράκ και τη Συρία και πρέσβη των ΗΠΑ στην Τουρκία, ο οποίος φέρεται να προώθησε τη συμμετοχή εταιρείας στενού επιχειρηματικού του συνεργάτη σε ένα στρατηγικής σημασίας ενεργειακό έργο ύψους 15 δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Σύμφωνα με αποκαλυπτικό δημοσίευμα του Reuters, ο Μπάρακ υποστήριξε την εμπλοκή της TI Capital, επενδυτικής εταιρείας με έδρα την Καλιφόρνια, στο σχέδιο αποκατάστασης του πετρελαιαγωγού Κιρκούκ – Μπανίγιας, που θα συνδέει τα πετρελαϊκά κοιτάσματα του Ιράκ με τις μεσογειακές ακτές της Συρίας, δημιουργώντας μια εναλλακτική διαδρομή εξαγωγής πετρελαίου που θα παρακάμπτει τα Στενά του Ορμούζ.

Το ιδιαίτερα ευαίσθητο στοιχείο της υπόθεσης είναι ότι ο Αμερικανός διπλωμάτης διατηρεί μακροχρόνιους οικονομικούς δεσμούς με την TI Capital και τον ιδρυτή της, Ζιάντ Γκαντούρ, ενώ, σύμφωνα με δημόσια έγγραφα, έχει δικαίωμα να εισπράξει έως και το 20% των κερδών από ξεχωριστή επένδυση ακινήτων την οποία διαχειρίζεται η ίδια εταιρεία.

Παρότι δεν έχουν προκύψει στοιχεία ότι ο Μπάρακ διαθέτει άμεσο οικονομικό συμφέρον στον ίδιο τον αγωγό, ειδικοί σε θέματα κυβερνητικής δεοντολογίας εκτιμούν ότι οι επιχειρηματικές του σχέσεις δημιουργούν τουλάχιστον την εικόνα πιθανής σύγκρουσης συμφερόντων.

Οι συμφωνίες του Ιουλίου και ο ρόλος της TI Capital

Τον Ιούλιο, οι κυβερνήσεις του Ιράκ και της Συρίας υπέγραψαν μνημόνια συμφωνίας με κοινοπραξία στην οποία συμμετέχουν η TI Capital, ο αμερικανικός ενεργειακός κολοσσός Chevron και η καταριανή UCC Holding.

Αντικείμενο των συμφωνιών είναι η πραγματοποίηση τεχνικών και οικονομικών μελετών για την αποκατάσταση του ιστορικού αγωγού Κιρκούκ–Μπανίγιας, ο οποίος θα μπορούσε να αλλάξει τον χάρτη των εξαγωγών πετρελαίου στη Μέση Ανατολή.

Σύμφωνα με δύο πηγές που έχουν άμεση γνώση των σχετικών επαφών και μίλησαν στο Reuters, ο Μπάρακ άσκησε πιέσεις κατά τις συνομιλίες του με Ιρακινούς και Σύρους αξιωματούχους προκειμένου να συμπεριληφθεί στο έργο η εταιρεία του Γκαντούρ.

Η υποστήριξη αυτή είχε γίνει εμφανής ήδη από τις 16 Ιουνίου, περίπου έναν μήνα πριν από τις συμφωνίες.

Τότε, ο Μπάρακ και ο Ιρακινός πρωθυπουργός Αλί αλ-Ζαΐντι εξέδωσαν κοινή δήλωση, στην οποία χαιρέτιζαν την απόφαση της Βαγδάτης «να προωθήσει ένα μνημόνιο συμφωνίας με την TI Capital για την αποκατάσταση του αγωγού Κιρκούκ-Μπανίγιας».

Αξιοσημείωτο είναι ότι στη συγκεκριμένη ανακοίνωση δεν γινόταν καμία αναφορά στη Chevron ή στην UCC Holding, παρά το γεγονός ότι οι δύο εταιρείες εμφανίστηκαν στη συνέχεια ως μέλη της κοινοπραξίας.

