Βελιγράδι: Το έργο των 2,4 δισ. δολαρίων που φιλοδοξεί να αλλάξει την πόλη

Στα δυτικά προάστια του Βελιγραδίου, κοντά στο αεροδρόμιο Nikola Tesla, βρίσκεται σε εξέλιξη ένα από τα μεγαλύτερα κατασκευαστικά εγχειρήματα στη σύγχρονη ιστορία της Σερβίας. Εκεί όπου μέχρι πριν από λίγα χρόνια κυριαρχούσαν ανοιχτές εκτάσεις στο Surčin, δημιουργείται ένα νέο κομμάτι πόλης με επίκεντρο την Expo 2027 Belgrade, τη διεθνή εξειδικευμένη έκθεση που θα πραγματοποιηθεί από τις 15 Μαΐου έως τις 15 Αυγούστου του 2027.

Η έκθεση, με θέμα «Play for Humanity – Sport and Music for All», θα είναι η πρώτη Specialised Expo που πραγματοποιείται στα Δυτικά Βαλκάνια. Οι διοργανωτές αναμένουν περισσότερες από 130 συμμετέχουσες χώρες, εκατομμύρια επισκέπτες και περισσότερες από 8.000 εκδηλώσεις κατά τη διάρκεια των 93 ημερών λειτουργίας της.

Όμως το πραγματικό μέγεθος του εγχειρήματος δεν βρίσκεται τόσο στην τρίμηνη έκθεση όσο σε αυτό που σχεδιάζεται να παραμείνει στο Βελιγράδι μετά το καλοκαίρι του 2027. Ο νέος αστικός πόλος περιλαμβάνει το εκθεσιακό συγκρότημα, το Expo Village, νέες οδικές και σιδηροδρομικές συνδέσεις, αθλητικές εγκαταστάσεις και το νέο Εθνικό Στάδιο ποδοσφαίρου, χωρητικότητας περίπου 52.000 θεατών. Το συνολικό master plan συνδέεται επίσης με ένα νέο κέντρο υγρού στίβου και με υποδομές που θα εξυπηρετούν την περιοχή μετά την ολοκλήρωση της Expo. Σύμφωνα με τους κανονισμούς της διοργάνωσης, το ευρύτερο συγκρότημα καταλαμβάνει περίπου 113 εκτάρια και βρίσκεται περίπου 13,5 χιλιόμετρα από το κέντρο του Βελιγραδίου και πέντε χιλιόμετρα από το αεροδρόμιο.

Γιατί γίνεται λόγος για 2,4 δισ. δολάρια

Οι διαφορετικοί αριθμοί που έχουν δημοσιοποιηθεί για το κόστος της Expo αντανακλούν κυρίως διαφορετικούς ορισμούς του τι περιλαμβάνεται στο έργο. Ο ίδιος ο οργανισμός της Expo έχει τοποθετήσει την εκτιμώμενη αξία του βασικού project στα 1,29 δισ. ευρώ, ποσό που περιλαμβάνει, πέρα από τον εκθεσιακό χώρο, υποστηρικτικές υποδομές όπως το Aquatic Centre, τη σιδηροδρομική σύνδεση Zemun-Airport-Expo, δρόμους και δίκτυα κοινής ωφέλειας.

Μια νεότερη μελέτη οικονομικών επιπτώσεων που παρουσιάστηκε από την Expo τον Αύγουστο του 2026 χρησιμοποιεί ευρύτερη περίμετρο και  υπολογίζει τις συνολικές επενδύσεις που συνδέονται με το project στα 3,84 δισ. ευρώ, από τα οποία περίπου 2 δισ. ευρώ είναι δημόσιες επενδύσεις και 1,84 δισ. ιδιωτικές. Τα περίπου 2 δισ. ευρώ αντιστοιχούν, ανάλογα με τη συναλλαγματική ισοτιμία, σε τάξη μεγέθους περίπου 2,4 δισ. δολαρίων.

Δεν πρέπει, πάντως, να συγχέεται αυτό το ποσό με το πολύ μεγαλύτερο κρατικό πρόγραμμα «Leap into the Future – Serbia EXPO 2027». Το πρόγραμμα αυτό περιλαμβάνει εκατοντάδες έργα σε ολόκληρη τη Σερβία, από αυτοκινητοδρόμους και σιδηροδρομικές γραμμές έως ενεργειακά και τεχνολογικά έργα και είχε αρχικά αποτιμηθεί από τις σερβικές αρχές στα 17,8 δισ. ευρώ.

Η «κληρονομιά» της Expo

Η λέξη-κλειδί για τους διοργανωτές είναι το legacy, δηλαδή η αξιοποίηση των εγκαταστάσεων μετά το κλείσιμο της έκθεσης. Το Expo Village σχεδιάστηκε με περίπου 1.500 κατοικίες, ενώ μέρος των χώρων της έκθεσης προορίζεται να μετατραπεί στο νέο εκθεσιακό κέντρο του Βελιγραδίου. Στο σχέδιο περιλαμβάνονται ακόμη μουσειακή ζώνη, auditorium, χώροι καινοτομίας, σχολεία, νηπιαγωγεία και αθλητικές εγκαταστάσεις. Ορισμένα από τα modular περίπτερα προβλέπεται να αποσυναρμολογηθούν και τα υλικά τους να αξιοποιηθούν για σχολικά και αθλητικά κτίρια σε άλλες περιοχές της χώρας.

Αυτή ακριβώς η μετα-Expo χρήση αποτελεί και τη βασική διαφορά του project από μια συμβατική διοργάνωση μεγάλης κλίμακας. Η κυβέρνηση και οι διοργανωτές παρουσιάζουν την έκθεση ως αφετηρία για τη δημιουργία ενός νέου αστικού πόλου και όχι ως ένα συγκρότημα που θα χρησιμοποιηθεί μόνο για τρεις μήνες. Το Bureau International des Expositions αναφέρει επίσης ότι ο σχεδιασμός περιλαμβάνει από την αρχή τη μελλοντική μετατροπή του χώρου και τη σύνδεσή του με την ανάπτυξη της πόλης.

Η μελέτη της Louis Berger Adria που δημοσιοποίησαν οι διοργανωτές εκτιμά ότι η Expo θα μπορούσε να δημιουργήσει 9,07 δισ. ευρώ πρόσθετης ακαθάριστης προστιθέμενης αξίας μέχρι το 2037 και 3,83 δισ. ευρώ φορολογικών εσόδων. Εκτιμά επίσης συνολική επίδραση στην απασχόληση περίπου 359.000 θέσεων σε όρους πλήρους απασχόλησης κατά τις διάφορες φάσεις του project. Πρόκειται για προβλέψεις της συγκεκριμένης μελέτης και όχι για ήδη πραγματοποιημένα οικονομικά οφέλη.

Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο αναγνωρίζει από την πλευρά του ότι οι επενδύσεις που συνδέονται με την Expo θα στηρίξουν την οικονομική δραστηριότητα της Σερβίας, ιδιαίτερα το 2027. Παράλληλα, έχει επισημάνει την ανάγκη να διατηρηθεί η δημοσιονομική πειθαρχία, με το έλλειμμα να παραμένει εντός του στόχου του 3% του ΑΕΠ και τις δημόσιες επενδύσεις να ιεραρχούνται εάν απαιτηθεί.