Reuters: Ισραηλινή εταιρεία στο στόχαστρο για κατασκοπεία χρηστών του Starlink σε περισσότερες από 100 χώρες

Σοβαρές καταγγελίες για μια ενδεχόμενη επιχείρηση ψηφιακής κατασκοπείας με παγκόσμια εμβέλεια φέρνουν στο προσκήνιο την ισραηλινή εταιρεία τεχνολογίας Discover-Tech, η οποία φέρεται να στοχοποίησε συστηματικά χρήστες του δορυφορικού διαδικτύου Starlink, αξιοποιώντας τους μηχανισμούς της διαδικτυακής διαφήμισης για τον πιθανό γεωγραφικό εντοπισμό και την παρακολούθησή τους.

Σύμφωνα με πληροφορίες του Reuters, που επικαλείται έξι πηγές με γνώση της υπόθεσης, ερευνητές της TrendAI, μονάδας της ιαπωνικής εταιρείας κυβερνοασφάλειας Trend Micro, εντόπισαν ασυνήθιστα εκτεταμένη δραστηριότητα της Discover-Tech στο οικοσύστημα των ψηφιακών διαφημίσεων που απευθύνονται σε συνδρομητές του Starlink.

Τα ευρήματα προκαλούν ιδιαίτερη ανησυχία, καθώς η συγκεκριμένη υπηρεσία της SpaceX χρησιμοποιείται όχι μόνο για καθημερινή πρόσβαση στο διαδίκτυο, αλλά και για κρίσιμες επικοινωνίες σε περιοχές συγκρούσεων, χώρες με αυστηρή λογοκρισία και περιοχές όπου οι παραδοσιακές τηλεπικοινωνιακές υποδομές είναι περιορισμένες ή έχουν καταστραφεί.

Πρώτη στις διαφημιστικές δημοπρασίες για χρήστες του Starlink σε πάνω από 100 χώρες

Η ανάλυση των δεδομένων τηλεμετρίας της TrendAI κατέδειξε ότι η Discover-Tech συγκαταλεγόταν στους μεγαλύτερους πλειοδότες παγκοσμίως για διαφημιστικό χώρο που συνδεόταν με χρήστες του Starlink.

Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι ότι η ισραηλινή εταιρεία εμφανιζόταν ως ο μεγαλύτερος πλειοδότης για διαφημιστική κίνηση χρηστών του Starlink σε περισσότερες από 100 χώρες, συμπεριλαμβανομένων κρατών όπου η πρόσβαση στη δορυφορική υπηρεσία απαγορεύεται ή υπόκειται σε αυστηρούς περιορισμούς.

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι αυτή η δραστηριότητα δύσκολα μπορεί να εξηγηθεί αποκλειστικά με εμπορικά κριτήρια. Αντίθετα, θεωρούν πιθανό ότι οι διαφημιστικές δημοπρασίες χρησιμοποιούνταν ως μέσο συλλογής πληροφοριών για τους χρήστες, τις διαδικτυακές τους συνήθειες και, ενδεχομένως, τη γεωγραφική τους θέση.

Η διαδικασία βασίζεται στο λεγόμενο real-time bidding, ένα αυτοματοποιημένο σύστημα στο οποίο διαφημιστικές εταιρείες ανταγωνίζονται σε πραγματικό χρόνο για την προβολή διαφημίσεων σε ιστοσελίδες και εφαρμογές.

Κατά τη διάρκεια αυτών των δημοπρασιών, οι συμμετέχοντες μπορούν να αποκτούν πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά με τους χρήστες, ακόμη και όταν τελικά δεν εξασφαλίζουν τον διαφημιστικό χώρο.

Αυτό ακριβώς το χαρακτηριστικό θεωρείται ιδιαίτερα ευάλωτο σε καταχρηστική αξιοποίηση, καθώς επιτρέπει τη συγκέντρωση μεγάλου όγκου δεδομένων χωρίς να απαιτείται απαραίτητα η εγκατάσταση κακόβουλου λογισμικού στις συσκευές των στόχων.

Η μυστηριώδης «Shadow-Earth-79» και η ταυτότητα πίσω από τις διαφημίσεις

Στις 15 Οκτωβρίου, η TrendAI δημοσίευσε έκθεση για μια ύποπτη επιχείρηση ψηφιακής στόχευσης χρηστών του Starlink, αποδίδοντας τη δραστηριότητα σε μια οντότητα του κλάδου της διαφημιστικής τεχνολογίας με την κωδική ονομασία «Shadow-Earth-79».

