Νέο μέτωπο οικονομικού πολέμου ΗΠΑ, ΙΡΑΝ με φόντο τα Στενά του Ορμούζ

Η αντιπαράθεση Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν περνά σε νέα, κυρίως οικονομική φάση, με την Ουάσιγκτον να προετοιμάζει τη Δευτέρα 24 Αυγούστου νέο κύμα κυρώσεων, το οποίο Αμερικανοί αξιωματούχοι παρουσιάζουν ως πρωτοφανές ως προς την ένταση και την έκτασή του.

Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ Σκοτ Μπέσεντ έχει προαναγγείλει μια μεγάλης κλίμακας χρηματοπιστωτική επίθεση με στόχο όχι μόνο το ίδιο το Ιράν, αλλά και εταιρείες, χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και ενδεχομένως χώρες που εξακολουθούν να συναλλάσσονται με την Τεχεράνη. Οι λεπτομέρειες των νέων μέτρων αναμένεται να παρουσιαστούν σε συνέντευξη Τύπου στις 13:00 ώρα Ανατολικής Ακτής των ΗΠΑ, δηλαδή στις 20:00 ώρα Ελλάδας. Μέχρι το πρωί της Δευτέρας, το ακριβές περιεχόμενο της δέσμης δεν είχε ακόμη δημοσιοποιηθεί.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Ιράν: Απειλές προς τους γείτονες αλλά και νέα διπλωματική κινητικότητα

Η Αίγυπτος επιχειρεί να επαναφέρει ΗΠΑ και Ιράν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων

Το Ιράν απαντά με ιδιαίτερα σκληρή ρητορική. Ο γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας, Μοχσέν Ρεζαΐ, προειδοποίησε ότι εάν συνεχιστεί ο οικονομικός πόλεμος, η Τεχεράνη θα μπορούσε να εμποδίσει συνολικά τις εξαγωγές πετρελαίου τόσο μέσω των Στενών του Ορμούζ όσο και από την ευρύτερη περιοχή του Περσικού Κόλπου.

Παράλληλα, η ιρανική ηγεσία έχει αφήσει να εννοηθεί ότι η συμμετοχή τρίτων χωρών στην αμερικανική εκστρατεία οικονομικής πίεσης θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί ως εχθρική ενέργεια. Ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί υποστήριξε την Κυριακή ότι οι νέες κυρώσεις θα αποτύχουν, ενώ παράλληλα δήλωσε ότι μια πολιτική λύση παραμένει δυνατή μέσω διαλόγου.

Τα νεότερα στοιχεία της αμερικανικής Υπηρεσίας Ενεργειακών Πληροφοριών δείχνουν πόσο δραματικά έχει ήδη επηρεαστεί η θαλάσσια κυκλοφορία. Οι πετρελαϊκές ροές μέσω του Ορμούζ υποχώρησαν από 21,6 εκατ. βαρέλια ημερησίως το τέταρτο τρίμηνο του 2025 σε μόλις 4,9 εκατ. βαρέλια ημερησίως το δεύτερο τρίμηνο του 2026. Την ίδια περίοδο μειώθηκαν κατακόρυφα και οι μεταφορές υγροποιημένου φυσικού αερίου.

Ακόμη και οι εναλλακτικές οδοί είναι περιορισμένες. Σύμφωνα με την EIA, μεγάλοι αγωγοί στη Σαουδική Αραβία και στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα μπορούν να παρακάμψουν το Ορμούζ, όμως η διαθέσιμη πρόσθετη δυναμικότητά τους είναι περίπου 4,7 εκατ. βαρέλια ημερησίως — πολύ μικρότερη από τις ποσότητες που υπό κανονικές συνθήκες διέρχονται από το στενό.

Στο στόχαστρο και οι εμπορικοί εταίροι του Ιράν

Η νέα αμερικανική στρατηγική φαίνεται να αποσκοπεί στην αύξηση του κόστους όχι μόνο για την Τεχεράνη αλλά και για τρίτους που τη βοηθούν να διατηρεί πρόσβαση στις διεθνείς αγορές.

Η κατεύθυνση αυτή είχε ήδη γίνει ορατή τους προηγούμενους μήνες. Τον Απρίλιο, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών επέβαλε κυρώσεις σε μεγάλο ανεξάρτητο κινεζικό διυλιστήριο που κατηγορήθηκε ότι αγόραζε ιρανικό πετρέλαιο, καθώς και σε περίπου 40 ναυτιλιακές εταιρείες και πλοία που συνδέονταν με τον λεγόμενο «σκιώδη στόλο» της Τεχεράνης. Το Treasury ανέφερε τότε ότι από τον Φεβρουάριο του 2025 είχαν ήδη επιβληθεί περιορισμοί σε περισσότερα από 1.000 πρόσωπα, πλοία και αεροσκάφη που σχετίζονται με το Ιράν.

