Η Ισπανία εκτός Σένγκεν λόγω Θέουτα; Το σενάριο που προκαλεί ερωτήματα

Η πρωτοφανής μεταναστευτική κρίση στη Θέουτα, όπου δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι πέρασαν από το Μαρόκο στον ισπανικό θύλακα, άνοιξε μια έντονη πολιτική συζήτηση στην Ευρώπη.

Αφορμή αποτέλεσε η πρόταση της Ιταλίδας πρωθυπουργού Τζόρτζια Μελόνι για αναστολή της συμμετοχής της Ισπανίας στη ζώνη Σένγκεν, καθώς και η απόφαση της Ρώμης να επαναφέρει προσωρινούς ελέγχους στις αφίξεις από την Ισπανία. Το ερώτημα που γεννάται είναι αν μια χώρα μπορεί πράγματι να αποκλειστεί από τη Σένγκεν.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Από το Google Maps στη Θέουτα: Το σχέδιο πίσω από τη μαζική διέλευση

Πίσω από τη μεγαλύτερη μεταναστευτική εισροή που έχει καταγραφεί ποτέ στη Θέουτα φαίνεται πως προηγήθηκε μια καλά οργανωμένη διαδικασία

Η σύντομη απάντηση είναι όχι. Σύμφωνα με το ισχύον ευρωπαϊκό δίκαιο, δεν υπάρχει μηχανισμός που να επιτρέπει την αποβολή ή την αναστολή της συμμετοχής ενός κράτους-μέλους από τον χώρο Σένγκεν έπειτα από μονομερή απόφαση άλλης χώρας. Η Σένγκεν αποτελεί έναν από τους βασικούς πυλώνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, επιτρέποντας την ελεύθερη κυκλοφορία προσώπων χωρίς ελέγχους στα εσωτερικά σύνορα μεταξύ των συμμετεχουσών χωρών.

Αυτό που προβλέπει ο Κώδικας Συνόρων Σένγκεν είναι κάτι διαφορετικό. Σε περιπτώσεις σοβαρής απειλής για τη δημόσια τάξη ή την εσωτερική ασφάλεια, κάθε κράτος μπορεί να επαναφέρει προσωρινούς συνοριακούς ελέγχους στα δικά του σύνορα. Το μέτρο έχει χρησιμοποιηθεί αρκετές φορές τα τελευταία χρόνια, τόσο κατά τη μεταναστευτική κρίση του 2015 όσο και στη διάρκεια της πανδημίας Covid-19.

Η απόφαση της Ιταλίας για Ισπανία λόγω Θέουτα

Στην περίπτωση της Ιταλίας, οι έλεγχοι αφορούν ταξιδιώτες που φτάνουν από την Ισπανία αεροπορικώς ή ακτοπλοϊκώς, καθώς οι δύο χώρες δεν διαθέτουν κοινά χερσαία σύνορα. Παράλληλα, η Ρώμη ανακοίνωσε ότι βρίσκεται σε συνεννόηση με τη Γαλλία για αυστηρότερους ελέγχους στα γαλλοϊταλικά σύνορα, προκειμένου να αποτραπεί ενδεχόμενη δευτερογενής μετακίνηση παράτυπων μεταναστών.

Η πρόταση της Μελόνι προκάλεσε έντονες αντιδράσεις τόσο στην Ιταλία όσο και στις Βρυξέλλες. Η αντιπολίτευση έκανε λόγο για μια κίνηση με περισσότερο συμβολικό και πολιτικό χαρακτήρα, υποστηρίζοντας ότι δεν υπάρχουν στοιχεία πως οι μετανάστες που έφτασαν στη Θέουτα είχαν ως τελικό προορισμό την Ιταλία. Παράλληλα, αρκετοί αναλυτές θεωρούν ότι η πρωτοβουλία εντάσσεται στην προσπάθεια της ιταλικής κυβέρνησης να εμφανιστεί ιδιαίτερα αυστηρή στο μεταναστευτικό, εν μέσω πιέσεων από τα δεξιά του πολιτικού φάσματος.

Από την πλευρά της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ξεκαθάρισε ότι προτεραιότητα αποτελεί η προστασία των εξωτερικών συνόρων της Ένωσης και όχι η απομόνωση κρατών-μελών από τη Σένγκεν. Οι Βρυξέλλες επισημαίνουν ότι η κρίση αφορά κυρίως τη Θέουτα και ότι όσοι εισέρχονται στον ισπανικό θύλακα δεν αποκτούν αυτομάτως ελεύθερη πρόσβαση στην υπόλοιπη Ευρώπη, καθώς απαιτούνται επιπλέον συνοριακοί έλεγχοι για τη μετάβασή τους στην ηπειρωτική Ισπανία. Με τα σημερινά δεδομένα, λοιπόν, η έξοδος της Ισπανίας από τη Σένγκεν δεν αποτελεί ρεαλιστικό ή νομικά προβλεπόμενο ενδεχόμενο, παρά τις πολιτικές πιέσεις που ασκούνται γύρω από το μεταναστευτικό.