Νομοσχέδιο ΥΠΕΝ: Σταθερά τιμολόγια ρεύματος για έναν χρόνο, μείωση χρεώσεων 50% και επενδύσεις 2,3 δισ. ευρώ στα νησιά

Στη Βουλή κατατέθηκε το Σάββατο 31 Οκτωβρίου το νομοσχέδιο του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ), με το οποίο επιχειρείται η αναμόρφωση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, η ενίσχυση της προστασίας των καταναλωτών και η επιτάχυνση σημαντικών ενεργειακών επενδύσεων, με αιχμή το πρόγραμμα ύψους 2,3 δισ. ευρώ για την απανθρακοποίηση των ελληνικών νησιών.

Το νομοσχέδιο, που κατατέθηκε μετά την ολοκλήρωση της δημόσιας διαβούλευσης, ενσωματώνει στην ελληνική νομοθεσία την ευρωπαϊκή Οδηγία 2024/1711 για τη βελτίωση του σχεδιασμού της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, εισάγοντας ένα ευρύ πλέγμα ρυθμίσεων για τη λειτουργία της προμήθειας, την εποπτεία της αγοράς, την ανάπτυξη των ηλεκτρικών δικτύων και την ενεργειακή μετάβαση.

Κεντρική επιδίωξη του ΥΠΕΝ είναι η δημιουργία μιας πιο σταθερής, διαφανούς και δίκαιης αγοράς, στην οποία τα οφέλη από την ανάπτυξη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) και τον εκσυγχρονισμό των υποδομών θα μεταφέρονται αποτελεσματικότερα στα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις.

Οι παρεμβάσεις αποκτούν ιδιαίτερη σημασία σε ένα περιβάλλον συνεχιζόμενης ενεργειακής αβεβαιότητας, καθώς οι διακυμάνσεις των διεθνών τιμών και οι γεωπολιτικές εντάσεις εξακολουθούν να επηρεάζουν το κόστος ηλεκτροδότησης.

Σταθερά τιμολόγια για τουλάχιστον έναν χρόνο και ισχυρότερη προστασία των καταναλωτών

Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές αφορά την υποχρέωση των προμηθευτών ηλεκτρικής ενέργειας να προσφέρουν συμβάσεις ορισμένου χρόνου με σταθερή τιμή και διάρκεια τουλάχιστον ενός έτους.

Κατά τη διάρκεια ισχύος των συμβάσεων αυτών, οι εταιρείες προμήθειας δεν θα μπορούν να μεταβάλλουν μονομερώς τους όρους και τη συμφωνημένη τιμή που καθορίζουν οι ίδιες, παρέχοντας στους καταναλωτές μεγαλύτερη προβλεψιμότητα ως προς το κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας.

Παράλληλα, ενισχύεται το πλαίσιο προστασίας από τη διακοπή ηλεκτροδότησης, καθώς προβλέπεται προστασία από την αποσύνδεση όταν βρίσκεται σε εξέλιξη διαδικασία επίλυσης διαφοράς.

Αλλαγές προβλέπονται και για τον Προμηθευτή Τελευταίου Καταφυγίου, με το μέγιστο διάστημα εκπροσώπησης των καταναλωτών να διαμορφώνεται σε τουλάχιστον έξι μήνες.

Επιπλέον, δίνεται η δυνατότητα σύναψης περισσότερων συμβάσεων προμήθειας ή συμφωνιών κοινής χρήσης ενέργειας μέσω διαφορετικών μετρητών στο ίδιο σημείο σύνδεσης, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.

Μείωση κατά 50% των χρεώσεων ΥΚΩ για τα νοικοκυριά

Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η πρόβλεψη για τη μείωση του ενεργειακού κόστους μέσω των Υπηρεσιών Κοινής Ωφέλειας (ΥΚΩ), οι οποίες αποτελούν διακριτή χρέωση στους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας.

Το νομοσχέδιο προβλέπει μείωση κατά 50% της μοναδιαίας χρέωσης ΥΚΩ στην πρώτη κλίμακα κατανάλωσης των οικιακών καταναλωτών, με στόχο την άμεση ελάφρυνση των νοικοκυριών.

Η παρέμβαση συνδέεται με τη σταδιακή ηλεκτρική διασύνδεση των νησιών με το ηπειρωτικό σύστημα, η οποία περιορίζει το κόστος ηλεκτροπαραγωγής στις νησιωτικές περιοχές και δημιουργεί περιθώρια αποκλιμάκωσης των σχετικών επιβαρύνσεων.

Πρόκειται για μία από τις ρυθμίσεις με πιο άμεσο οικονομικό ενδιαφέρον για τους οικιακούς καταναλωτές, αν και το τελικό όφελος στους λογαριασμούς θα εξαρτηθεί από το ύψος της κατανάλωσης και τη συμμετοχή της συγκεκριμένης χρέωσης στο συνολικό κόστος.

