Ανοίγει περισσότερο η επενδυτική ψαλίδα μεταξύ ΗΠΑ και Ευρώπης

Η επενδυτική απόσταση ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη διευρύνεται με ταχύτητα, καθώς η τεχνητή νοημοσύνη μετατρέπεται σε έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες που καθορίζουν πού κατευθύνεται το παγκόσμιο επιχειρηματικό κεφάλαιο.

Σύμφωνα με προβλέψεις της Oxford Economics που επικαλούνται οι Financial Times, οι επενδύσεις των αμερικανικών επιχειρήσεων σε νέο εξοπλισμό, υποδομές και εγκαταστάσεις αναμένεται να είναι περίπου 40% υψηλότερες σε πραγματικούς όρους στο τέλος του 2027 σε σχέση με το 2021. Στην Ευρωζώνη, η αντίστοιχη αύξηση υπολογίζεται μόλις στο 12%, ενώ στη Γερμανία οι επιχειρηματικές επενδύσεις προβλέπεται να έχουν παραμείνει σχεδόν στάσιμες.

Οι ΗΠΑ διέθεταν ήδη πριν από την εμφάνιση του ChatGPT, στα τέλη του 2022, ισχυρότερο οικοσύστημα τεχνολογικών εταιρειών, μεγαλύτερες αγορές κεφαλαίου και υψηλότερες επενδύσεις σε λογισμικό, cloud computing και ψηφιακές υποδομές. Η νέα κούρσα της τεχνητής νοημοσύνης, όμως, λειτουργεί ως ισχυρός επιταχυντής.

Οι μεγαλύτεροι αμερικανικοί τεχνολογικοί όμιλοι έχουν ξεκινήσει ένα πρωτοφανές πρόγραμμα κατασκευής data centers, αγοράς επεξεργαστών και ανάπτυξης υπολογιστικών υποδομών. Google, Meta, Microsoft και Amazon αναμένεται να πραγματοποιήσουν συνολικά επενδύσεις άνω των 725 δισ. δολαρίων μέσα στο 2026, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που επικαλούνται οι Financial Times.

Το μέγεθος αυτής της επενδυτικής κινητοποίησης έχει πλέον μακροοικονομική σημασία. Η Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών (BIS) σημειώνει ότι οι επενδύσεις που σχετίζονται με την AI έχουν εξελιχθεί σε ουσιαστικό παράγοντα οικονομικής ανάπτυξης, ενώ οι ανάγκες χρηματοδότησης των νέων υποδομών οδηγούν σταδιακά τις τεχνολογικές εταιρείες από τη χρηματοδότηση μέσω των ταμειακών τους ροών σε μεγαλύτερη χρήση χρέους.

Ακριβώς αυτή η δυναμική είναι δύσκολο να αναπαραχθεί στην Ευρώπη. Η ήπειρος διαθέτει ισχυρές βιομηχανικές επιχειρήσεις, σημαντικά ερευνητικά κέντρα και εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό, αλλά πολύ λιγότερους τεχνολογικούς ομίλους με το μέγεθος, την κερδοφορία και την πρόσβαση σε κεφάλαια που απαιτούνται για επενδύσεις δεκάδων δισεκατομμυρίων κάθε χρόνο.

Το ευρωπαϊκό πρόβλημα είναι και πρόβλημα παραγωγικότητας

Η υστέρηση των επενδύσεων συνδέεται με μια ευρύτερη απόκλιση στην παραγωγικότητα. Από το 2018 έως το 2025, το ΑΕΠ ανά ώρα εργασίας αυξήθηκε πολύ περισσότερο στις ΗΠΑ από ό,τι στην Ευρώπη, σύμφωνα με ανάλυση του οικονομολόγου Bart van Ark που παρουσιάστηκε σε Ευρωπαίους κεντρικούς τραπεζίτες. Οι Financial Times αναφέρουν αύξηση περίπου 14 δολαρίων ανά ώρα εργασίας στις ΗΠΑ, έναντι περίπου 2 δολαρίων στην Ευρώπη.

Η διαφορά δεν περιορίζεται στον τεχνολογικό κλάδο. Η αμερικανική οικονομία έχει καταγράψει ισχυρότερες επιδόσεις και σε τομείς όπως το χονδρικό και λιανικό εμπόριο και οι επαγγελματικές υπηρεσίες.

Αυτό δείχνει και τη βαθύτερη πρόκληση για την Ευρώπη: δεν αρκεί να αυξηθούν οι επενδύσεις. Χρειάζεται οι νέες τεχνολογίες να διαχέονται γρηγορότερα από τα εργαστήρια και τις νεοφυείς επιχειρήσεις προς τις παραδοσιακές εταιρείες και ολόκληρους κλάδους της οικονομίας.