Λίγες ημέρες αργότερα, η Ουάσιγκτον ανακοίνωσε μέτρα κατά ακόμη 35 εταιρειών και προσώπων που, σύμφωνα με τις αμερικανικές αρχές, αποτελούσαν τμήμα ενός παράλληλου τραπεζικού δικτύου μέσω του οποίου το Ιράν διακινούσε δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια και εισέπραττε έσοδα από εξαγωγές πετρελαίου.

Το κρίσιμο ερώτημα τώρα είναι κατά πόσο η νέα δέσμη θα επιχειρήσει να μεταφέρει αυτή την πίεση σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα, αυξάνοντας τον κίνδυνο κυρώσεων για τράπεζες, εμπόρους ενέργειας, ναυτιλιακές εταιρείες και κυβερνήσεις τρίτων χωρών.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η στάση της Κίνας, η οποία αποτελεί βασικό προορισμό για το ιρανικό πετρέλαιο. Το Πεκίνο έχει απορρίψει την πολιτική των μονομερών κυρώσεων, υποστηρίζοντας ότι η πίεση δεν συμβάλλει στην επίλυση της κρίσης και ζητώντας επιστροφή στη διπλωματία.

Οι αγορές παρακολουθούν το πετρέλαιο

Η αβεβαιότητα έχει ήδη μεταφερθεί στις ενεργειακές αγορές. Στις συναλλαγές της Δευτέρας, το Brent βρισκόταν κοντά στα 93 δολάρια το βαρέλι, ενώ το αμερικανικό WTI κινείτο γύρω στα 86 δολάρια, καθώς οι επενδυτές περίμεναν να δουν πόσο μακριά σκοπεύει να φτάσει η Ουάσιγκτον με τα νέα μέτρα.

Μια αποτελεσματικότερη απομόνωση των ιρανικών εξαγωγών θα μπορούσε να περιορίσει περαιτέρω την παγκόσμια προσφορά. Από την άλλη πλευρά, μια στρατιωτική ή ενεργειακή απάντηση της Τεχεράνης που θα επηρέαζε τις υποδομές των χωρών του Κόλπου θα μπορούσε να δημιουργήσει ακόμη σοβαρότερο σοκ στην αγορά.

Η ιρανική οικονομία υπό αυξανόμενη πίεση

Η Τεχεράνη εισήλθε στη σύγκρουση έχοντας ήδη να αντιμετωπίσει υψηλό πληθωρισμό, υποτίμηση του νομίσματος, ενεργειακές ελλείψεις και πολυετείς διεθνείς κυρώσεις. Ο πόλεμος πρόσθεσε καταστροφές σε υποδομές, διαταραχές στο εμπόριο και την παραγωγή και ένα τεράστιο μελλοντικό κόστος ανοικοδόμησης.

Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται το Reuters, ο πληθωρισμός στο Ιράν έφθασε το 66% τον Ιούλιο, ενώ οι τιμές των τροφίμων ήταν αυξημένες κατά 128%. Στο εσωτερικό της χώρας υπάρχουν φόβοι ότι μια νέα επιδείνωση του βιοτικού επιπέδου θα μπορούσε να ενισχύσει την κοινωνική δυσαρέσκεια και να προκαλέσει νέες κινητοποιήσεις.

Στρατιωτική παύση, χωρίς πραγματική ειρήνη

Παρότι ΗΠΑ και Ιράν δεν έχουν ανταλλάξει μεγάλης κλίμακας άμεσα πλήγματα τις τελευταίες εβδομάδες, ουσιαστική ειρηνευτική διαδικασία δεν έχει προκύψει. Η σύγκρουση, που άρχισε με τα αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα της 28ης Φεβρουαρίου, έχει προκαλέσει χιλιάδες θανάτους στο Ιράν και τον Λίβανο, ενώ εκατομμύρια άνθρωποι έχουν εκτοπιστεί.

Η στρατιωτική ισχύς του Ιράν έχει υποστεί σοβαρά πλήγματα, ωστόσο η χώρα εξακολουθεί να διαθέτει πυραυλικά και μη επανδρωμένα συστήματα ικανά να απειλήσουν γειτονικά κράτη και εμπορικά πλοία στον Κόλπο. Παράλληλα, παραμένει αβέβαιη η πραγματική κατάσταση του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος.

Με τις απευθείας συνομιλίες Ουάσιγκτον-Τεχεράνης να έχουν ουσιαστικά παγώσει, το Κατάρ, η Τουρκία και το Πακιστάν επιχειρούν να διατηρήσουν ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας. Ο αρχηγός του πακιστανικού στρατού Ασίμ Μουνίρ αναμένεται τη Δευτέρα στην Τεχεράνη, με την απειλή των νέων αμερικανικών κυρώσεων να βρίσκεται μεταξύ των θεμάτων που αναμένεται να συζητηθούν.