Ελλάδα και Αίγυπτος σε συνομιλίες για επέκταση της ΑΟΖ ανατολικά προς την Κύπρο

Σε συνομιλίες για την επέκταση της οριοθέτησης της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) ανατολικότερα, προς την Κύπρο, βρίσκονται η Ελλάδα και η Αίγυπτος, στον απόηχο της απόφασης του κοινοβουλίου της ανατολικής Λιβύης να επικυρώσει το αμφισβητούμενο τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019.

Η εξέλιξη αυτή επαναφέρει στο προσκήνιο τις γεωπολιτικές ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο, με την Αθήνα και το Κάιρο να ενισχύουν τον διπλωματικό τους συντονισμό, επιδιώκοντας να διασφαλίσουν τα κυριαρχικά τους δικαιώματα και να αποτρέψουν τη δημιουργία νέων τετελεσμένων στην περιοχή.

Παράλληλα, συμφώνησαν να συνεχίσουν τις διαβουλεύσεις για τη διεύρυνση του γεωγραφικού πεδίου εφαρμογής της ελληνοαιγυπτιακής συμφωνίας του 2020, με κατεύθυνση την ανατολική Μεσόγειο και την περιοχή προς την Κύπρο.

Όπως επισήμανε ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα Χ, οποιαδήποτε επέκταση της υφιστάμενης συμφωνίας θα είναι απολύτως εναρμονισμένη με το διεθνές δίκαιο και τις προβλέψεις της UNCLOS.

Η επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου, στις 20 Οκτωβρίου, από το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης συνιστά σημαντική μεταβολή στο διπλωματικό σκηνικό της περιοχής.

Η συμφωνία είχε υπογραφεί το 2019 μεταξύ της Τουρκίας και της τότε διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης της Τρίπολης, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις από την Ελλάδα, την Αίγυπτο και την Κύπρο.

Οι τρεις χώρες υποστηρίζουν ότι το μνημόνιο παραβιάζει τα κυριαρχικά τους δικαιώματα, καθώς αγνοεί την επήρεια ελληνικών νησιών, μεταξύ των οποίων η Κρήτη και τα Δωδεκάνησα, στην οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών.

Η πρόσφατη έγκριση της συμφωνίας από την ανατολική Λιβύη αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς η συγκεκριμένη πλευρά, που συνδέεται με τον στρατάρχη Χαλίφα Χάφταρ, είχε επί σειρά ετών αντιταχθεί στο τουρκολιβυκό μνημόνιο.

Από την πλευρά της, η Άγκυρα υπερασπίζεται τη νομιμότητα της συμφωνίας, υποστηρίζοντας ότι ανταποκρίνεται στα δικαιώματα της Τουρκίας και της Λιβύης στην Ανατολική Μεσόγειο.

Στρατηγική σημασία της συμφωνίας Ελλάδας – Αιγύπτου

Η συμφωνία οριοθέτησης ΑΟΖ που υπέγραψαν Αθήνα και Κάιρο το 2020 αποτέλεσε σημαντικό σταθμό στις διμερείς σχέσεις και στη διαμόρφωση του πλαισίου θαλάσσιας συνεργασίας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Ωστόσο, η συμφωνία αφορά μερική οριοθέτηση, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο περαιτέρω επέκτασής της προς ανατολάς.

Η προοπτική αυτή αποκτά πλέον ιδιαίτερη διπλωματική βαρύτητα, καθώς θα μπορούσε να ενισχύσει τη συνεργασία Ελλάδας και Αιγύπτου και να δημιουργήσει νέα δεδομένα στον χάρτη των θαλάσσιων δικαιοδοσιών της περιοχής.

Η Αθήνα επιμένει ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο είναι άκυρο και δεν παράγει έννομα αποτελέσματα, ενώ έχει καταστήσει σαφές ότι θα αξιοποιήσει τα διαθέσιμα διπλωματικά και νομικά μέσα για την προστασία των κυριαρχικών της δικαιωμάτων.

Σε μια περίοδο κατά την οποία οι ενεργειακοί πόροι και οι θαλάσσιες οριοθετήσεις εξακολουθούν να αποτελούν πεδίο ανταγωνισμού στην Ανατολική Μεσόγειο, η στενότερη συνεργασία Ελλάδας και Αιγύπτου αναδεικνύεται σε κρίσιμο παράγοντα για τις περιφερειακές ισορροπίες.

Το επόμενο βήμα θα κριθεί από την πορεία των διμερών διαβουλεύσεων, καθώς η πολιτική βούληση για επέκταση της συμφωνίας του 2020 δεν συνιστά ακόμη ολοκληρωμένη νέα οριοθέτηση. Ωστόσο, το σαφές μήνυμα Αθήνας και Καΐρου είναι ότι οι δύο χώρες προτίθενται να συνεχίσουν τον συντονισμό τους απέναντι στις κινήσεις της Τουρκίας και της Λιβύης.