Η ανάδειξη της TI Capital σε βασικό συνομιλητή για ένα έργο τόσο μεγάλης γεωπολιτικής και οικονομικής σημασίας αποκτά πρόσθετη βαρύτητα λόγω των προσωπικών και επιχειρηματικών δεσμών του Αμερικανού απεσταλμένου με τη διοίκησή της.

Το οικονομικό συμφέρον και το ποσοστό 20%

Η σχέση του Μπάρακ με την TI Capital αποτυπώνεται σε επίσημες οικονομικές δηλώσεις που είχε καταθέσει πριν αναλάβει τα διπλωματικά του καθήκοντα.

Τον Μάρτιο του 2025, ο Μπάρακ γνωστοποίησε στο Γραφείο Κυβερνητικής Δεοντολογίας των ΗΠΑ (OGE) ότι διατηρούσε οικονομική συμμετοχή στην ACD-TI Oakley Investment LLC, εταιρεία που αναπτύσσει μεγάλο οικιστικό έργο κοντά στο Σαν Φρανσίσκο.

Η συγκεκριμένη επιχείρηση τελεί υπό τη διαχείριση της TI Capital και έχει ως διευθύνοντα σύμβουλο τον Ζιάντ Γκαντούρ.

Σύμφωνα με τα έγγραφα, ο Μπάρακ δικαιούται το 20% των κερδών της εταιρείας εφόσον αυτά υπερβούν ένα προκαθορισμένο ελάχιστο όριο. Το ακριβές μέγεθος της συμμετοχής του δεν αποκαλύπτεται.

Η συμφωνία συμμετοχής στα κέρδη συνδέεται με υπηρεσίες που είχε προσφέρει στην επιχείρηση, ενώ ο ίδιος είχε δηλώσει και αμειβόμενο συμβουλευτικό ρόλο κατά το 2024, χωρίς να προσδιορίζεται το ποσό της αμοιβής.

Σε ξεχωριστή συμφωνία δεοντολογίας, την οποία υπέγραψε στις 7 Μαρτίου 2025, πριν από την ακρόαση επικύρωσης του διορισμού του στη Γερουσία, ο Μπάρακ περιέλαβε την ACD-TI Oakley μεταξύ των περιουσιακών συμφερόντων που σκόπευε να διατηρήσει.

Δεσμεύτηκε, πάντως, να απέχει από κυβερνητικές υποθέσεις που επηρεάζουν άμεσα τα οικονομικά συμφέροντα της συγκεκριμένης επιχείρησης, εκτός εάν λάβει την απαιτούμενη εξαίρεση.

Το Reuters δεν εντόπισε στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι ο Μπάρακ μπορεί να αποκομίσει προσωπικό κέρδος από τον ίδιο τον πετρελαιαγωγό.

Οι προειδοποιήσεις για σύγκρουση συμφερόντων

Το γεγονός ότι δεν έχει αποδειχθεί άμεση οικονομική ωφέλεια από το ενεργειακό έργο δεν αρκεί, σύμφωνα με ειδικούς, για να εξαλειφθούν τα ερωτήματα δεοντολογίας.

Δύο δικηγόροι που μίλησαν στο Reuters διευκρίνισαν ότι οι επιχειρηματικοί δεσμοί του Μπάρακ με τον Γκαντούρ δεν θα στοιχειοθετούσαν από μόνοι τους ποινική σύγκρουση συμφερόντων, εάν δεν υπήρχε άμεσο οικονομικό όφελος από το έργο.

Ωστόσο, οι κανόνες δεοντολογίας για τους ομοσπονδιακούς αξιωματούχους είναι ευρύτεροι από τις διατάξεις του ποινικού δικαίου.

Ο Ρίτσαρντ Πέιντερ, πρώην επικεφαλής δικηγόρος δεοντολογίας του Λευκού Οίκου και καθηγητής στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου της Μινεσότα, χαρακτήρισε την υπόθεση «σοβαρό πρόβλημα».

Όπως εξήγησε, οι ομοσπονδιακοί κανόνες απαγορεύουν στους αξιωματούχους να συμμετέχουν σε κυβερνητικές διαδικασίες όταν οι προσωπικές ή επαγγελματικές τους σχέσεις μπορούν να δημιουργήσουν εύλογες αμφιβολίες για την αμεροληψία τους.

