Κρίσιμες εξελίξεις στη Λιβύη: Η Βεγγάζη εγκρίνει το τουρκολιβυκό μνημόνιο – Το παρασκήνιο με Καλίν και Χαφτάρ

Σημαντική ανατροπή στις γεωπολιτικές ισορροπίες της Ανατολικής Μεσογείου σηματοδοτεί η απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης να εγκρίνει το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019, εγκαταλείποντας την κατηγορηματικά αρνητική στάση που είχε υιοθετήσει απέναντι στη συμφωνία της Άγκυρας με την τότε κυβέρνηση της Τρίπολης.

Σύμφωνα με το πρακτορείο Reuters, το οποίο επικαλείται δύο Λίβυους βουλευτές, το Κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης ενέκρινε την Τρίτη 20 Οκτωβρίου τη συμφωνία οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών με την Τουρκία, ανακαλώντας την απόφαση μποϊκοτάζ που είχε λάβει το 2020.

Η απόφαση αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς προέρχεται από τη Βουλή που συνδέεται πολιτικά με το στρατόπεδο του στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ, ο οποίος κατά τη διάρκεια του λιβυκού εμφυλίου πολέμου είχε βρεθεί σε ανοιχτή αντιπαράθεση με την Τουρκία, ενώ παράλληλα είχε αναπτύξει στενές διπλωματικές επαφές με την Αθήνα.

Για την ελληνική πλευρά, η εξέλιξη αποτελεί σοβαρή διπλωματική πρόκληση, αφού η ανατολική Λιβύη είχε λειτουργήσει τα προηγούμενα χρόνια ως βασικός παράγοντας αμφισβήτησης του μνημονίου που υπέγραψαν τον Νοέμβριο του 2019 ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και η τότε κυβέρνηση του Φαγέζ αλ Σάρατζ.

Το «τελεσίγραφο» της Τρίπολης για τις σεισμικές έρευνες

Η επικύρωση αυτή εκδηλώνεται σε μια εξαιρετικά ευαίσθητη συγκυρία, την ώρα που ο αμερικανικός ενεργειακός κολοσσός Chevron προετοιμάζεται για τη δραστηριοποίησή του σε θαλάσσιες περιοχές που περιλαμβάνονται στον ελληνικό σχεδιασμό, σε συνεργασία με τη HELLENIQ Energy.

Ήδη από τις 24 Αυγούστου 2026, η Λιβύη είχε αποστείλει αυστηρή ρηματική διακοίνωση προς την Αθήνα, εκφράζοντας την έντονη αντίθεσή της στη διεθνή πρόσκληση για σεισμικές έρευνες σε οκτώ θαλάσσια οικόπεδα της Δυτικής και Νότιας Ελλάδας.

Η Τρίπολη προβάλλει μονομερείς διεκδικήσεις, επικαλούμενη χάρτη που κατέθεσε στον ΟΗΕ τον Μάιο του 2025. Σύμφωνα με δημοσιεύματα του τουρκικού Τύπου (εφημερίδα Aydınlık), η Λιβύη αξιώνει περισσότερο από το 85% της έκτασης των ελληνικών θαλάσσιων οικοπέδων «Νότια της Κρήτης 1» και «Νότια της Κρήτης 2», προειδοποιώντας ακόμη και με «πάγωμα» των διμερών συνομιλιών αν δεν σταματήσουν οι ελληνικές ενέργειες.

Η ελληνική θέση και το νομικό πλαίσιο

Από την πλευρά της, η Ελλάδα στηρίζει το σχεδιασμό της στις διατάξεις του νόμου 4001/2011, ο οποίος ορίζει ως σημείο αναφοράς για τα εξωτερικά όρια της ελληνικής υφαλοκρηπίδας τη μέση γραμμή, ελλείψει διμερούς συμφωνίας οριοθέτησης.

Η Αθήνα απορρίπτει κατηγορηματικά τις λιβυκές και τουρκικές αιτιάσεις, υπογραμμίζοντας ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραβιάζει κατάφωρα το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, καθώς εξαφανίζει πλήρως την επήρεια και τα κυριαρχικά δικαιώματα των ελληνικών νησιών, με πρώτο και κύριο αυτό της Κρήτης.

