Μόλις το 14% των ευρωπαϊκών ΜμΕ έχει προσπαθήσει να προσλάβει εργαζόμενους από τρίτες χώρες

Η ευρωπαϊκή οικονομία βρίσκεται μπροστά σε ένα παράδοξο που γίνεται όλο και πιο πιεστικό. Οι επιχειρήσεις έχουν ανάγκη από εργαζόμενους, οι ελλείψεις δεξιοτήτων απλώνονται σε κρίσιμους κλάδους, αλλά η λύση της πρόσληψης προσωπικού από χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης παραμένει για τις περισσότερες μικρομεσαίες επιχειρήσεις περισσότερο θεωρητική παρά πραγματική επιλογή.

Το νέο Flash Eurobarometer 571, με τίτλο Barriers for European SMEs in recruiting workers from outside the EU, αποτυπώνει το μέγεθος του προβλήματος. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σε 12.900 μικρομεσαίες επιχειρήσεις με 1 έως 249 εργαζόμενους, στα 27 κράτη-μέλη της ΕΕ, από την 1η έως τη 17η Δεκεμβρίου 2025.

Η μεγάλη εικόνα είναι ανησυχητική. Σχεδόν μία στις δύο ευρωπαϊκές ΜμΕ, ποσοστό 46%, δηλώνει ότι τα τελευταία δύο χρόνια δυσκολεύτηκε να βρει ή να προσλάβει προσωπικό με τις κατάλληλες δεξιότητες. Στις επιχειρήσεις που πράγματι προσπάθησαν να προσλάβουν, το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο έντονο: το ποσοστό όσων αντιμετώπισαν δυσκολίες φτάνει το 70%.

Η πίεση δεν κατανέμεται ομοιόμορφα. Η βιομηχανία εμφανίζει την υψηλότερη ένταση, με 51% των επιχειρήσεων να δηλώνει δυσκολία στην πρόσληψη προσωπικού με τις σωστές δεξιότητες. Ακολουθεί η μεταποίηση με 46%, οι υπηρεσίες με 42% και το λιανεμπόριο με 40%. Σε επίπεδο κρατών-μελών, οι αποκλίσεις είναι μεγάλες: από 21% στην Ιταλία έως 66% στη Μάλτα, γεγονός που δείχνει ότι η αγορά εργασίας της ΕΕ δεν βιώνει ενιαία την ίδια κρίση, αλλά πολλές διαφορετικές εκδοχές της.

Κι όμως, παρά την πίεση, οι προσλήψεις εκτός ΕΕ παραμένουν περιορισμένεςη. Μόλις 14% των ευρωπαϊκών ΜμΕ έχει προσπαθήσει να προσλάβει εργαζόμενους από τρίτες χώρες για να καλύψει ελλείψεις σε προσωπικό και δεξιότητες. Το ποσοστό ανεβαίνει όσο μεγαλώνει η επιχείρηση: 12% στις πολύ μικρές επιχειρήσεις, 29% στις μικρές και 39% στις μεσαίες. Δηλαδή, όσο περισσότερους πόρους και οργανωμένη διοικητική δομή διαθέτει μια επιχείρηση, τόσο πιθανότερο είναι να κοιτάξει εκτός ΕΕ.

Η Μάλτα αποτελεί την πιο χαρακτηριστική εξαίρεση, καθώς 48% των ΜμΕ έχει επιχειρήσει πρόσληψη εργαζομένων από τρίτες χώρες. Στον αντίποδα βρίσκεται η Ουγγαρία, με μόλις 2%. Η διαφορά αυτή δεν είναι απλώς στατιστική. Αντανακλά διαφορετικές οικονομικές ανάγκες, διαφορετική εξοικείωση με τη μετανάστευση εργασίας και διαφορετική διοικητική ικανότητα των επιχειρήσεων να κινηθούν σε πιο σύνθετες διαδικασίες.

Οι ειδικότητες που αναζητούνται περισσότερο εκτός ΕΕ δείχνουν πού «πονάει» η ευρωπαϊκή οικονομία. Πρώτοι στη λίστα βρίσκονται οι ειδικευμένοι εργάτες στις κατασκευές, όπως χτίστες, ξυλουργοί, σοβατζήδες και τεχνίτες στέγης, με 17%. Ακολουθούν οι εργαζόμενοι στην προετοιμασία και επεξεργασία τροφίμων με 14%, οι υπηρεσίες καθαρισμού και υποστήριξης με 12% και οι οδηγοί και χειριστές μεταφορών με 10%. Η εικόνα είναι σαφής: η Ευρώπη δεν αναζητά μόνο υψηλής εξειδίκευσης στελέχη, αλλά κυρίως εργατικά χέρια σε επαγγέλματα δύσκολα, πρακτικά και συχνά υποτιμημένα.