Παρότι η έκθεση δεν κατονόμαζε τη Discover-Tech, οι έξι πηγές που επικαλείται το Reuters υποστηρίζουν ότι η συγκεκριμένη κωδική ονομασία αντιστοιχεί στην ισραηλινή εταιρεία.

Μάλιστα, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, οι ερευνητές της TrendAI είχαν καταλήξει με υψηλό βαθμό βεβαιότητας στην ταυτότητα της εταιρείας και είχαν εξετάσει το ενδεχόμενο να τη δημοσιοποιήσουν.

Ωστόσο, η συγκεκριμένη επιλογή φέρεται να εγκαταλείφθηκε ύστερα από νομικές επιφυλάξεις που διατύπωσαν στελέχη της TrendAI, σύμφωνα με πέντε από τις πηγές.

Η εταιρεία κυβερνοασφάλειας δεν εξήγησε ευθέως γιατί απέφυγε τη δημόσια κατονομασία. Σε ανακοίνωσή της υποστήριξε ότι ακολουθεί προσεκτική μεθοδολογία απόδοσης ευθύνης, ώστε να περιορίζεται ο κίνδυνος λανθασμένων συμπερασμάτων και να αποφεύγονται χαρακτηρισμοί που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε παραπλανητικές εκτιμήσεις ή ακατάλληλες αντιδράσεις.

Συρία, Υεμένη και Λιβύη στο επίκεντρο της ύποπτης δραστηριότητας

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η γεωγραφική κατανομή των διαφημιστικών προσφορών.

Σύμφωνα με την έκθεση της TrendAI, η οντότητα Shadow-Earth-79 αναδείχθηκε στον μεγαλύτερο αγοραστή διαφημιστικού χώρου στη Συρία, τη Λιβύη, την Υεμένη και το Νότιο Σουδάν, ενώ κατέλαβε τη δεύτερη θέση στο Αφγανιστάν.

Πρόκειται για χώρες που χαρακτηρίζονται από ένοπλες συγκρούσεις, πολιτική αστάθεια, ανθρωπιστικές κρίσεις ή αυστηρούς περιορισμούς, όπου η εμπορική ζήτηση για δυτικές ψηφιακές διαφημίσεις θεωρείται εξαιρετικά περιορισμένη.

Οι αναλυτές επισημαίνουν ότι η τόσο έντονη παρουσία ενός διαφημιστικού φορέα στις συγκεκριμένες αγορές δεν συμβαδίζει με τα συνήθη οικονομικά κίνητρα του κλάδου.

Η έκθεση περιγράφει τη δραστηριότητα ως περισσότερο συμβατή με «υποδομή στόχευσης και παρακολούθησης» παρά με μια συμβατική εμπορική διαφημιστική επιχείρηση.

Παράλληλα, εντοπίστηκαν ιδιαίτερα υψηλά μερίδια συμμετοχής σε διαφημιστικές δημοπρασίες στην Ουγγαρία, το Ισραήλ, την Αίγυπτο, το Αζερμπαϊτζάν και τη Βενεζουέλα.

Η γεωγραφική αυτή διασπορά ενισχύει, κατά τους ερευνητές, την υπόθεση ότι η δραστηριότητα θα μπορούσε να συνδέεται με τη συγκέντρωση πληροφοριών και όχι αποκλειστικά με την προώθηση εμπορικών προϊόντων ή υπηρεσιών.

Πώς οι ψηφιακές διαφημίσεις μπορούν να μετατραπούν σε μηχανισμό κατασκοπείας

Η υπόθεση αναδεικνύει μια λιγότερο γνωστή διάσταση της ψηφιακής παρακολούθησης: τη δυνατότητα αξιοποίησης της ίδιας της διαδικτυακής διαφημιστικής αγοράς για τη συλλογή πληροφοριών.

Κάθε φορά που ένας χρήστης επισκέπτεται μια ιστοσελίδα ή ανοίγει μια εφαρμογή, μπορεί να ενεργοποιείται μια αυτοματοποιημένη δημοπρασία για την εμφάνιση διαφήμισης. Στη διαδικασία αυτή ανταλλάσσονται δεδομένα που ενδέχεται να περιλαμβάνουν τη διεύθυνση IP, τεχνικά χαρακτηριστικά της συσκευής, πληροφορίες τοποθεσίας και αναγνωριστικά που χρησιμοποιούνται για τη διαφημιστική στόχευση.