Ωστόσο, η ενεργειακή διάσταση και η προοπτική εντοπισμού μεγάλων κοιτασμάτων υδρογονανθράκων ανεβάζουν κατακόρυφα το θερμόμετρο των διπλωματικών αντιπαραθέσεων, μετατρέποντας τις θαλάσσιες ζώνες της Νότιας Κρήτης σε πεδίο έντονων γεωπολιτικών ανταγωνισμών.

Περίεργη συγκυρία και με το καλώδιο

Η χρονική συγκυρία προσδίδει ακόμη μεγαλύτερη σημασία στην απόφαση. Η επικύρωση του μνημονίου συμπίπτει με την προετοιμασία επανέναρξης των θαλάσσιων ερευνών για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου, ένα έργο ευρωπαϊκής στρατηγικής σημασίας, το οποίο έχει ήδη προκαλέσει τουρκικές αντιδράσεις λόγω των θαλάσσιων ζωνών από τις οποίες προβλέπεται να διέλθει.

Στις 8 Οκτωβρίου, η Nexans κατέθεσε αίτημα στην αρμόδια διεύθυνση του ελληνικού υπουργείου Εξωτερικών για τη χορήγηση άδειας ερευνητικών εργασιών, με τη χρήση του εξειδικευμένου ερευνητικού πλοίου «VB Abeille Marengo».

Υπενθυμίζουμε ότι σύμφωνα με τον μέχρι στιγμής σχεδιασμό, οι έρευνες αναμένεται να ξεκινήσουν στα τέλη Οκτωβρίου από την περιοχή του Ηρακλείου Κρήτης με κατεύθυνση προς την Κύπρο, εφόσον ολοκληρωθούν οι απαιτούμενες αδειοδοτήσεις, χωρίς να αποκλείεται μετάθεσή τους στις αρχές Νοεμβρίου.

Ωστόσο, η υλοποίησή του συναντά σοβαρές γεωπολιτικές δυσκολίες, καθώς η Άγκυρα προβάλλει αξιώσεις σε περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου και έχει αμφισβητήσει τη δυνατότητα διεξαγωγής ερευνών χωρίς προηγούμενη τουρκική συναίνεση.

Η Τουρκία έχει επικαλεστεί σε αυτό το πλαίσιο και το τουρκολιβυκό μνημόνιο, το οποίο η Αθήνα θεωρεί παράνομο και ανυπόστατο, καθώς αγνοεί τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών στην οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών.

Έτσι, η έγκριση της συμφωνίας από τη λιβυκή Βουλή, λίγες ημέρες πριν από την πιθανή επανεμφάνιση ερευνητικού πλοίου στη διαδρομή Κρήτης – Κύπρου, προσθέτει μια νέα πολιτική παράμετρο σε μια ήδη εύθραυστη κατάσταση.

Παρότι δεν υπάρχουν στοιχεία που να αποδεικνύουν άμεσο συντονισμό της κοινοβουλευτικής απόφασης με την έναρξη των ερευνών, η χρονική σύμπτωση είναι αξιοσημείωτη, καθώς η Άγκυρα αποκτά πρόσθετο πολιτικό επιχείρημα για την προώθηση των θαλάσσιων διεκδικήσεών της.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η εμπλοκή της Γαλλίας. Η Nexans έχει ξεκαθαρίσει ότι συνεργάζεται αποκλειστικά με τον φορέα υλοποίησης του έργου και τις αρμόδιες αρχές Ελλάδας και Κύπρου, διαψεύδοντας πληροφορίες περί επαφών με την Τουρκία για τις επικείμενες έρευνες.

Η τουρκική κινητικότητα και ο ρόλος του Ιμπραήμ Καλίν

Την ίδια στιγμή, έντονη είναι η κινητικότητα της τουρκικής διπλωματίας στο λιβυκό μέτωπο.

Σύμφωνα με τον ιστότοπο στρατηγικών αναλύσεων Geopolitical Desk, ο επικεφαλής των τουρκικών υπηρεσιών πληροφοριών, Ιμπραήμ Καλίν, μετέβη στην Τρίπολη το πρωί της Τρίτης, με αντικείμενο συναντήσεις με ανώτερους αξιωματούχους ασφαλείας.