Ο λογαριασμός Draghi: έως 800 δισ. ευρώ επιπλέον τον χρόνο

Το μέγεθος της πρόκλησης είχε αποτυπωθεί ήδη στην έκθεση του Mario Draghi για την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα, που παρουσιάστηκε τον Σεπτέμβριο του 2024. Η έκθεση υπολόγισε ότι η ΕΕ χρειάζεται πρόσθετες επενδύσεις 750-800 δισ. ευρώ κάθε χρόνο έως το 2030 για την ενεργειακή μετάβαση, την ψηφιοποίηση, την άμυνα και την ενίσχυση της παραγωγικότητας και της καινοτομίας. Πρόκειται για ποσό που αντιστοιχεί περίπου στο 4,4%-4,7% του ΑΕΠ της ΕΕ. Για να επιτευχθεί αυτό, το συνολικό ποσοστό επενδύσεων της Ευρώπης θα έπρεπε να επιστρέψει σε επίπεδα που είχε να καταγράψει από τις δεκαετίες του 1960 και του 1970.

Το πρόβλημα είναι ότι η επενδυτική απόκλιση από τις ΗΠΑ εξακολουθεί να είναι μεγάλη παρά τις προειδοποιήσεις της έκθεσης.

Η Κομισιόν έχει επιχειρήσει να επιταχύνει την ευρωπαϊκή απάντηση. Το Competitiveness Compass, που παρουσιάστηκε τον Ιανουάριο του 2025, προβλέπει μεταξύ άλλων μείωση της γραφειοκρατίας, βαθύτερη ενιαία αγορά, καλύτερη πρόσβαση των επιχειρήσεων σε χρηματοδότηση και στενότερο συντονισμό των επενδυτικών πολιτικών.

Παράλληλα, η Επιτροπή αναφέρει ότι έχουν κινητοποιηθεί περίπου 200 δισ. ευρώ για επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη, εκ των οποίων περίπου 20 δισ. ευρώ προορίζονται για AI gigafactories, μεγάλες υποδομές υπολογιστικής ισχύος που φιλοδοξούν να περιορίσουν την εξάρτηση της Ευρώπης από τις ΗΠΑ.

Ρύθμιση ή ανταγωνιστικό μειονέκτημα;

Αντικείμενο κριτικής αποτελεί το ρυθμιστικό πλαίσιο. Η ΕΕ επέλεξε να κινηθεί νωρίτερα από άλλες μεγάλες οικονομίες στη θέσπιση κανόνων για την τεχνητή νοημοσύνη. Ο AI Act τέθηκε σε ισχύ το 2024 και από τις 2 Αυγούστου 2026 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και οι εθνικές αρχές έχουν πλέον σημαντικές εξουσίες επιβολής των κανόνων. Μεταξύ άλλων εφαρμόζονται υποχρεώσεις για τα μοντέλα γενικού σκοπού και κανόνες διαφάνειας για συστήματα AI και συνθετικό περιεχόμενο.

Οι υποστηρικτές του ευρωπαϊκού μοντέλου θεωρούν ότι σαφείς κανόνες μπορούν να δημιουργήσουν εμπιστοσύνη και μεγαλύτερη ασφάλεια για επιχειρήσεις και καταναλωτές. Οι επικριτές, αντίθετα, φοβούνται ότι το αυξημένο κόστος συμμόρφωσης, σε συνδυασμό με μικρότερες αγορές κεφαλαίου και μεγαλύτερη γραφειοκρατία, μπορεί να κάνει την Ευρώπη λιγότερο ελκυστική για νέες επενδύσεις.

Η αμερικανική έκρηξη έχει και ρίσκο

Η BIS προειδοποιεί ότι το σημερινό κύμα επενδύσεων στην τεχνητή νοημοσύνη συγκαταλέγεται στα μεγαλύτερα τεχνολογικά investment booms της αμερικανικής ιστορίας. Μοντέλο που δημοσίευσε τον Ιούλιο του 2026 εκτιμά ότι ο έντονος ανταγωνισμός μεταξύ των εταιρειών μπορεί να οδηγήσει σε επενδύσεις περίπου 50% υψηλότερες από το οικονομικά αποτελεσματικό επίπεδο στο βασικό του σενάριο.

Εάν η παραγωγικότητα και τα έσοδα που θα δημιουργήσει η AI δεν ανταποκριθούν στις ιδιαίτερα υψηλές προσδοκίες, η περίοδος εκρηκτικών κεφαλαιουχικών δαπανών θα μπορούσε να ακολουθηθεί από απότομη μείωση των επενδύσεων. Η μεγαλύτερη χρήση δανεισμού για τη χρηματοδότηση data centers και άλλων εξειδικευμένων υποδομών αυξάνει επιπλέον τις πιθανές χρηματοπιστωτικές επιπτώσεις μιας τέτοιας διόρθωσης.