Αυστηρότερη εποπτεία των προμηθευτών και έλεγχος των κινδύνων

Σημαντικές αλλαγές εισάγονται και στον τρόπο λειτουργίας των εταιρειών προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας, με στόχο τον περιορισμό των κινδύνων που δημιουργούνται από τις έντονες διακυμάνσεις στη χονδρεμπορική αγορά.

Οι προμηθευτές θα υποχρεούνται να εφαρμόζουν στρατηγικές αντιστάθμισης κινδύνου (hedging), προκειμένου να περιορίζουν την έκθεσή τους σε απότομες αυξήσεις ή μειώσεις των τιμών.

Παράλληλα, προβλέπονται δοκιμές αντοχής (stress tests), μέσω των οποίων θα αξιολογείται η ικανότητά τους να ανταποκρίνονται σε δυσμενείς συνθήκες της αγοράς.

Το σχετικό κανονιστικό πλαίσιο θα καθορίζεται από τη Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ), η οποία αποκτά ενισχυμένες αρμοδιότητες τόσο στην εποπτεία των προμηθευτών όσο και στην προστασία των καταναλωτών.

Στόχος είναι να περιοριστεί ο κίνδυνος μετακύλισης των αναταράξεων της χονδρικής αγοράς στους τελικούς καταναλωτές και να ενισχυθεί η ανθεκτικότητα του συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας.

Ενεργειακή αυτονομία και κοινή χρήση ηλεκτρικής ενέργειας

Το νομοσχέδιο διευρύνει τις δυνατότητες συμμετοχής των πολιτών, των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και των δημόσιων φορέων στην παραγωγή και αξιοποίηση καθαρής ενέργειας.

Ειδικότερα, θεσπίζεται η δυνατότητα κοινής χρήσης ενέργειας που παράγεται από ΑΠΕ, είτε μέσω ιδιωτικών συμφωνιών είτε μέσω κοινών νομικών σχημάτων.

Οι συμμετέχοντες θα μπορούν να αναθέτουν σε τρίτο πρόσωπο την οργάνωση της διαδικασίας, υπό την προϋπόθεση ότι η κοινή χρήση ενέργειας δεν αποτελεί την κύρια εμπορική ή επαγγελματική τους δραστηριότητα.

Η συγκεκριμένη παρέμβαση αποσκοπεί στην ενίσχυση της ενεργειακής αυτονομίας και στη διεύρυνση της συμμετοχής περισσότερων καταναλωτών στα οικονομικά οφέλη των ανανεώσιμων πηγών.

Παράλληλα, εισάγεται ειδική προστασία για οικιακούς αυτοκαταναλωτές με φωτοβολταϊκά συστήματα ισχύος έως 10,8 kW. Ειδικότερα, όταν οι τιμές της χονδρεμπορικής αγοράς είναι αρνητικές, για την αποζημίωση της πλεονάζουσας παραγόμενης ενέργειας θα υπολογίζονται ως μηδενικές, ώστε να αποφεύγεται πρόσθετη επιβάρυνση των νοικοκυριών.

Επενδύσεις 2,3 δισ. ευρώ για την απανθρακοποίηση των νησιών

Στον πυρήνα του επενδυτικού σκέλους του νομοσχεδίου βρίσκεται η ενεργοποίηση του Ταμείου Απανθρακοποίησης Νησιών, μέσω του οποίου σχεδιάζεται η κινητοποίηση επενδύσεων συνολικού ύψους 2,3 δισ. ευρώ.

Βασική επιδίωξη είναι η σταδιακή απεξάρτηση των ελληνικών νησιών από την ηλεκτροπαραγωγή με πετρέλαιο, η οποία χαρακτηρίζεται από υψηλό κόστος και σημαντικές περιβαλλοντικές επιβαρύνσεις.

Το Ταμείο θα μπορεί να συγχρηματοδοτεί έως και το 60% της επενδυτικής δαπάνης κάθε επιλέξιμου τμήματος έργου, υποστηρίζοντας επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές και συστήματα αποθήκευσης ενέργειας, ηλεκτρικές διασυνδέσεις, αναβαθμίσεις υποδομών, εγκαταστάσεις φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων και φράγματα πολλαπλού σκοπού.

Κύρια πηγή χρηματοδότησης θα αποτελέσουν τα έσοδα από τη δημοπράτηση έως 25 εκατομμυρίων δικαιωμάτων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, τα οποία έχουν αποδοθεί ειδικά στην Ελλάδα στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών.

Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων θα αναλάβει τη δημοπράτηση των δικαιωμάτων και τη διαχείριση των αντίστοιχων εσόδων, ενώ ως Διαχειριστική Αρχή του Ταμείου ορίζεται η Γενική Γραμματεία Ενέργειας και Ορυκτών Πρώτων Υλών του ΥΠΕΝ.

Προβλέπεται επίσης η σύσταση Συντονιστικής Επιτροπής, με τη συμμετοχή εκπροσώπων της ελληνικής κυβέρνησης, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων.

Η επιτυχία του προγράμματος θα εξαρτηθεί από την ωρίμανση και την υλοποίηση των επιλέξιμων έργων, τα οποία αναμένεται να συμβάλουν στη βελτίωση της ενεργειακής ασφάλειας των νησιών και στη συγκράτηση του κόστους ηλεκτροδότησης σε βάθος χρόνου.

Ψηφιακές και ευέλικτες συνδέσεις για νέες ενεργειακές επενδύσεις

Αλλαγές δρομολογούνται και στις διαδικασίες σύνδεσης νέων έργων με τα ηλεκτρικά δίκτυα, με στόχο την ενίσχυση της διαφάνειας και την αποτελεσματικότερη αξιοποίηση του διαθέσιμου ηλεκτρικού χώρου.

Ο ΔΕΔΔΗΕ και ο ΑΔΜΗΕ θα υποχρεούνται να δημοσιεύουν ανά τρίμηνο πληροφορίες για τη δυνατότητα νέων συνδέσεων ανά περιοχή, ενώ οι αιτήσεις σύνδεσης θα υποβάλλονται αποκλειστικά ψηφιακά.

Οι ενδιαφερόμενοι θα ενημερώνονται για την πορεία των αιτημάτων τους εντός τριών μηνών, με επαναλαμβανόμενη ενημέρωση ανά τρίμηνο.

Παράλληλα, εισάγεται ο θεσμός των Συμβάσεων Σύνδεσης Ευέλικτης Ισχύος, ο οποίος θα επιτρέπει τη σύνδεση εγκαταστάσεων σε περιοχές όπου δεν υπάρχει επαρκής διαθέσιμη χωρητικότητα για σύνδεση εγγυημένης ισχύος.

Στις περιπτώσεις αυτές, οι παραγωγοί ή οι καταναλωτές θα αποδέχονται προκαθορισμένους περιορισμούς στη χρήση του δικτύου. Εφόσον οι περιορισμοί παραμένουν εντός των συμφωνημένων ορίων, δεν θα προβλέπεται αποζημίωση, ενώ υπέρβασή τους θα δημιουργεί σχετικό δικαίωμα.

Οι ευέλικτες συνδέσεις θα μπορούν, υπό προϋποθέσεις, να μετατρέπονται σε συνδέσεις εγγυημένης ισχύος μετά την ολοκλήρωση των αναγκαίων έργων ανάπτυξης των δικτύων.

Νέοι κανόνες για τα Data Centers – Υποχρεωτική κάλυψη 60% της κατανάλωσης από ΑΠΕ

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το νέο θεσμικό πλαίσιο για την ανάπτυξη Κέντρων Δεδομένων (Data Centers), καθώς η αυξανόμενη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας από τις συγκεκριμένες εγκαταστάσεις δημιουργεί πρόσθετες απαιτήσεις για το ηλεκτρικό σύστημα.

Σύμφωνα με τις προβλέψεις του νομοσχεδίου, οι επενδυτές θα αναλαμβάνουν εξ ολοκλήρου το κόστος σύνδεσης και των έργων ενίσχυσης του συστήματος που προκαλούνται αποκλειστικά από τη σύνδεση των εγκαταστάσεών τους.

Παράλληλα, τα νέα Data Centers θα υποχρεούνται να καλύπτουν τουλάχιστον το 60% της ετήσιας κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ.

Προβλέπεται επίσης εγγυητική επιστολή ύψους 200.000 ευρώ ανά MW, με στόχο να αποτραπεί η δέσμευση πολύτιμου ηλεκτρικού χώρου από επενδυτικά σχέδια που δεν διαθέτουν την απαιτούμενη ωριμότητα.

Το πλαίσιο συμπληρώνεται από αυστηρότερα κριτήρια οικονομικής επάρκειας και περιβαλλοντικής ωριμότητας, καθώς και από τη δημιουργία ειδικού Μητρώου Κέντρων Δεδομένων στη ΡΑΑΕΥ.

Ρυθμίσεις για αγρότες, δήμους και έργα αποθήκευσης

Στο νομοσχέδιο περιλαμβάνονται και στοχευμένες παρεμβάσεις για συγκεκριμένες κατηγορίες παραγωγών και φορέων.