Ο ίδιος ιστότοπος έκανε λόγο για σημαντική πρόοδο στις σχέσεις Τουρκίας και ανατολικής Λιβύης, εκτιμώντας ότι η Άγκυρα και η Βεγγάζη βρίσκονται κοντά σε μια διπλωματική εξέλιξη με ευρύτερες γεωπολιτικές προεκτάσεις.

🚨 𝗕𝗥𝗘𝗔𝗞𝗜𝗡𝗚
🇱🇾🇹🇷 𝗠𝗮𝗷𝗼𝗿 𝗯𝗿𝗲𝗮𝗸𝘁𝗵𝗿𝗼𝘂𝗴𝗵 𝗶𝗻 𝗧𝘂𝗿𝗸𝗲𝘆–𝗘𝗮𝘀𝘁𝗲𝗿𝗻 𝗟𝗶𝗯𝘆𝗮 𝗿𝗲𝗹𝗮𝘁𝗶𝗼𝗻𝘀 𝗼𝗻 𝘁𝗵𝗲 𝗵𝗼𝗿𝗶𝘇𝗼𝗻

Turkish intelligence chief İbrahim Kalın is expected in Tripoli on Tuesday morning for meetings with senior security officials.

Meanwhile, Benghazi will host a House of Representatives session, with ratification of the Libya–Turkey maritime agreement back on the agenda.

Ankara and Benghazi could be on the cusp of a major breakthrough in relations, with significant geopolitical implications for Libya and the wider Eastern Mediterranean.

— The Geopolitical Desk (@thegeopoldesk) October 19, 2026

Η τουρκική προσπάθεια δεν περιορίζεται, πάντως, στις επαφές με την κυβέρνηση της Τρίπολης.

Όπως είχε μεταδώσει τις προηγούμενες ημέρες ο ΣΚΑΪ, η κυβέρνηση Ερντογάν ασκούσε πολύπλευρες πιέσεις προς τον Σαντάμ Χαφτάρ, γιο του στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ και ισχυρό παράγοντα του στρατιωτικού μηχανισμού της ανατολικής Λιβύης.

Στόχος των πιέσεων, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, ήταν ο Σαντάμ Χαφτάρ να αξιοποιήσει την επιρροή του στη νέα κοινοβουλευτική ηγεσία, προκειμένου να προχωρήσει η επίσημη επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου.

Η προσέγγιση της Άγκυρας με το στρατόπεδο Χαφτάρ αποτελεί σημαντική μεταβολή σε σχέση με την περίοδο του λιβυκού εμφυλίου, όταν η Τουρκία υποστήριζε στρατιωτικά τις δυνάμεις της Τρίπολης εναντίον του Λιβυκού Εθνικού Στρατού.

Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, η τουρκική ηγεσία έχει αναπτύξει διαύλους επικοινωνίας και με την ανατολική Λιβύη, επιδιώκοντας να εξασφαλίσει παρουσία και στα δύο κέντρα εξουσίας της χώρας.

Η απομάκρυνση του Αγκίλα Σάλεχ και η αλλαγή στη Βουλή

Καθοριστική εξέλιξη θεωρείται και η πρόσφατη αλλαγή στην ηγεσία της Βουλής των Αντιπροσώπων.

Στις αρχές Οκτωβρίου, το λιβυκό Κοινοβούλιο απομάκρυνε τον επί 12 χρόνια πρόεδρό του, Αγκίλα Σάλεχ, ο οποίος είχε διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην απόρριψη του τουρκολιβυκού μνημονίου.

Τον Σάλεχ αντικατέστησε ο Αλ-Σαλχίν Αμπντελνάμπι αλ-Ομπέιντι, έπειτα από κοινοβουλευτικές διαδικασίες που συνοδεύτηκαν από αλλαγές στον κανονισμό λειτουργίας της Βουλής.

Προηγουμένως, 98 βουλευτές είχαν εγκρίνει νέο πλαίσιο που περιορίζει τη θητεία του προέδρου και των αντιπροέδρων σε μία μόνο περίοδο 12 μηνών, βάζοντας τέλος στο προηγούμενο καθεστώς που ίσχυε από το 2014.

