Η ΕΣΗΕΑ ανακάλυψε ξανά τη δεοντολογία, αλλά έχει ξεχάσει τις «γκρίζες ζώνες»

Η κοινή ανακοίνωση της ΕΣΗΕΑ και της ΕΤΙΤΑ για το κλιμακούμενο φαινόμενο της σύγχυσης ρόλων στην τηλεοπτική ενημέρωση κινείται, επί της αρχής, προς τη σωστή κατεύθυνση. Η χρήση προσώπων που εμφανίζονται ταυτόχρονα ως συνδικαλιστικοί εκπρόσωποι, πολιτευτές, υποψήφιοι βουλευτές ή εκπρόσωποι επαγγελματικών φορέων και αναλαμβάνουν στην πράξη δημοσιογραφικό έργο δημιουργεί εύλογα ερωτήματα για την αξιοπιστία της ενημέρωσης.

Στην ανακοίνωση κατονομάζεται ο επίτιμος συνδικαλιστικός εκπρόσωπος της Ελληνικής Αστυνομίας και πολιτευτής Γιώργος Καλλιακμάνης. Σύμφωνα με όσα καταγγέλλουν τα διοικητικά συμβούλια της ΕΣΗΕΑ και της ΕΤΙΤΑ, ο κ. Καλλιακμάνης δεν περιορίζεται πλέον στον ρόλο του σχολιαστή ή του προσκεκλημένου σε ενημερωτικές εκπομπές, αλλά εμφανίζεται να λειτουργεί ως ρεπόρτερ, πραγματοποιώντας συνεντεύξεις με τη χρήση κινητού τηλεφώνου και αναζητώντας βιντεοληπτικό υλικό.

Οι δύο ενώσεις υποστηρίζουν, μάλιστα, ότι γίνεται χρήση ή κατάχρηση της αστυνομικής ιδιότητας, προκειμένου να εξασφαλίζονται μαρτυρίες και υλικό από κάμερες κλειστού κυκλώματος, ενώ επαγγελματίες δημοσιογράφοι και εικονολήπτες φέρονται να παρεμποδίζονται στην άσκηση των καθηκόντων τους. Εφόσον οι συγκεκριμένες καταγγελίες ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα, πρόκειται αναμφίβολα για σοβαρό ζήτημα, το οποίο οφείλουν να εξετάσουν τόσο οι τηλεοπτικοί σταθμοί όσο και οι αρμόδιοι θεσμοί.

Η επισήμανση ότι ο ρεπόρτερ, ο εικονολήπτης, ο ειδικός συντάκτης, ο αναλυτής και ο επιστήμονας έχουν διαφορετικούς ρόλους αποτελεί βασική αρχή της δημοσιογραφικής δεοντολογίας. Το ίδιο ισχύει και για την ανάγκη να γνωρίζει το κοινό με ποια ακριβώς ιδιότητα εμφανίζεται κάθε πρόσωπο στην οθόνη.

Ωστόσο, η παρέμβαση της ΕΣΗΕΑ αφήνει και μια έντονη αίσθηση επιλεκτικής ευαισθησίας.

Η δεοντολογία δεν εξαντλείται μόνο στη διάκριση των ρόλων μπροστά στην κάμερα ούτε μπορεί να ενεργοποιείται αποκλειστικά στην περίπτωση του Γιώργου Καλλιακμάνη ή άλλων προσώπων που βρίσκονται εκτός του στενού δημοσιογραφικού επαγγέλματος.

Υπάρχει εδώ και χρόνια ένα πολύ ευρύτερο ζήτημα, για το οποίο οι συνδικαλιστικές ενώσεις του Τύπου δεν επιδεικνύουν πάντοτε την ίδια αποφασιστικότητα: τις πολλαπλές επαγγελματικές, οικονομικές και θεσμικές σχέσεις δημοσιογράφων με κρατικά ή φιλοκυβερνητικά μέσα ενημέρωσης, δημόσιους οργανισμούς, επιχειρηματικούς ομίλους και φορείς που βρίσκονται στο επίκεντρο της πολιτικής και οικονομικής επικαιρότητας.

Δεν είναι λίγοι οι δημοσιογράφοι που, παράλληλα με την ενημερωτική τους δραστηριότητα, αμείβονται από κρατικά ή κυβερνητικά ελεγχόμενα μέσα, αναλαμβάνουν παρουσιάσεις συνεδρίων, συντονίζουν εταιρικές ημερίδες ή εμφανίζονται ως κεντρικοί παρουσιαστές εκδηλώσεων οργανισμών και επιχειρήσεων των οποίων τη δραστηριότητα ενδέχεται στη συνέχεια να κληθούν να καλύψουν δημοσιογραφικά.

Η πρακτική αυτή δεν είναι παράνομη ούτε κάθε σχετική συνεργασία αποτελεί αυτομάτως παραβίαση της δεοντολογίας. Δημιουργεί, όμως, εύλογα ερωτήματα για πιθανές συγκρούσεις συμφερόντων, για την ανεξαρτησία της δημοσιογραφικής κρίσης και, κυρίως, για την εικόνα που σχηματίζει το κοινό σχετικά με την αμεροληψία των μέσων ενημέρωσης.

Όταν ένας δημοσιογράφος παρουσιάζει επί πληρωμή ένα κυβερνητικό, επιχειρηματικό ή θεσμικό συνέδριο και την επόμενη ημέρα καλείται να ελέγξει δημοσιογραφικά τους ίδιους φορείς, η διάκριση των ρόλων γίνεται τουλάχιστον δυσδιάκριτη. Και όμως, για αυτές τις περιπτώσεις δεν ακούμε συχνά ανακοινώσεις ανάλογης αυστηρότητας.

Η αξιοπιστία των θεσμικών παρεμβάσεων εξαρτάται από τη συνέπεια και την καθολικότητά τους. Όταν η ΕΣΗΕΑ και η ΕΤΙΤΑ εμφανίζονται αυστηρές απέναντι στον Γιώργο Καλλιακμάνη και δικαίως ζητούν να προστατευθεί η επαγγελματική δημοσιογραφία, αλλά δεν ανοίγουν με την ίδια ένταση τη συζήτηση για τις εξαρτήσεις που έχουν παγιωθεί στο εσωτερικό του δημοσιογραφικού κλάδου, είναι αναμενόμενο να δέχονται κριτική για επιλεκτική εφαρμογή των αρχών που επικαλούνται.

Η ελληνική δημοσιογραφία έχει ανάγκη από κανόνες που να εφαρμόζονται ισότιμα σε όλους: στους αστυνομικούς συνδικαλιστές που εμφανίζονται ως ρεπόρτερ, στους υποψηφίους βουλευτές και πολιτευτές που αποκτούν τηλεοπτικό ρόλο, αλλά και στους επώνυμους δημοσιογράφους που διατηρούν παράλληλες αμειβόμενες σχέσεις με κρατικά μέσα, επιχειρήσεις, οργανισμούς ή διοργανωτές συνεδρίων.