«Η ηθική ανησυχία είναι η εμφάνιση σύγκρουσης συμφερόντων», δήλωσε η Αν Σκιτ, προσωρινή εκτελεστική διευθύντρια του Κέντρου Εφαρμοσμένης Ηθικής Markkula στο Πανεπιστήμιο της Σάντα Κλάρα.

Ο Πέιντερ υποστήριξε ότι ο Μπάρακ θα έπρεπε να έχει αποστασιοποιηθεί πλήρως από τις συζητήσεις για τον αγωγό.

«Δεν έχω καμία σχέση με αυτόν τον αγωγό. Αποκηρύσσω πλήρως την ευθύνη. Λέω ότι αυτό είναι ένα θέμα στο οποίο δεν συμμετέχω», ανέφερε χαρακτηριστικά, περιγράφοντας τη στάση που θεωρεί ότι όφειλε να είχε υιοθετήσει ο Αμερικανός διπλωμάτης.

Ακόμη πιο αυστηρή ήταν η τοποθέτηση του Ντον Φοξ, πρώην γενικού συμβούλου και αναπληρωτή διευθυντή του Γραφείου Κυβερνητικής Δεοντολογίας των ΗΠΑ.

Κατά την εκτίμησή του, η προώθηση της TI Capital από τον Μπάρακ θα παραβίαζε επιπλέον τον κανονισμό που απαγορεύει τη χρήση δημόσιου αξιώματος για την υποστήριξη ιδιωτικών επιχειρήσεων ή για την εξυπηρέτηση προσώπων με τα οποία ο αξιωματούχος διατηρεί προσωπικούς ή οικονομικούς δεσμούς.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που συγκέντρωσε το Reuters, δεν εντοπίστηκε σχετική αίτηση εξαίρεσης από τους κανόνες περί σύγκρουσης συμφερόντων στο Γραφείο Κυβερνητικής Δεοντολογίας.

Η απάντηση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ

Το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών απορρίπτει τις αιτιάσεις περί σύγκρουσης συμφερόντων, υποστηρίζοντας ότι ο Μπάρακ δεν συμμετέχει οικονομικά ή επιχειρηματικά στο έργο.

«Ο πρέσβης Μπάρακ δεν έχει καμία σχέση, ρόλο ή οικονομικό συμφέρον στο έργο του αγωγού Κιρκούκ-Μπανίγιας», δήλωσε εκπρόσωπος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ στο Reuters.

Ο ίδιος αναγνώρισε τη σχέση του Μπάρακ με την επιχείρηση ακινήτων που διαχειρίζεται η TI Capital, αλλά υποστήριξε ότι οι δημόσιες τοποθετήσεις του σχετικά με τον αγωγό εντάσσονται στην επίσημη αμερικανική ενεργειακή πολιτική.

Ειδικότερα, ανέφερε ότι οι δηλώσεις του αντανακλούν «το μακροχρόνιο, δημόσια δηλωμένο πολιτικό ενδιαφέρον των ΗΠΑ για την περιφερειακή ενεργειακή ολοκλήρωση».

Πρόσθεσε, επίσης, ότι ο Μπάρακ έχει πιστοποιηθεί πως συμμορφώνεται με τις απαιτήσεις δεοντολογίας.

Το γραφείο του Αμερικανού απεσταλμένου και η Chevron αρνήθηκαν να σχολιάσουν το δημοσίευμα, ενώ η TI Capital, ο Γκαντούρ και η UCC Holding δεν απάντησαν στα σχετικά ερωτήματα.

Από την πλευρά του, ο Λευκός Οίκος παρέπεμψε το Reuters στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ.

Ο αγωγός των 15 δισ. δολαρίων και η παράκαμψη του Ορμούζ

Πέρα από τα ζητήματα δεοντολογίας, η υπόθεση συνδέεται με ένα από τα σημαντικότερα ενεργειακά σχέδια που εξετάζονται στη Μέση Ανατολή.

Ο αγωγός Κιρκούκ – Μπανίγιας αποτελούσε επί δεκαετίες βασική διαδρομή μεταφοράς ιρακινού αργού πετρελαίου προς τη Μεσόγειο μέσω της Συρίας.