Η απομάκρυνση του Σάλεχ είχε αποδοθεί από βουλευτές σε δυσαρέσκεια για τον τρόπο άσκησης της κοινοβουλευτικής ηγεσίας.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι ο νέος πρόεδρος της Βουλής είχε διατελέσει επικεφαλής της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Φιλίας Λιβύης–Τουρκίας, στοιχείο που αποκτά ξεχωριστό πολιτικό βάρος υπό το πρίσμα της νέας απόφασης για το μνημόνιο.

Η αλλαγή προσώπων στην κορυφή του Κοινοβουλίου εκτιμάται ότι δημιούργησε ευνοϊκότερες συνθήκες για την προσέγγιση με την Άγκυρα, η οποία είχε επενδύσει διπλωματικά στην αναθέρμανση των σχέσεων με τη Βεγγάζη.

Όταν ο Χαφτάρ απέρριπτε το μνημόνιο – Οι επαφές με την Αθήνα

Η σημερινή μεταστροφή έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τη στάση που τηρούσε η ανατολική Λιβύη μετά την υπογραφή του τουρκολιβυκού μνημονίου τον Νοέμβριο του 2019.

Τότε, η Ελλάδα είχε επιδιώξει στενότερη διπλωματική συνεργασία με το στρατόπεδο Χαφτάρ, θεωρώντας την αντίθεσή του στη συμφωνία σημαντικό παράγοντα για την αμφισβήτηση των τουρκικών σχεδιασμών.

Στις 17 Ιανουαρίου 2020, ο Χαλίφα Χαφτάρ είχε επισκεφθεί την Αθήνα, όπου συναντήθηκε με τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη και τον τότε υπουργό Εξωτερικών Νίκο Δένδια.

Η επίσκεψη πραγματοποιήθηκε λίγες ημέρες πριν από τη Διάσκεψη του Βερολίνου για τη Λιβύη, με την ελληνική πλευρά να θέτει επιτακτικά το ζήτημα της ακυρότητας των συμφωνιών της Τρίπολης με την Άγκυρα.

Η κυβέρνηση Μητσοτάκη είχε καταστήσει σαφές ότι θεωρεί το τουρκολιβυκό μνημόνιο αντίθετο προς το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, καθώς η οριοθέτηση αγνοεί την ύπαρξη και τα θαλάσσια δικαιώματα των ελληνικών νησιών, ιδίως της Κρήτης.

Είχε προηγηθεί, στις 6 Δεκεμβρίου 2019, η απέλαση του πρέσβη της Λιβύης στην Αθήνα, σε μια από τις πλέον έντονες διπλωματικές αντιδράσεις της Ελλάδας απέναντι στην υπογραφή της συμφωνίας.

Η απόρριψη του μνημονίου από την ανατολική Λιβύη θεωρούνταν τότε σημαντικό διπλωματικό στήριγμα της Αθήνας, καθώς ανέδεικνυε ότι η συμφωνία δεν είχε την αποδοχή όλων των λιβυκών θεσμών.

Η εικόνα αυτή φαίνεται πλέον να έχει αντιστραφεί.

Οι προειδοποιήσεις Γεραπετρίτη προς τη Βεγγάζη

Η σταδιακή προσέγγιση του Χαφτάρ με την Άγκυρα είχε αρχίσει να προκαλεί ανησυχία στην ελληνική διπλωματία ήδη από το 2025.

Τον Ιούνιο εκείνης της χρονιάς, ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης είχε ξεκαθαρίσει ότι η ενδεχόμενη κοινοβουλευτική επικύρωση του μνημονίου δεν θα μπορούσε να επηρεάσει τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα.

Παράλληλα, η Αθήνα συνέχισε τις επαφές με την ανατολική Λιβύη, επιδιώκοντας να αποτρέψει τη διαμόρφωση τετελεσμένων.