Το μεγαλύτερο εμπόδιο, για όσους δοκίμασαν να προσλάβουν εκτός ΕΕ, είναι η διοικητική πραγματικότητα. Το 54% των επιχειρήσεων που είχαν τέτοια εμπειρία χαρακτήρισε τη διαδικασία δύσκολη, ενώ 23% τη χαρακτήρισε «πολύ δύσκολη». Η πολυπλοκότητα των διοικητικών και μεταναστευτικών διαδικασιών αναφέρεται ως το βασικό εμπόδιο από 31% των επιχειρήσεων, μπροστά από τη δυσκολία εύρεσης κατάλληλων υποψηφίων (25%) και τα γλωσσικά εμπόδια (24%).

Εδώ αναδεικνύεται ένα κρίσιμο χάσμα αντίληψης. Οι επιχειρήσεις που δεν έχουν προσπαθήσει ποτέ να προσλάβουν από τρίτες χώρες φοβούνται κυρίως τη γλώσσα: 22% αναφέρει τις γλωσσικές απαιτήσεις ως βασικό εμπόδιο. Αντίθετα, η γραφειοκρατία αναφέρεται μόνο από 10% αυτών των επιχειρήσεων. Όσες όμως μπήκαν στην πραγματική διαδικασία, ανακάλυψαν ότι η γραφειοκρατία είναι πολύ βαρύτερο πρόβλημα από όσο φαντάζονταν.

Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το εύρημα για την άγνοια των διαθέσιμων μηχανισμών στήριξης. Σχεδόν τέσσερις στις πέντε ΜμΕ, ποσοστό 79%, δηλώνουν ότι δεν γνωρίζουν υπηρεσίες υποστήριξης που θα μπορούσαν να τις βοηθήσουν να προσλάβουν εργαζομένους από τρίτες χώρες. Μόλις 15% δηλώνει ότι είναι εξοικειωμένο με τέτοιες υπηρεσίες. Η εξοικείωση αυξάνεται με το μέγεθος της επιχείρησης: 14% στις πολύ μικρές, 23% στις μικρές και 35% στις μεσαίες.

Και όταν υπάρχει εξωτερική υποστήριξη, χρησιμοποιείται σπάνια. Από τις επιχειρήσεις που έχουν προσλάβει εργαζομένους από τρίτες χώρες, μόνο 14% έλαβε εξωτερική βοήθεια για τη διαδικασία πρόσληψης και μόλις 8% για την ένταξη και διατήρηση των εργαζομένων στην επιχείρηση. Οι ιδιωτικές εταιρείες πρόσληψης έχουν τον πρώτο ρόλο μεταξύ των παρόχων στήριξης, με 33%, και ακολουθούν οι δημόσιες υπηρεσίες απασχόλησης με 23% και οι εθνικές μεταναστευτικές ή εργασιακές αρχές με 16%.

Το Ευρωβαρόμετρο δείχνει επίσης ότι οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις εξακολουθούν να βασίζονται σε άτυπα δίκτυα. Οι προσωπικές επαφές και οι συστάσεις εργαζομένων αποτελούν το βασικό κανάλι πρόσληψης τόσο για εργαζομένους από τρίτες χώρες, με 47%, όσο και για τις γενικές προσλήψεις, με 50%. Αυτό δείχνει ότι η μικρομεσαία επιχειρηματικότητα εξακολουθεί να λειτουργεί με όρους εμπιστοσύνης, γνωριμιών και άμεσων συστάσεων, ακόμη και όταν το πρόβλημα που καλείται να λύσει είναι διεθνές.

Παρά τα εμπόδια στην πρόσληψη, η ένταξη των εργαζομένων από τρίτες χώρες φαίνεται λιγότερο προβληματική από όσο συχνά θεωρείται. Μεταξύ των επιχειρήσεων που έχουν προσλάβει τέτοιους εργαζόμενους, 61% δηλώνει ότι η ένταξή τους στην επιχείρηση ήταν εύκολη, ενώ 62% αναφέρει ότι η διατήρησή τους στη θέση εργασίας δεν παρουσίασε ιδιαίτερες δυσκολίες. Όταν υπάρχουν προβλήματα, στην κορυφή βρίσκονται οι ανεπαρκείς γλωσσικές δεξιότητες (43%) και η έλλειψη επαγγελματικών δεξιοτήτων για την εκτέλεση της εργασίας (41%).

Τι χρειάζονται οι επιχειρήσεις
Οι απαντήσεις των επιχειρήσεων για το τι χρειάζονται είναι αποκαλυπτικές. Πρώτο ζητούμενο είναι η οικονομική στήριξη με 31%. Ακολουθούν η ενημέρωση και καθοδήγηση για τις διαδικασίες πρόσληψης με 25% και η υποστήριξη στην εύρεση κατάλληλων υποψηφίων με 23%. Με άλλα λόγια, οι ΜμΕ δεν ζητούν μόνο χρήματα. Ζητούν απλοποίηση, πληροφόρηση και πρακτική διασύνδεση με ανθρώπους που μπορούν να καλύψουν πραγματικές θέσεις εργασίας.

