Η πορτογαλική D3 μηνύει Meta, TikTok και YouTube για «εθιστικό σχεδιασμό»

Σε δικαστική σύγκρουση με ορισμένες από τις μεγαλύτερες τεχνολογικές εταιρείες του κόσμου προχωρά η πορτογαλική οργάνωση ψηφιακών δικαιωμάτων D3, η οποία κατέθεσε συλλογικές αγωγές κατά του Facebook, του Instagram, του TikTok και του YouTube, κατηγορώντας τις πλατφόρμες ότι έχουν σχεδιαστεί με τρόπο που ενθαρρύνει την υπερβολική και δυνητικά εθιστική χρήση.

Οι τέσσερις αγωγές στρέφονται κατά των Meta, ByteDance και Alphabet και κατατέθηκαν στο Πολιτικό Δικαστήριο της Λισαβόνας από τη δικηγορική εταιρεία Andersen Tax & Legal Iberia μεταξύ Απριλίου και Μαΐου. Η υπόθεση έγινε γνωστή τώρα, μετά τη θερινή δικαστική περίοδο.

Στόχος της πρωτοβουλίας, σύμφωνα με τη D3, είναι να καταστούν οι πλατφόρμες υπόλογες για τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζουν τις υπηρεσίες τους και να υποχρεωθούν να προσφέρουν ασφαλέστερη εμπειρία στους χρήστες.

Στο επίκεντρο των αγωγών βρίσκονται χαρακτηριστικά που έχουν πλέον γίνει αναπόσπαστο μέρος της εμπειρίας στα κοινωνικά δίκτυα: η απεριόριστη κύλιση περιεχομένου, η αυτόματη αναπαραγωγή βίντεο, οι συνεχείς ειδοποιήσεις και τα ιδιαίτερα εξατομικευμένα συστήματα συστάσεων.

Κατά τη D3, τέτοιες λειτουργίες περιορίζουν ή και εξαφανίζουν τα φυσικά «σημεία διακοπής» που θα μπορούσαν να οδηγήσουν έναν χρήστη να κλείσει την εφαρμογή. Παράλληλα, η συνεχής παροχή περιεχομένου προσαρμοσμένου στα ενδιαφέροντα κάθε χρήστη και οι επανειλημμένες ειδοποιήσεις δημιουργούν μηχανισμούς ανατροφοδότησης που ενθαρρύνουν τη διαρκή επιστροφή στην πλατφόρμα.

Η πορτογαλική οργάνωση υποστηρίζει ότι οι πρακτικές αυτές παρουσιάζουν ομοιότητες με τεχνικές που χρησιμοποιούνται εδώ και χρόνια στον κλάδο των τυχερών παιχνιδιών, όπου ο σχεδιασμός προϊόντων και υπηρεσιών αξιοποιεί συμπεριφορικά κίνητρα για να παρατείνει την εμπλοκή του χρήστη.

«Οι πλατφόρμες δεν χρειάζεται να είναι υπερβολικά εθιστικές», δήλωσε ο πρόεδρος της D3, Ρικάρντο Λαφουέντε, επισημαίνοντας ότι ένα πιο υγιές, παραγωγικό και εκπαιδευτικό οικοσύστημα κοινωνικών δικτύων είναι εφικτό, εφόσον υπάρχουν αυστηροί κανόνες, αποτελεσματική εφαρμογή τους και συνέπειες για όσους τους παραβιάζουν.

Οι Meta, ByteDance και Alphabet δεν είχαν απαντήσει άμεσα σε αιτήματα για σχολιασμό σχετικά με τις αγωγές.

Η κίνηση της D3 εντάσσεται σε ένα ευρύτερο κύμα νομικών και ρυθμιστικών πιέσεων προς τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης τόσο στην Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Τον Φεβρουάριο, το TikTok βρέθηκε αντιμέτωπο με κατηγορίες στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών κανόνων για τις ψηφιακές υπηρεσίες, με τις αρμόδιες αρχές να εξετάζουν κατά πόσο συγκεκριμένα χαρακτηριστικά της εφαρμογής ενδέχεται να ενισχύουν συμπεριφορές καταναγκαστικής χρήσης.

Τον Αύγουστο, από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού, η Meta συμφώνησε να καταβάλει έως και 18 δισ. δολάρια για τον διακανονισμό αξιώσεων στις ΗΠΑ που συνδέονται με καταγγελίες για τον εθιστικό χαρακτήρα των υπηρεσιών κοινωνικής δικτύωσης.

Το οικονομικό και κοινωνικό διακύβευμα είναι σημαντικό και για την ίδια την Πορτογαλία. Σύμφωνα με στοιχεία που συγκέντρωσε το SocialMediaTransparency.org, Facebook, Instagram, TikTok και YouTube εμφάνισαν συνολική μηνιαία εμβέλεια 33 εκατομμυρίων χρηστών στη χώρα κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026.

Οι αγωγές της D3 έρχονται έτσι να προσθέσουν ακόμη ένα μέτωπο στη διεθνή συζήτηση γύρω από το κατά πόσο οι μεγάλες ψηφιακές πλατφόρμες έχουν ευθύνη όχι μόνο για το περιεχόμενο που φιλοξενούν, αλλά και για τον ίδιο τον σχεδιασμό των μηχανισμών που καθορίζουν πόσο συχνά και για πόσο χρόνο οι χρήστες παραμένουν στις οθόνες τους.