Στις 28 Μαρτίου 2026, ο Γιώργος Γεραπετρίτης επισκέφθηκε τη Βεγγάζη και συναντήθηκε με τον Χαλίφα Χαφτάρ, επαναλαμβάνοντας τις ελληνικές θέσεις για τις θαλάσσιες ζώνες και την ανάγκη σεβασμού του Διεθνούς Δικαίου.

Η Αθήνα είχε επιδιώξει να διατηρήσει ανοικτό τον διάλογο για ενδεχόμενη οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών με τη Λιβύη, παρά τις διαφωνίες για το μνημόνιο.

Ωστόσο, η απόφαση της λιβυκής Βουλής αναδεικνύει πλέον την περιορισμένη δυνατότητα της ελληνικής πλευράς να επηρεάσει τις πολιτικές επιλογές της Βεγγάζης, σε μια περίοδο κατά την οποία η Τουρκία ενίσχυε συστηματικά τους διαύλους της με το περιβάλλον Χαφτάρ.

Η διπλή πρόκληση για την Αθήνα

Η Ελλάδα βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με δύο παράλληλες εξελίξεις που συνδέονται με τις θαλάσσιες διεκδικήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο.

Από τη μία πλευρά, η κυβέρνηση της Τρίπολης αμφισβητεί ελληνικές ενεργειακές πρωτοβουλίες νότια της Κρήτης, επικαλούμενη διεκδικήσεις που συνδέονται με την τουρκολιβυκή συμφωνία.

Από την άλλη, το Κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης, που επί χρόνια είχε απορρίψει το μνημόνιο, προχωρεί πλέον στην έγκρισή του, μεταβάλλοντας το πολιτικό πλαίσιο μέσα στο οποίο κινείται η ελληνική διπλωματία.

Το αποτέλεσμα είναι ότι η Άγκυρα εμφανίζεται να αποκτά αυξημένη επιρροή και στα δύο βασικά κέντρα εξουσίας της Λιβύης, κάτι που μέχρι πριν από λίγα χρόνια έμοιαζε δύσκολο, δεδομένης της στρατιωτικής αντιπαράθεσης Τουρκίας και Χαφτάρ.

Παρά ταύτα, η επικύρωση του μνημονίου δεν σημαίνει ότι αυτό αποκτά αυτομάτως ισχύ έναντι της Ελλάδας ούτε ότι μεταβάλλεται το καθεστώς των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.

Η Αθήνα εξακολουθεί να υποστηρίζει ότι η συμφωνία παραβιάζει το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, θέση που έχει υποστηριχθεί και από την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η πραγματική πρόκληση, ωστόσο, είναι πλέον πολιτική και διπλωματική.

Η Ελλάδα καλείται να διαχειριστεί μια ενισχυμένη τουρκική παρουσία στη Λιβύη, να συνεχίσει τις διαπραγματεύσεις για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών και ταυτόχρονα να προχωρήσει στην υλοποίηση της ηλεκτρικής διασύνδεσης με την Κύπρο.

Η παρουσία της γαλλικής Nexans και του επενδυτικού ομίλου Meridiam προσδίδει στο έργο ισχυρή ευρωπαϊκή διάσταση, χωρίς ωστόσο να αίρει αυτομάτως τις γεωπολιτικές δυσκολίες.

Το επόμενο κρίσιμο ορόσημο θα είναι η επανέναρξη των ερευνών για το Great Sea Interconnector. Εκεί θα φανεί εάν η Άγκυρα θα περιοριστεί στην προβολή των γνωστών διπλωματικών αντιρρήσεών της ή εάν θα επιχειρήσει να μετατρέψει τις θαλάσσιες διεκδικήσεις της σε νέα εμπόδια για ένα έργο στρατηγικής σημασίας για την Ελλάδα, την Κύπρο και την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η εξέλιξη στη λιβυκή Βουλή, σε συνδυασμό με τις πρόσφατες διπλωματικές κινήσεις της Άγκυρας και την αντιπαράθεση για τις ενεργειακές έρευνες, επιβεβαιώνει ότι η Ανατολική Μεσόγειος εισέρχεται σε μια νέα περίοδο γεωπολιτικής κινητικότητας, με επίκεντρο τόσο τον έλεγχο των θαλάσσιων ζωνών όσο και τις μελλοντικές ενεργειακές υποδομές.