Απόφαση ΣτΕ για την ακύρωση τριών αδειών ιδιωτικών πανεπιστημίων: Ποιος έλεγξε τους ελεγκτές και τι σημαίνει για τους φοιτητές

Μια ιδιαίτερα σημαντική απόφαση για το νέο τοπίο της ανώτατης εκπαίδευσης στην Ελλάδα δημοσιεύθηκε στις 13 Αυγούστου 2026. Το Γ΄ Τμήμα του Συμβουλίου της Επικρατείας, με τις αποφάσεις 1167-1172/2026, ακύρωσε άδειες εγκατάστασης και λειτουργίας, καθώς και πιστοποιήσεις προγραμμάτων σπουδών, που αφορούν τρία από τα μη κρατικά, μη κερδοσκοπικά πανεπιστημιακά παραρτήματα τα οποία είχαν αδειοδοτηθεί στην Ελλάδα.

Πρόκειται για το CITY Νομικό Πρόσωπο Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης – Ευρωπαϊκό Παράρτημα του University of York, με έδρα τη Θεσσαλονίκη, το The University of Keele, Greece, με παρουσία στην Αθήνα και το Αμερικανικό Πανεπιστήμιο Ανατόλια – ΝΠΠΕ στη Θεσσαλονίκη, το οποίο συνδέεται με το The Open University. Τα τρία αυτά ιδρύματα είχαν περιληφθεί στον πρώτο κύκλο των αδειών που δόθηκαν το 2025 μαζί με το UNIC Athens του University of Nicosia.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

ΣτΕ: Μπλόκο στα ιδιωτικά πανεπιστήμια CITY, Keele και Anatolia – Δεν λειτουργούν τη νέα ακαδημαϊκή χρονιά

Αναμένονται τα πλήρη σκεπτικά και οι νομικές αντιδράσεις των τριών ιδρυμάτων - Η απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας

Η είδηση προκάλεσε εύλογη ανησυχία σε φοιτητές και οικογένειες, καθώς οι πρώτοι τίτλοι πολλών δημοσιευμάτων έδιναν την εντύπωση μιας συνολικής δικαστικής ανατροπής του θεσμού των «ιδιωτικών πανεπιστημίων». Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Το ΣτΕ δεν αποφάσισε ότι απαγορεύονται τα μη κρατικά πανεπιστήμια στην Ελλάδα ούτε ανέτρεψε τη νομολογία που έχει κρίνει συνταγματικό το σχετικό θεσμικό πλαίσιο. Αυτό που έκρινε είναι ότι, στις τρεις συγκεκριμένες περιπτώσεις, υπήρχαν σοβαρές νομικές πλημμέλειες στον τρόπο με τον οποίο εφαρμόστηκαν οι διαδικασίες αδειοδότησης, ελέγχου και πιστοποίησης.

Για να γίνει κατανοητή η απόφαση, χρειάζεται να διαχωριστούν δύο διαφορετικές δικαστικές συζητήσεις. Η πρώτη αφορούσε το ερώτημα αν μπορεί, υπό το ισχύον Σύνταγμα και ειδικά το άρθρο 16, να λειτουργήσει στην Ελλάδα παράρτημα αλλοδαπού πανεπιστημίου με τη μορφή Νομικού Προσώπου Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης. Η Ολομέλεια του ΣτΕ, με τη νομολογία του 2025 για το νόμο 5094/2024, έκρινε κατά πλειοψηφία ότι το Σύνταγμα, ερμηνευόμενο και σε συνδυασμό με το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τις διεθνείς υποχρεώσεις της χώρας, δεν απαγορεύει την εγκατάσταση τέτοιων παραρτημάτων, εφόσον υπάρχει ειδικό νομοθετικό πλαίσιο που εγγυάται υψηλό επίπεδο σπουδών και ακαδημαϊκή ελευθερία.

Η δεύτερη συζήτηση, που οδήγησε στις αποφάσεις του Αυγούστου 2026, είναι διαφορετική. Ακόμη και αν ο θεσμός είναι συνταγματικά επιτρεπτός, τηρήθηκαν πράγματι όλες οι απαιτήσεις του νόμου όταν δόθηκαν οι συγκεκριμένες άδειες; Το Γ΄ Τμήμα του ΣτΕ απάντησε, σε συγκεκριμένα σημεία, αρνητικά.