Για τους επαγγελματίες αγρότες που διαθέτουν έργα ΑΠΕ προβλέπεται νέα δυνατότητα υποβολής της απαιτούμενης ετήσιας δήλωσης για το 2025 στον ΔΑΠΕΕΠ, προκειμένου να διασφαλίσουν την αυξημένη τιμή αποζημίωσης που δικαιούνται.

Για τους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης θεσπίζεται απαλλαγή από τέλη υποβολής αιτήσεων έργων ΑΠΕ προς τη ΡΑΑΕΥ και τους αρμόδιους Διαχειριστές, καθώς και από το Τέλος Δέσμευσης Φυσικού και Ηλεκτρικού Χώρου.

Επιπλέον, δίνεται η δυνατότητα παράτασης της ισχύος έργων ΑΠΕ που ανήκουν σε ΟΤΑ, ώστε να διευκολυνθεί η ωρίμανση και η υλοποίησή τους.

Στον τομέα της αποθήκευσης ενέργειας προωθούνται ρυθμίσεις για την επιτάχυνση των αδειοδοτήσεων και την άρση διοικητικών εμποδίων, ενώ εισάγονται υποχρεώσεις για την ταχύτερη συμμετοχή των ενισχυόμενων σταθμών αποθήκευσης στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας.

Παράλληλα, εκσυγχρονίζεται και αυστηροποιείται το πλαίσιο για τα ιδιωτικά δίκτυα έργων ΑΠΕ, με υποχρεωτική υποβολή ετήσιων τεχνικών εκθέσεων, ελέγχους από τον ΔΕΔΔΗΕ και κυρώσεις σε περιπτώσεις μη συμμόρφωσης.

Προβλέπονται ακόμη κίνητρα για τη ριζική ανανέωση παλαιών σταθμών ΑΠΕ, καθώς και ρυθμίσεις που διευκολύνουν τη συνέχιση της λειτουργίας αιολικών έργων.

Συμπληρωματικές χωροταξικές και περιβαλλοντικές παρεμβάσεις

Πέρα από το ενεργειακό σκέλος, το νομοσχέδιο περιλαμβάνει περιορισμένο αριθμό αναφορών σε χωροταξικές, πολεοδομικές και περιβαλλοντικές εκκρεμότητες. Μεταξύ των προβλέψεων περιλαμβάνονται η διευκόλυνση της μετεγκατάστασης του πλημμυρόπληκτου οικισμού Μεταμόρφωση στον Δήμο Παλαμά, η αναβάθμιση του Σταδίου «Γ. Καραϊσκάκης», η ενίσχυση της περιβαλλοντικής διαχείρισης του Θερμαϊκού Κόλπου και η αντιμετώπιση εκκρεμοτήτων για τις καλύβες στο Δέλτα του Έβρου.

Οι διατάξεις αυτές αποτελούν συμπληρωματικό τμήμα του νομοσχεδίου, του οποίου το κύριο βάρος παραμένει στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, την προστασία των καταναλωτών και τις ενεργειακές επενδύσεις.

Το στοίχημα της εφαρμογής και η επίδραση στους λογαριασμούς

Με το νέο νομοσχέδιο, το ΥΠΕΝ επιχειρεί να συνδυάσει την προστασία των καταναλωτών με την αναδιάρθρωση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και τη δημιουργία ευνοϊκότερων συνθηκών για επενδύσεις σε καθαρές τεχνολογίες και ενεργειακές υποδομές.

Οι προβλέψεις για σταθερά συμβόλαια, μειωμένες χρεώσεις ΥΚΩ και αυστηρότερη εποπτεία των προμηθευτών στοχεύουν στην ενίσχυση της ασφάλειας των καταναλωτών, ενώ οι νέες δυνατότητες αυτοκατανάλωσης και κοινής χρήσης ενέργειας επιδιώκουν να διευρύνουν τη συμμετοχή τους στην ενεργειακή μετάβαση.

Την ίδια στιγμή, το Ταμείο Απανθρακοποίησης Νησιών, οι νέοι κανόνες πρόσβασης στα ηλεκτρικά δίκτυα και οι παρεμβάσεις στην αποθήκευση ενέργειας φιλοδοξούν να αντιμετωπίσουν διαρθρωτικές αδυναμίες του ενεργειακού συστήματος.

Το κρίσιμο ζητούμενο, ωστόσο, θα είναι η αποτελεσματική εφαρμογή των ρυθμίσεων μετά την ψήφισή τους, η έγκαιρη υλοποίηση των επενδύσεων και, κυρίως, το κατά πόσο οι θεσμικές αλλαγές θα μεταφραστούν σε μετρήσιμη αποκλιμάκωση του ενεργειακού κόστους για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

Δείτε το νομοσχέδιο του ΥΠΕΝ εδώ