Η Αρμενία ψηφίζει ανάμεσα στην Ευρώπη και τη Μόσχα

Οι πολίτες της Αρμενίας προσέρχονται στις κάλπες σε μια εκλογική αναμέτρηση που μπορεί να παγιώσει τη στροφή της χώρας προς την Ευρώπη και να επιταχύνει την απομάκρυνσή της από τη Ρωσία, τον παραδοσιακό στρατηγικό της σύμμαχο μετά την ανεξαρτησία. Ο πρωθυπουργός Νικόλ Πασινιάν και το κυβερνών κόμμα του, το «Συμβόλαιο Πολιτών», μπαίνουν στην αναμέτρηση ως φαβορί. Απέναντί τους βρίσκονται κυρίως δυνάμεις που ζητούν αποκατάσταση στενότερων δεσμών με τη Μόσχα, με πιο χαρακτηριστική την περίπτωση του Ρωσοαρμένιου δισεκατομμυριούχου Σαμβέλ Καραπετιάν, ο οποίος διεξάγει την προεκλογική του εκστρατεία υπό κατ’ οίκον περιορισμό.

Η Μόσχα, οι Βρυξέλλες και η Ουάσιγκτον παρακολουθούν στενά την ψηφοφορία, καθώς το αποτέλεσμα θα κρίνει εάν η μικρή χώρα του Νότιου Καυκάσου θα συνεχίσει την πορεία ευρωπαϊκής προσέγγισης ή εάν θα επιχειρήσει επανασύνδεση με τη ρωσική σφαίρα επιρροής.

Για τον Πασινιάν, μια καθαρή νίκη θα αποτελούσε εντολή για την πιο ευαίσθητη πολιτική του επιδίωξη: την επίτευξη ειρηνευτικής συμφωνίας με το Αζερμπαϊτζάν και την εξομάλυνση των σχέσεων με την Τουρκία. Ο ίδιος υποστηρίζει ότι η Αρμενία δεν μπορεί να παραμείνει εγκλωβισμένη σε μια μόνιμη κατάσταση σύγκρουσης, αλλά πρέπει να ανοίξει τα σύνορά της, να ενισχύσει την οικονομία της και να μειώσει την εξάρτησή της από τη Ρωσία.

Η αναμέτρηση είναι η πρώτη εθνική εκλογική δοκιμασία μετά την απώλεια του Ναγκόρνο-Καραμπάχ το 2023, όταν το Αζερμπαϊτζάν ανέκτησε τον πλήρη έλεγχο της περιοχής, προκαλώντας βαθύ τραύμα στην αρμενική κοινωνία. Η αντιπολίτευση κατηγορεί τον Πασινιάν ότι παρέδωσε ιστορικά αρμενικά εδάφη και ότι υπονόμευσε την ασφάλεια της χώρας. Εκείνος, αντίθετα, παρουσιάζει την οδυνηρή ήττα ως αφετηρία για μια νέα στρατηγική: λιγότερη εξάρτηση από τη Μόσχα, περισσότερη διπλωματία και ειρήνη με τους γείτονες.

Η ρήξη με τη Ρωσία επιταχύνθηκε μετά το 2023, όταν πολλοί Αρμένιοι θεώρησαν ότι η Μόσχα δεν προστάτευσε τη χώρα τους, παρά την παρουσία Ρώσων ειρηνευτών στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ. Η κυβέρνηση Πασινιάν ανέστειλε τη συμμετοχή της Αρμενίας στον Οργανισμό Συνθήκης Συλλογικής Ασφάλειας, την αμυντική συμμαχία υπό ρωσική ηγεσία, ενώ παράλληλα άρχισε να εμβαθύνει τις σχέσεις με την ΕΕ και τις ΗΠΑ.

Η Μόσχα απάντησε με αυξανόμενη πίεση. Τις τελευταίες εβδομάδες έχουν επιβληθεί περιορισμοί σε αρμενικά προϊόντα, από αγροτικά είδη και ψάρια έως λουλούδια, μεταλλικό νερό και μπράντι. Η Αρμενία παραμένει οικονομικά ευάλωτη, καθώς μεγάλο μέρος της ενέργειας και του εμπορίου της συνδέεται ακόμη με τη Ρωσία. Ωστόσο, η οικονομία έχει ενισχυθεί τα τελευταία χρόνια από την εισροή ρωσικών επιχειρήσεων, κεφαλαίων και εργαζομένων μετά την εισβολή στην Ουκρανία.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να στηρίξει την αρμενική στροφή. Λίγες ημέρες πριν από την ψηφοφορία, οι Βρυξέλλες ανακοίνωσαν πακέτο οικονομικής βοήθειας άνω των 50 εκατ. ευρώ, παρουσιάζοντάς το ως απάντηση στη ρωσική οικονομική πίεση. Η Αρμενία δεν έχει ακόμη υποβάλει επίσημη αίτηση ένταξης στην ΕΕ, αλλά το 2025 υιοθέτησε νόμο που δημιουργεί πολιτική και νομική βάση για την έναρξη σχετικής διαδικασίας.

Παρά τη φιλοευρωπαϊκή εικόνα του, ο Πασινιάν δεν αντιμετωπίζει μια εύκολη εκλογή. Επικριτές του μιλούν για όλο και πιο προσωποπαγή εξουσία και για αυταρχικές τάσεις, ιδίως μετά τις συλλήψεις στελεχών της αντιπολίτευσης με κατηγορίες που κυμαίνονται από εξαγορά ψήφων και οικονομικά εγκλήματα έως εκκλήσεις για ανατροπή της κυβέρνησης. Ο ίδιος και οι υποστηρικτές του απαντούν ότι οι διώξεις αφορούν πραγματικές απόπειρες αποσταθεροποίησης.

Ο Καραπετιάν, ο βασικός αντίπαλος του Πασινιάν, προβάλλει την ανάγκη επιστροφής σε μια πιο «ισορροπημένη» εξωτερική πολιτική, με ισχυρότερους δεσμούς με τη Ρωσία και μεγαλύτερη έμφαση στην εθνική ταυτότητα και την ασφάλεια. Οι αντίπαλοί του, όμως, τον παρουσιάζουν ως σύμβολο του παλιού ολιγαρχικού μοντέλου και ως πολιτικό όχημα ρωσικής επιρροής.