Με απλά λόγια, το δικαστήριο είπε ουσιαστικά πως ο δρόμος για τα παραρτήματα ξένων πανεπιστημίων είναι νομικά ανοικτός, αλλά όποιος θέλει να τον ακολουθήσει πρέπει να τηρεί αυστηρά όλες τις προϋποθέσεις.

Γιατί ακυρώθηκαν οι άδειες του York/CITY και του Keele

Στις δύο από τις τρεις περιπτώσεις, το πρόβλημα αφορούσε κυρίως τις κτιριακές υποδομές και τη διαδικασία ελέγχου από τον ΕΟΠΠΕΠ. Ο Εθνικός Οργανισμός Πιστοποίησης Προσόντων και Επαγγελματικού Προσανατολισμού είχε πραγματοποιήσει επιτόπιους ελέγχους και είχε διατυπώσει παρατηρήσεις που αφορούσαν κτιριολογικές προσαρμογές και την προσκόμιση συγκεκριμένων πρόσθετων στοιχείων. Το ΣτΕ διαπίστωσε ότι δεν είχε βεβαιωθεί εγκαίρως και πάντως έως τη συζήτηση των υποθέσεων στο δικαστήριο, ότι τα παραρτήματα είχαν συμμορφωθεί με τις παρατηρήσεις αυτές. Για το λόγο αυτό ακυρώθηκαν οι αντίστοιχες διοικητικές πράξεις με τις οποίες είχε δοθεί η άδεια εγκατάστασης και λειτουργίας.

Το δικαστήριο δεν αποφάνθηκε ότι τα κτίρια είναι οριστικά ακατάλληλα ούτε ότι τα συγκεκριμένα ξένα πανεπιστήμια δεν διαθέτουν ακαδημαϊκή ποιότητα. Έκρινε ότι η διοίκηση δεν είχε ολοκληρώσει με τον απαιτούμενο νομικό τρόπο τη διαπίστωση της συμμόρφωσης πριν στηριχθεί σε αυτήν για την αδειοδότηση.

Το διαφορετικό πρόβλημα στην περίπτωση του Anatolia

Στην τρίτη περίπτωση, η αιτία ήταν διαφορετική και αγγίζει μια θεμελιώδη αρχή της διοικητικής διαδικασίας, την αμεροληψία των οργάνων αξιολόγησης. Η άδεια είχε βασιστεί σε σύμφωνη γνώμη της Εθνικής Αρχής Ανώτατης Εκπαίδευσης, η οποία με τη σειρά της είχε διαμορφωθεί έπειτα από έκθεση Ειδικής Επιτροπής Αξιολόγησης. Σύμφωνα με το ΣτΕ, μέλος της επιτροπής αυτής είχε σχέση με τον ενδιαφερόμενο εκπαιδευτικό φορέα, γεγονός που μπορούσε να δημιουργήσει υπόνοια μεροληψίας κατά την έννοια του άρθρου 7 του Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας.

Το δικαστήριο, επομένως, δεν χρειάστηκε να αποδείξει ότι το συγκεκριμένο μέλος πράγματι ευνόησε το ίδρυμα. Στη διοικητική νομιμότητα αρκεί, υπό προϋποθέσεις, να υπάρχει τέτοια σχέση ώστε να γεννάται αντικειμενικά ζήτημα αμεροληψίας.

Γιατί ακυρώθηκαν και τα προγράμματα σπουδών

Το δεύτερο και ίσως ακόμη σημαντικότερο σκέλος της απόφασης αφορά τις πιστοποιήσεις των προγραμμάτων σπουδών. Το ΣτΕ έκρινε ότι τα στοιχεία πάνω στα οποία βασίστηκε η ΕΘΑΑΕ για την πιστοποίηση δεν αποτελούσαν επαρκώς συγκεκριμένα ποσοτικά και ποιοτικά κριτήρια, όπως απαιτούσε ο νόμος 5094/2024. Έτσι, οι πιστοποιήσεις ακυρώθηκαν αφενός επειδή είχαν ήδη ακυρωθεί οι αντίστοιχες άδειες λειτουργίας και αφετέρου για αυτόν τον αυτοτελή λόγο, που αφορά την επάρκεια των κριτηρίων αξιολόγησης.