Η κατάσταση στις ελληνικές επιχειρήσεις
1. Στις προσλήψεις, η Ελλάδα δείχνει μικρότερη πίεση από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Στο ερώτημα αν ήταν δύσκολο για την επιχείρηση να προσλάβει προσωπικό με τις σωστές δεξιότητες τους τελευταίους 24 μήνες, η Ελλάδα εμφανίζεται με πιο «ισορροπημένη» εικόνα από τις περισσότερες χώρες της ΕΕ. Βέβαια, οι περισσότερες απανατήσεις ήταν ότι δεν τους αφορά το ερώτημα/δεν προσλάβαμε:
Πολύ δύσκολο 12%
Μάλλον δύσκολο 13%
Σύνολο “δύσκολο” 25%
Μάλλον εύκολο 18%
Πολύ εύκολο 10%
Σύνολο “εύκολο” 28%
Δεν αφορά / δεν προσλάβαμε 43%
Δεν γνωρίζω 4%

Στο Ευρωβαρόμετρο αναφέρεται ότι η Δανία και η Ελλάδα εμφανίζουν λόγο “δυσκολίας προς ευκολία” κοντά στην ισορροπία, κάτι που ερμηνεύεται είτε ως λιγότερο πιεσμένη αγορά εργασίας είτε ως διαφορετική δυναμική στις προσλήψεις.

2. Οι ελληνικές ΜμΕ προσλαμβάνουν από τρίτες χώρες λίγο πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ
Στο ερώτημα αν οι επιχειρήσεις έχουν προσπαθήσει να προσλάβουν εργαζόμενους από χώρες εκτός ΕΕ για να καλύψουν ελλείψεις δεξιοτήτων, η Ελλάδα εμφανίζεται στο 15%.
Ο μέσος όρος της ΕΕ είναι 14%, άρα η Ελλάδα βρίσκεται οριακά πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Δεν είναι στις χώρες με πολύ υψηλή χρήση προσλήψεων από τρίτες χώρες, όπως η Μάλτα, η Γερμανία ή η Ιρλανδία, αλλά ούτε και στις χαμηλότερες, όπως η Ουγγαρία, η Φινλανδία, η Σουηδία ή η Βουλγαρία.

3. Η Ελλάδα ξεχωρίζει σε κάτι θετικό: όσοι προσέλαβαν από τρίτες χώρες δηλώνουν λιγότερα εμπόδια
Το πιο ενδιαφέρον εύρημα για την Ελλάδα είναι ότι, μεταξύ των επιχειρήσεων που έχουν ήδη προσπαθήσει να προσλάβουν εργαζόμενους από τρίτες χώρες, το 67% δήλωσε ότι δεν αντιμετώπισε κάποιο ιδιαίτερο εμπόδιο.
Αυτό είναι πολύ υψηλό ποσοστό. Το report το αναφέρει ρητά ως χαρακτηριστική διαφοροποίηση: υψηλά ποσοστά επιχειρήσεων χωρίς εμπόδια καταγράφονται στην Ελλάδα, 67%, και στην Πορτογαλία, 46%, ενώ σε χώρες όπως η Ολλανδία, η Γερμανία και η Δανία τα αντίστοιχα ποσοστά είναι κάτω από 10%.

4. Στην ενημέρωση για υπηρεσίες στήριξης, η Ελλάδα είναι στάσιμη, όχι χαμηλότερα από την ΕΕ, αλλά με μεγάλη άγνοια
Στο ερώτημα πόσο εξοικειωμένες είναι οι επιχειρήσεις με υπηρεσίες που μπορούν να βοηθήσουν στην πρόσληψη εργαζομένων από τρίτες χώρες, η Ελλάδα εμφανίζει:
Πολύ εξοικειωμένες 7%
Αρκετά εξοικειωμένες 8%
Σύνολο εξοικειωμένων 15%
Όχι ιδιαίτερα εξοικειωμένες 10%
Καθόλου εξοικειωμένες 52%
Δεν γνωρίζω / Δεν απαντώ 23%

Το 15% συνολικής εξοικείωσης είναι ίδιο με τον μέσο όρο της ΕΕ. Η ιδιαιτερότητα της Ελλάδας είναι το πολύ υψηλό 23% “δεν γνωρίζω/δεν απαντώ”, που δείχνει ότι μεγάλο μέρος των ελληνικών ΜμΕ δεν έχει καθαρή εικόνα ούτε καν για το αν τέτοια εργαλεία υπάρχουν ή τις αφορούν.