Η λειτουργία του διακόπηκε επανειλημμένα από τη δεκαετία του 1980, ενώ παραμένει ανενεργός από την αμερικανική εισβολή στο Ιράκ το 2003.

Η αναβίωσή του απέκτησε νέα στρατηγική σημασία μετά την πολεμική σύγκρουση με το Ιράν και τους περιορισμούς στη διέλευση πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ, ένα από τα σημαντικότερα σημεία διέλευσης πετρελαίου παγκοσμίως.

Η δυνατότητα εξαγωγής ιρακινού πετρελαίου απευθείας στη Μεσόγειο θα μπορούσε να μειώσει την εξάρτηση της Βαγδάτης από τις θαλάσσιες οδούς του Περσικού Κόλπου, ενισχύοντας παράλληλα τον ενεργειακό και γεωπολιτικό ρόλο της Συρίας.

Ωστόσο, πρόκειται για ένα ιδιαίτερα απαιτητικό έργο. Σύμφωνα με πηγές που επικαλέστηκε το Reuters τον Αύγουστο, η κατασκευή του εκτιμάται ότι θα απαιτήσει τουλάχιστον τέσσερα χρόνια και επενδύσεις της τάξης των 15 δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Οι συμφωνίες του Ιουλίου αφορούν προς το παρόν μελέτες και όχι την έναρξη κατασκευής, γεγονός που σημαίνει ότι η υλοποίησή του παραμένει συνδεδεμένη με σημαντικές τεχνικές, χρηματοδοτικές και πολιτικές προϋποθέσεις.

Οι επαφές στο Λος Άντζελες και το επιχειρηματικό παρελθόν

Σύμφωνα με τρίτη πηγή με άμεση γνώση των συζητήσεων, η ιδέα για τη συμμετοχή της TI Capital στο έργο τέθηκε από τον ίδιο τον Μπάρακ τον Μάιο, στο περιθώριο του Παγκόσμιου Συνεδρίου του Ινστιτούτου Milken στο Λος Άντζελες.

Στην ίδια διοργάνωση, ο Μπάρακ και ο Γκαντούρ συμμετείχαν σε συζήτηση σχετικά με την ανάγκη ανάπτυξης νέων ενεργειακών διαδρομών στη Μέση Ανατολή.

Εκπρόσωπος του Ινστιτούτου Milken αρνήθηκε να δώσει περισσότερες πληροφορίες για το περιεχόμενο των επαφών, επισημαίνοντας ότι η συζήτηση πραγματοποιήθηκε κεκλεισμένων των θυρών για τα μέσα ενημέρωσης.

Οι επιχειρηματικές σχέσεις των δύο ανδρών χρονολογούνται τουλάχιστον από το 2020, όταν συνεργάστηκαν για τη δημιουργία εταιρείας εξαγορών ειδικού σκοπού (SPAC), ύψους 250 εκατομμυρίων δολαρίων.

Η συγκεκριμένη εταιρεία διαλύθηκε μετά τη σύλληψη του Μπάρακ το 2021, όταν κατηγορήθηκε ότι ενεργούσε ως μη εγγεγραμμένος πράκτορας των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων. Ο Μπάρακ αθωώθηκε από τις κατηγορίες το 2022.

Η παλαιότερη αυτή συνεργασία ενισχύει το ενδιαφέρον γύρω από τον σημερινό ρόλο του Γκαντούρ στα ενεργειακά σχέδια που προωθούνται με την υποστήριξη της αμερικανικής διπλωματίας.

Η TI Capital επεκτείνεται και σε άλλα ενεργειακά έργα

Η παρουσία της TI Capital στην περιοχή δεν περιορίζεται στον πετρελαιαγωγό Κιρκούκ – Μπανίγιας.

Αργότερα τον Ιούλιο, το ιρακινό υπουργικό συμβούλιο ενέκρινε τη συμμετοχή της σε διαφορετική κοινοπραξία, μαζί με την UCC Holding και την ConocoPhillips, για την αξιολόγηση του κοιτάσματος φυσικού αερίου Akkas, ενός από τα μεγαλύτερα αναξιοποίητα αποθέματα φυσικού αερίου του Ιράκ.