Εδώ βρίσκεται ίσως και η ευρύτερη σημασία της απόφασης. Το μήνυμα του δικαστηρίου δεν αφορά μόνο τα τρία ιδρύματα. Αφορά και τον τρόπο με τον οποίο η ελληνική διοίκηση θα πρέπει στο εξής να ελέγχει κάθε ΝΠΠΕ. Τα κριτήρια δεν αρκεί να είναι γενικά ή περιγραφικά· πρέπει να είναι τόσο συγκεκριμένα ώστε να μπορεί να ελεγχθεί αντικειμενικά αν ένα πρόγραμμα τα πληροί.

Ποιος προσέφυγε στο Συμβούλιο της Επικρατείας

Πίσω από τις προσφυγές βρίσκεται ο Παναγιώτης (Πάνος) Λαζαράτος, καθηγητής Διοικητικού Δικαίου στη Νομική Σχολή του ΕΚΠΑ. Ο καθηγητής προσέβαλε δικαστικά τις άδειες του πρώτου κύκλου αδειοδότησης και τις πράξεις πιστοποίησης των προγραμμάτων τους. Αρχικά είχε στραφεί και κατά της άδειας του University of Nicosia / UNIC Athens, όμως περίπου έναν μήνα πριν από τη δικάσιμο παραιτήθηκε από τη συγκεκριμένη αίτηση. Ο ίδιος εξήγησε αργότερα ότι, μελετώντας τον φάκελο, έκρινε ότι τα σχετικά προγράμματα είχαν υποστεί μεγαλύτερη επεξεργασία και εποπτεία και ότι προβλήματα τα οποία είχε αρχικά εντοπίσει είχαν σε σημαντικό βαθμό αντιμετωπιστεί.

Μετά τη δημοσίευση των νέων αποφάσεων ο κ. Λαζαράτος δήλωσε ότι τις υποδέχεται με χαρά και μίλησε για έναν προσωπικό αγώνα με στόχο, όπως είπε, την εμπιστοσύνη στη Δικαιοσύνη και μια παιδεία υψηλού επιπέδου.

Σε νεότερη τοποθέτησή του διευκρίνισε όμως και κάτι ιδιαίτερα σημαντικό, ότι το ΣτΕ δεν αξιολόγησε το ίδιο την ακαδημαϊκή ποιότητα των προγραμμάτων. Όπως εξήγησε, το δικαστήριο μπορούσε να ελέγξει αν οι νομικοί κανόνες πάνω στους οποίους βασίστηκε ο έλεγχος της ποιότητας ήταν επαρκείς και νόμιμοι. Κατά τη δική του διατύπωση, το ζητούμενο είναι τα προγράμματα να μη «κρίνονται στο πόδι».

Τι σημαίνει πρακτικά για τα τρία πανεπιστήμια

Οι τρεις φορείς δεν «παύουν να υπάρχουν» ως μητρικά πανεπιστήμια ούτε το ΣτΕ τους απαγορεύει για πάντα να λειτουργήσουν στην Ελλάδα. Εκείνο που ακυρώνεται είναι η συγκεκριμένη διοικητική βάση πάνω στην οποία στηρίχθηκε η λειτουργία των ελληνικών παραρτημάτων και η πιστοποίηση των συγκεκριμένων προγραμμάτων τους.

Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι δεν μπορούν απλώς να θεωρήσουν ότι οι ακυρωθείσες πράξεις εξακολουθούν να ισχύουν. Η διοίκηση, η ΕΘΑΑΕ, ο ΕΟΠΠΕΠ και τα ίδια τα ιδρύματα πρέπει να θεραπεύσουν τις πλημμέλειες που εντόπισε το δικαστήριο και να υπάρξουν οι αναγκαίες νέες νόμιμες διοικητικές ενέργειες. Ανάλογα με την περίπτωση, αυτό μπορεί να σημαίνει νέα πιστοποίηση, επανάληψη σταδίων αξιολόγησης, νέα διαπίστωση συμμόρφωσης για τις εγκαταστάσεις ή νέα διαδικασία ενώπιον αμερόληπτης επιτροπής.

Άρα, η απόφαση είναι σοβαρή για τα συγκεκριμένα παραρτήματα αλλά δεν αποτελεί οριστικό κλείσιμο της πόρτας. Αν οι νομικές πλημμέλειες θεραπευτούν και εκδοθούν νέες σύννομες πράξεις, το υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο επιτρέπει καταρχήν τη λειτουργία τους.

