Αιφνίδια αποχώρηση του υπουργού Ναυτικού των ΗΠΑ Τζον Φίλαν

Ο Τζον Φίλαν αποχώρησε αιφνιδιαστικά την Τετάρτη από τη θέση του υπουργού Ναυτικού των ΗΠΑ, σε μια εξέλιξη που προστίθεται στο κύμα ανακατατάξεων στην ηγεσία του Πενταγώνου. Επισήμως δεν δόθηκε λόγος για την απομάκρυνσή του, όμως αμερικανικά μέσα ενημέρωσης συνδέουν την έξοδό του με έντονες τριβές με την ανώτατη πολιτική ηγεσία του υπουργείου Άμυνας, καθυστερήσεις στις μεταρρυθμίσεις για τη ναυπήγηση πλοίων και ευρύτερη δυσαρέσκεια για τον τρόπο διοίκησής του.

Σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλείται το Reuters, ένα από τα βασικά σημεία σύγκρουσης ήταν η στήριξη του Φίλαν σε ένα νέο πρόγραμμα τεράστιων κατευθυνόμενων πυραυλικών θωρηκτών, γνωστών ως BBG(X) ή ανεπίσημα ως “Trump class”. Το σχέδιο αυτό θεωρήθηκε από στελέχη του Πενταγώνου υπερβολικά δαπανηρό και όχι πλήρως ευθυγραμμισμένο με τη στρατηγική στροφής προς μικρότερα, φθηνότερα και μη επανδρωμένα πλοία.

Το πρόγραμμα BBG(X) είχε ανακοινωθεί από την κυβέρνηση Τραμπ στις 22 Δεκεμβρίου 2025 ως κεντρικό στοιχείο της λεγόμενης “Golden Fleet”, ενός φιλόδοξου σχεδίου για την ενίσχυση του αμερικανικού στόλου. Σύμφωνα με διαθέσιμα στοιχεία, τα νέα πλοία θα είναι τα πρώτα θωρηκτά που θα προμηθευτεί το αμερικανικό ναυτικό μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, με εκτόπισμα άνω των 35.000 τόνων και προοπτική για συνολικά 20 έως 25 μονάδες, αν και τα πρώτα δύο είναι αυτά που βρίσκονται στο αρχικό στάδιο σχεδιασμού.

Το οικονομικό αποτύπωμα του σχεδίου είναι τεράστιο. Η αμερικανική ναυτική ηγεσία έχει ήδη ζητήσει χρηματοδότηση προκαταρκτικών προμηθειών και έρευνας για το πρόγραμμα, ενώ το πρώτο πλοίο εκτιμάται ότι θα απαιτήσει μόνο του περίπου 17 δισ. δολάρια σε κονδύλια προμήθειας όταν φτάσει η ώρα της ναυπήγησης. Σε ορίζοντα πενταετίας, το συνολικό κόστος που προβλέπεται για το πρόγραμμα ξεπερνά τα 43 δισ. δολάρια.

Αυτή ακριβώς η κατεύθυνση φαίνεται πως ενόχλησε τον υπουργό Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ και τον αναπληρωτή του, Στιβ Φάινμπεργκ. Κατά τις ίδιες πληροφορίες, αμφότεροι προτιμούν μια πιο ευέλικτη και τεχνολογικά προσαρμοσμένη ναυτική στρατηγική, με περισσότερη έμφαση σε αυτόνομα σκάφη, μικρότερες πλατφόρμες και ταχύτερη παραγωγή. Άλλωστε, το ίδιο το Ναυτικό προχωρά ήδη σε νέα αρχιτεκτονική για μη επανδρωμένα σκάφη μεσαίου μεγέθους, μετά την ακύρωση προηγούμενου σχετικού προγράμματος.

Ο Φίλαν, δισεκατομμυριούχος χρηματοοικονομικός παράγοντας και μεγάλος δωρητής του Ντόναλντ Τραμπ, είχε αναλάβει καθήκοντα στις 25 Μαρτίου 2025 ως 79ος υπουργός Ναυτικού, παρότι δεν είχε προηγούμενη στρατιωτική ή πολιτική εμπειρία στη διοίκηση του αμερικανικού ναυτικού. Η επιλογή του είχε από την αρχή παρουσιαστεί ως απόπειρα “ανατάραξης” ενός κλάδου που αντιμετωπίζει χρόνια προβλήματα σε ναυπηγήσεις, υπερβάσεις κόστους και καθυστερήσεις παραδόσεων.

Στην πράξη, όμως, ο Φίλαν δεν κατάφερε να δείξει γρήγορα αποτελέσματα στο πιο κρίσιμο μέτωπο: την αύξηση της παραγωγής νέων πλοίων. Το Reuters αναφέρει ότι η απομάκρυνσή του συνδέεται ευθέως με το ότι κινούνταν πολύ αργά στην εφαρμογή αλλαγών για την επιτάχυνση της ναυπήγησης, ενώ υπήρχαν και κακές σχέσεις με κορυφαία στελέχη της πολιτικής ηγεσίας του Πενταγώνου. Το ίδιο δημοσίευμα αναφέρει επίσης ότι βρισκόταν σε εξέλιξη έρευνα δεοντολογίας σχετικά με το γραφείο του.

Η αποχώρησή του έρχεται σε ιδιαίτερα κρίσιμη στιγμή για το αμερικανικό ναυτικό. Οι ΗΠΑ διατηρούν αυξημένη ναυτική παρουσία στη Μέση Ανατολή, με αεροπλανοφόρα και άλλες δυνάμεις να εμπλέκονται στην πίεση προς το Ιράν στο πλαίσιο μιας εύθραυστης κατάπαυσης πυρός. Παράλληλα, το ναυτικό βρίσκεται υπό έντονη πίεση να επεκτείνει τον στόλο του, καθώς η κινεζική ναυπηγική βιομηχανία έχει αποκτήσει πολύ μεγαλύτερη παραγωγική δυναμική από την αμερικανική.

Στο μεταξύ, ο προτεινόμενος αμυντικός προϋπολογισμός των ΗΠΑ για το οικονομικό έτος 2027 προβλέπει συνολικά 65,8 δισ. δολάρια για ναυπηγικά προγράμματα — ποσό που, σύμφωνα με το USNI News, είναι από τα υψηλότερα από το 1962. Το εύρος του σχεδίου δείχνει γιατί η διαμάχη για το ποια πλοία πρέπει να κατασκευαστούν πρώτα δεν είναι απλώς τεχνική, αλλά βαθιά πολιτική και στρατηγική.

Τη θέση του Φίλαν αναλαμβάνει προσωρινά ο Χανγκ Κάο, υφυπουργός του Ναυτικού από τον Οκτώβριο του 2025 και πρώην αξιωματικός με μακρά στρατιωτική υπηρεσία. Η μετάβαση αυτή υποδηλώνει ότι ο Λευκός Οίκος και το Πεντάγωνο θέλουν πιο άμεσο έλεγχο και ταχύτερη εκτέλεση σε ένα χαρτοφυλάκιο που θεωρείται πλέον κομβικό για τον ανταγωνισμό με την Κίνα, τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και τη συνολική στρατηγική Τραμπ για την άμυνα.