Μεμονωμένα, τα στοιχεία αυτά μπορεί να μην αποκαλύπτουν άμεσα την ταυτότητα ενός χρήστη. Όταν όμως συλλέγονται συστηματικά, συνδυάζονται και συσχετίζονται με πρόσθετες πληροφορίες, μπορούν να συμβάλουν στην αναγνώριση προσώπων, στη χαρτογράφηση της διαδικτυακής τους δραστηριότητας ή στην παρακολούθηση των μετακινήσεών τους.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα ίδια δεδομένα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την επιλογή στόχων που ενδέχεται να δεχθούν στη συνέχεια πιο παρεμβατικές επιθέσεις, ακόμη και με κατασκοπευτικό λογισμικό.

Πάντως, τα ύποπτα μοτίβα διαφημιστικών προσφορών δεν αποδεικνύουν από μόνα τους ότι συγκεκριμένοι χρήστες του Starlink ταυτοποιήθηκαν, εντοπίστηκαν με ακρίβεια ή παρακολουθήθηκαν επιτυχώς.

Στο μικροσκόπιο και άλλων ερευνητικών οργανισμών

Η Discover-Tech έχει ήδη βρεθεί στο επίκεντρο σοβαρών καταγγελιών για την πιθανή κατάχρηση της διαφημιστικής τεχνολογίας.

Την ίδια ημέρα που δημοσιοποιήθηκε η έκθεση της TrendAI, το καναδικό ερευνητικό εργαστήριο Citizen Lab και η εταιρεία ασφάλειας ψηφιακών διαφημίσεων Confiant, με έδρα τη Νέα Υόρκη, δημοσίευσαν ξεχωριστά ευρήματα κατονομάζοντας την ισραηλινή εταιρεία.

Οι δύο οργανισμοί υποστήριξαν ότι η Discover-Tech αξιοποίησε καταχρηστικά τους μηχανισμούς των διαδικτυακών διαφημιστικών δημοπρασιών, προκειμένου να συγκεντρώνει δεδομένα χρηστών.

Σύμφωνα με τα ευρήματά τους, η δραστηριότητα επεκτεινόταν σε δεκάδες ευαίσθητα δίκτυα, μεταξύ των οποίων υποδομές που συνδέονται με κυβερνητικούς οργανισμούς, μέσα ενημέρωσης και μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας.

Οι ερευνητές περιέγραψαν ένα μοντέλο στο οποίο τα δεδομένα της διαφημιστικής αγοράς θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως μηχανισμός μαζικής συλλογής πληροφοριών και εντοπισμού πιθανών στόχων για πιο εξειδικευμένες επιχειρήσεις παρακολούθησης.

Μετά τη δημοσιοποίηση των αποκαλύψεων, η Google, η Comcast και άλλες εταιρείες ανακοίνωσαν ότι απομάκρυναν τη Discover-Tech από τις διαφημιστικές τους πλατφόρμες.

Παράλληλα, σύμφωνα με πηγές του Reuters, τουλάχιστον μία μεγάλη αμερικανική εταιρεία τεχνολογίας και ένας διεθνής οργανισμός ξεκίνησαν εσωτερικές έρευνες προκειμένου να διαπιστώσουν εάν εργαζόμενοί τους είχαν αποτελέσει στόχο της συγκεκριμένης διαφημιστικής δραστηριότητας.

Γιατί οι χρήστες του Starlink αποτελούν ιδιαίτερα ευαίσθητους στόχους

Η πιθανή στοχοποίηση του Starlink αποκτά ιδιαίτερη γεωπολιτική σημασία εξαιτίας της φύσης της δορυφορικής υπηρεσίας.

Σε αντίθεση με τα παραδοσιακά δίκτυα σταθερής και κινητής τηλεφωνίας, το Starlink παρέχει πρόσβαση στο διαδίκτυο μέσω δορυφορικού συστήματος που διαχειρίζεται η SpaceX.

Η τεχνολογία αυτή επιτρέπει, υπό προϋποθέσεις, την πρόσβαση στο διαδίκτυο σε περιοχές όπου οι τοπικές τηλεπικοινωνιακές υποδομές είναι ανύπαρκτες, έχουν καταστραφεί ή ελέγχονται αυστηρά από κρατικές αρχές.

Για τον λόγο αυτό, τα τερματικά Starlink έχουν αποκτήσει ιδιαίτερη επιχειρησιακή αξία τόσο για πολίτες όσο και για στρατιωτικές δυνάμεις.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Ουκρανία, όπου η δορυφορική υπηρεσία χρησιμοποιείται για επικοινωνίες στην πρώτη γραμμή του πολέμου, αλλά και για τη λειτουργία και τον συντονισμό στρατιωτικών συστημάτων, συμπεριλαμβανομένων μη επανδρωμένων αεροσκαφών.