Τι γίνεται με τους ήδη εγγεγραμμένους φοιτητές

Αυτό είναι το πιο ευαίσθητο κομμάτι της υπόθεσης. Τα ιδρύματα είχαν ήδη λειτουργήσει κατά το ακαδημαϊκό έτος 2025-2026 και υπήρχαν φοιτητές οι οποίοι είχαν παρακολουθήσει μαθήματα, εξεταστεί και συγκεντρώσει ακαδημαϊκές μονάδες. Για παράδειγμα, το ίδιο το Anatolia American University είχε ανακοινώσει τον Ιούνιο του 2026 ότι η λειτουργία του είχε αρχίσει τον Οκτώβριο του 2025 με περισσότερους από 200 Έλληνες και ξένους φοιτητές.

Η ακύρωση των αδειών δημιουργεί επομένως εύλογα ερωτήματα. Τι συμβαίνει με τις σπουδές που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί; Θα αναγνωριστούν τα μαθήματα και οι ακαδημαϊκές μονάδες; Με ποια άδεια θα συνεχίσουν οι φοιτητές στο επόμενο έτος; Τι γίνεται με όσους έχουν ήδη καταβάλει δίδακτρα ή έχουν εγγραφεί για το 2026-2027;

Μέχρι το πρωί της 14ης Αυγούστου 2026, το Υπουργείο Παιδείας έχει δώσει την πολιτική και θεσμική διαβεβαίωση ότι οι φοιτητές θα προστατευθούν, αλλά δεν έχει ακόμη δημοσιοποιηθεί αναλυτικό σχήμα εφαρμογής που να απαντά ξεχωριστά σε όλα αυτά τα πρακτικά ζητήματα.

Αυτό σημαίνει ότι δεν είναι ακριβές να υποστηρίζεται αυτή τη στιγμή ότι οι φοιτητές «χάνουν αυτομάτως το έτος τους». Εξίσου πρόωρο, όμως, θα ήταν να θεωρηθεί ότι δεν απαιτείται καμία διοικητική παρέμβαση. Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να δημιουργήσουν μια σύννομη συνέχεια μεταξύ των σπουδών που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί και των νέων πράξεων που θα εκδοθούν μετά την απόφαση.

Τι ανακοίνωσε το Υπουργείο Παιδείας

Το Υπουργείο Παιδείας προσπάθησε από την πρώτη στιγμή να διαχωρίσει την ακύρωση των συγκεκριμένων αδειών από τη συνολική συνταγματικότητα της μεταρρύθμισης. Στην επίσημη τοποθέτησή του υπογράμμισε ότι το ΣτΕ επιβεβαιώνει εκ νέου το θεσμικό πλαίσιο των ΝΠΠΕ και ότι οι πλημμέλειες που διαπιστώθηκαν δεν αφορούν τον ίδιο τον νόμο 5094/2024, αλλά ζητήματα της διοικητικής διαδικασίας: την ανάγκη μεγαλύτερης εξειδίκευσης των κριτηρίων πιστοποίησης, τη σύνθεση συγκεκριμένης επιτροπής αξιολόγησης και τη μη έγκαιρη έκδοση της απαιτούμενης πράξης του ΕΟΠΠΕΠ για τις κτιριακές εγκαταστάσεις.

Παράλληλα, το Υπουργείο δήλωσε ότι μαζί με τους αρμόδιους φορείς θα προχωρήσει «άμεσα» στις ενέργειες που απαιτούνται για πλήρη συμμόρφωση προς τις αποφάσεις του ΣτΕ. Και ως προς τους φοιτητές έδωσε τη σαφέστερη μέχρι σήμερα δέσμευση: «Το ακαδημαϊκό έτος δεν θα χαθεί για κανέναν φοιτητή».

Ποιος είναι αρμόδιος για την αξιολόγηση και πιστοποίηση των προγραμμάτων σπουδών;

Την ακαδημαϊκή αξιολόγηση και την πιστοποίηση των προγραμμάτων σπουδών την έκανε η ΕΘΑΑΕ (Εθνική Αρχή Ανώτατης Εκπαίδευσης), η οποία είναι ανεξάρτητη διοικητική αρχή. Το Υπουργείο Παιδείας μετά τις αποφάσεις του ΣτΕ, ανέφερε ότι τα ζητήματα αρμοδιότητας της ΕΘΑΑΕ θα αντιμετωπιστούν από την ίδια, σύμφωνα με το θεσμικό πλαίσιο που διέπει την ανεξαρτησία της.