Παράλληλα, στην ιστοσελίδα της, η TI Capital αναφέρει εμπλοκή σε έργα που συνδέονται με το λιμάνι της Ταρτούς στη Συρία, χωρίς να παρέχει συγκεκριμένες λεπτομέρειες.

Το Reuters δεν κατόρθωσε να επαληθεύσει ανεξάρτητα τον ρόλο της εταιρείας στην Ταρτούς, ενώ η συριακή λιμενική αρχή δεν απάντησε στα σχετικά ερωτήματα.

Η επέκταση της εταιρείας σε διαφορετικούς ενεργειακούς και υποδομικούς τομείς συμπίπτει με τη στρατηγική της κυβέρνησης Τραμπ για την ενίσχυση των αμερικανικών οικονομικών και πολιτικών ερεισμάτων στο Ιράκ και τη Συρία.

Στις 17 Ιουλίου, ο Μπάρακ χαρακτήρισε μέσω ανάρτησής του στην πλατφόρμα Χ τη συμμετοχή αμερικανικών εταιρειών στις δύο χώρες «ένα νέο παράδειγμα» που αποσκοπεί στη δημιουργία σαφήνειας και ευκαιριών στην περιοχή.

«Ο Ζιάντ είναι ο επιλεγμένος άνθρωπος»

Μια από τις πλέον χαρακτηριστικές μαρτυρίες που κατέγραψε το Reuters προέρχεται από πρόσωπο κοντά στον Μπάρακ, το οποίο υποστήριξε ότι ο Αμερικανός διπλωμάτης θεωρεί τον Γκαντούρ κατάλληλο συνεργάτη για την υλοποίηση της περιφερειακής στρατηγικής του Ντόναλντ Τραμπ.

«Ο Ζιάντ είναι ο επιλεγμένος άνθρωπος. Επιλέχθηκε προσωπικά από τον Μπάρακ», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Η συγκεκριμένη δήλωση φωτίζει τον τρόπο με τον οποίο προσωπικές επιχειρηματικές σχέσεις ενδέχεται να επηρεάζουν την επιλογή ιδιωτικών εταιρειών για έργα μεγάλης γεωπολιτικής σημασίας.

Το βασικό ερώτημα που ανακύπτει δεν είναι μόνο εάν ο Αμερικανός απεσταλμένος έχει άμεσο οικονομικό όφελος από τον αγωγό, κάτι που δεν έχει τεκμηριωθεί, αλλά και εάν η διπλωματική επιρροή του χρησιμοποιήθηκε για την προώθηση μιας εταιρείας με την οποία διατηρεί ενεργούς οικονομικούς δεσμούς.

Η διάκριση είναι κρίσιμη: άλλο ζήτημα αποτελεί η στοιχειοθέτηση ποινικής σύγκρουσης συμφερόντων και άλλο η υποχρέωση ενός ανώτατου κυβερνητικού αξιωματούχου να διασφαλίζει ότι οι αποφάσεις του δεν δημιουργούν υπόνοιες προνομιακής μεταχείρισης ιδιωτικών επιχειρηματικών συμφερόντων.

Καθώς η Ουάσιγκτον επιχειρεί να επανασχεδιάσει τις ενεργειακές ισορροπίες στη Μέση Ανατολή, το «business» του Μπάρακ αναδεικνύει μια ευαίσθητη πτυχή της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής: τα όρια ανάμεσα στην άσκηση διπλωματίας, την προώθηση αμερικανικών επενδύσεων και τις προσωπικές οικονομικές σχέσεις των αξιωματούχων που συμμετέχουν στις αποφάσεις.

Και ενώ το Στέιτ Ντιπάρτμεντ επιμένει ότι ο Αμερικανός απεσταλμένος έχει τηρήσει όλες τις προβλεπόμενες διαδικασίες, οι αποκαλύψεις αφήνουν ανοιχτό το ζήτημα της διαφάνειας γύρω από την επιλογή των επιχειρηματικών εταίρων σε ένα έργο που θα μπορούσε να αναδιαμορφώσει τις ενεργειακές διαδρομές της περιοχής.