Η δυνατότητα εντοπισμού ενός χρήστη ή μιας συσκευής Starlink θα μπορούσε, επομένως, να αποκτήσει σημασία πολύ μεγαλύτερη από εκείνη μιας συμβατικής εμπορικής παρακολούθησης.

Θα μπορούσε δυνητικά να αποκαλύψει θέσεις στρατιωτικών μονάδων, σημεία επιχειρησιακής δραστηριότητας ή την παρουσία συγκεκριμένων προσώπων σε περιοχές υψηλού κινδύνου.

Ήδη από τον Μάιο, η ισραηλινή εφημερίδα Haaretz και η εξειδικευμένη έκδοση Intelligence Online είχαν αναφερθεί σε ισραηλινές εταιρείες που προσέφεραν τεχνολογικές λύσεις εντοπισμού και παρακολούθησης χρηστών του Starlink. Σύμφωνα με τα σχετικά δημοσιεύματα, η αξιοποίηση δεδομένων από το οικοσύστημα της διαδικτυακής διαφήμισης αποτελούσε βασικό στοιχείο αυτών των δυνατοτήτων.

Σιωπή από την Discover-Tech και τη SpaceX

Παρά τη σοβαρότητα των καταγγελιών, η Discover-Tech και ο διευθύνων σύμβουλός της δεν απάντησαν στα επανειλημμένα αιτήματα του Reuters για σχολιασμό, τα οποία υποβλήθηκαν σε διάστημα δύο εβδομάδων.

Αντίστοιχα, η SpaceX δεν ανταποκρίθηκε σε αιτήματα για τοποθέτηση σχετικά με τα ευρήματα που αφορούν τους χρήστες του Starlink.

Μέχρι στιγμής, τα στοιχεία που έχουν δημοσιοποιηθεί τεκμηριώνουν την ύπαρξη ύποπτης και ασυνήθιστα εκτεταμένης διαφημιστικής δραστηριότητας, καθώς και σοβαρών ενδείξεων πιθανής αξιοποίησής της για σκοπούς επιτήρησης. Δεν συνιστούν, ωστόσο, οριστική απόδειξη για την έκταση μιας ενδεχόμενης επιχείρησης κατασκοπείας ή για την ταυτότητα των τελικών αποδεκτών των συλλεγόμενων πληροφοριών.

Η νέα απειλή: Όταν η διαφήμιση γίνεται εργαλείο επιτήρησης

Η υπόθεση της Discover-Tech αναδεικνύει τα όρια μεταξύ της εμπορικής αξιοποίησης προσωπικών δεδομένων και της δραστηριότητας συλλογής πληροφοριών.

Οι μηχανισμοί που δημιουργήθηκαν για να επιτρέπουν στους διαφημιζόμενους να προσεγγίζουν αποτελεσματικότερα τους καταναλωτές μπορούν, υπό ορισμένες συνθήκες, να μετατραπούν σε μέσα παρακολούθησης με διεθνή εμβέλεια.

Το πλέον ανησυχητικό στοιχείο είναι ότι μια τέτοια διαδικασία δεν απαιτεί κατ’ ανάγκη την παραβίαση μιας συσκευής ή ενός δικτύου. Μπορεί να στηρίζεται σε δεδομένα που διακινούνται καθημερινά μέσα από ένα νόμιμο, αλλά συχνά αδιαφανές, ψηφιακό οικοσύστημα.

Για τους χρήστες του Starlink, ιδιαίτερα εκείνους που δραστηριοποιούνται σε εμπόλεμες περιοχές ή σε κράτη με αυταρχικά καθεστώτα, οι πιθανές συνέπειες είναι ιδιαίτερα σοβαρές.

Η υπόθεση εγείρει πλέον ένα ευρύτερο ερώτημα για τη διεθνή κοινότητα: κατά πόσο η παγκόσμια αγορά ψηφιακής διαφήμισης έχει εξελιχθεί, πέρα από ένα τεράστιο εμπορικό σύστημα, και σε μια παράλληλη υποδομή συλλογής πληροφοριών, ικανή να θέσει υπό παρακολούθηση ακόμη και χρήστες δικτύων που δημιουργήθηκαν για να προσφέρουν πρόσβαση στο διαδίκτυο πέρα από τους παραδοσιακούς κρατικούς περιορισμούς.