Δεν έπρεπε, λοιπόν, η ΕΘΑΑΕ να τα είχε εντοπίσει;

Η ΕΘΑΑΕ είχε οργανώσει διαδικασία με διαδοχικά φίλτρα. Για την πιστοποίηση ενός προγράμματος προβλεπόταν έλεγχος του φακέλου από τις υπηρεσίες της Αρχής, εξέταση από ανεξάρτητη Εξωτερική Επιτροπή Αξιολόγησης και Πιστοποίησης (ΕΕΑΠ), σύνταξη έκθεσης και τελικά απόφαση από το Συμβούλιο Αξιολόγησης και Πιστοποίησης (ΣΑΠ) της ΕΘΑΑΕ.

Το ΣτΕ διαπίστωσε κάτι βαθύτερο, ότι τα στοιχεία του Παραρτήματος της απόφασης 48136/17.12.2024 της ίδιας της ΕΘΑΑΕ, βάσει των οποίων έγινε η πιστοποίηση, δεν αποτελούσαν τα συγκεκριμένα ποσοτικά και ποιοτικά κριτήρια που απαιτούσε ο νόμος. Δηλαδή, κατά την κρίση του δικαστηρίου, το ίδιο το «μέτρο» με το οποίο γινόταν ο έλεγχος δεν ήταν επαρκώς συγκεκριμένο.

Αυτό είναι ίσως σοβαρότερο θεσμικά από ένα απλό ανθρώπινο λάθος ενός αξιολογητή.

Υπάρχει ευθύνη της ΕΘΑΑΕ;

Υπάρχει σαφώς ζήτημα θεσμικής και διοικητικής ευθύνης που εύλογα πρέπει να εξεταστεί.

Υπάρχει, όμως, ένα σημείο όπου η απόφαση πηγαίνει ακόμη πιο κοντά στη λειτουργία συγκεκριμένης επιτροπής. Στην απόφαση 1171/2026 το ΣτΕ ακύρωσε άδεια επειδή η σύμφωνη γνώμη της ΕΘΑΑΕ είχε στηριχθεί σε έκθεση Ειδικής Επιτροπής Αξιολόγησης, μέλος της οποίας είχε σχέση με τον ενδιαφερόμενο εκπαιδευτικό φορέα. Το δικαστήριο θεώρησε ότι η σχέση αυτή μπορούσε να δημιουργήσει υπόνοια μεροληψίας, κατά παράβαση του άρθρου 7 του Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας.

Και αυτό είναι ιδιαίτερα αξιοσημείωτο, επειδή η ίδια η ΕΘΑΑΕ είχε δηλώσει κατά την έναρξη της διαδικασίας ότι οι εμπειρογνώμονες υπέβαλαν δηλώσεις ενδεχόμενης σύγκρουσης συμφερόντων και ότι εφαρμοζόταν ο Κώδικας Δεοντολογίας της Αρχής για τη διασφάλιση της αμεροληψίας.

Επομένως εδώ προκύπτει ένα απολύτως εύλογο ερώτημα. Εφόσον υπήρχε μηχανισμός ελέγχου σύγκρουσης συμφερόντων, πώς τελικά συμμετείχε σε επιτροπή πρόσωπο του οποίου η σχέση με τον αξιολογούμενο φορέα κρίθηκε από το ΣτΕ ικανή να δημιουργήσει υπόνοια μεροληψίας;

Το Υπουργείο Παιδείας έχει ευθύνη;

Η ΕΘΑΑΕ έχει την επιστημονική και ακαδημαϊκή αρμοδιότητα της αξιολόγησης και πιστοποίησης, ο ΕΟΠΠΕΠ είχε συγκεκριμένες αρμοδιότητες για τις κτιριακές προϋποθέσεις, ενώ οι τελικές άδειες εγκατάστασης και λειτουργίας εκδόθηκαν με πράξεις του Υφυπουργού Παιδείας. Δύο από αυτές τις υπουργικές πράξεις ακυρώθηκαν επειδή ο ΕΟΠΠΕΠ δεν είχε διαπιστώσει εγκαίρως τη συμμόρφωση με παρατηρήσεις που είχε κάνει μετά τους επιτόπιους ελέγχους.

Άρα έχουμε μια αλυσίδα διοικητικών ενεργειών. Και η εικόνα που δημιουργούν οι αποφάσεις του ΣτΕ είναι ότι σε διαφορετικούς κρίκους αυτής της αλυσίδας υπήρξαν διαφορετικές πλημμέλειες.