Πτώχευση σε 12 μήνες: Δεύτερη ευκαιρία για έντιμους, δώρο για «επιτήδειους»

Πριν από μερικές εβδομάδες όταν διαπιστώσαμε ότι το νομοσχέδιο που θα έφερνε το υπουργείο Οικονομικών περιελάμβανε πολλές και διαφορετικές μεταξύ τους διατάξεις το Financialreport.gr είχε αφήσει αιχμές για την πρακτική κάθε κυβέρνησης να φέρνει στη Βουλή ογκώδη πολυνομοσχέδια, στα οποία, ανάμεσα σε δεκάδες ή και εκατοντάδες ετερόκλητες διατάξεις, μπορεί να κρύβονται ρυθμίσεις με σοβαρές οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες. Ρυθμίσεις που, μέσα στον τεράστιο όγκο των νομοθετικών κειμένων και στις ασφυκτικές προθεσμίες επεξεργασίας τους, ούτε οι ίδιοι οι βουλευτές ούτε τα κόμματα της αντιπολίτευσης προλαβαίνουν πάντοτε να εντοπίσουν και να αξιολογήσουν εγκαίρως. Και πολλές φορές οι πραγματικές τους επιπτώσεις αποκαλύπτονται εκ των υστέρων, όταν ο νόμος έχει ψηφιστεί και αρχίζει να εφαρμόζεται.

Το πρόσφατο άρθρο 23 του ίδιου νομοσχεδίου, που θα επέτρεπε σε ιδιωτικές συμβάσεις ρύθμισης οφειλών να αποκτούν ισχύ εκτελεστού τίτλου, αποσύρθηκε μόνον αφού προκλήθηκαν σφοδρές αντιδράσεις από τους δικηγορικούς συλλόγους και την αντιπολίτευση. Όμως είχε προηγηθεί, το καλοκαίρι του 2026, παρόμοια διάταξη που ισχύει για τις ρυθμίσεις μέσω εξωδικαστικού μηχανισμού, η οποία ισχύει παρά τις αντιδράσειςτης αντιπολίτευσης.

Το μοτίβο επαναλαμβάνεται. Αυτή τη φορά το ενδιαφέρον στρέφεται στο άρθρο 299, το οποίο περιλαμβάνεται στο ίδιο πολυνομοσχέδιο του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών που ψηφίστηκε στις 5 Νοεμβρίου 2026.

Κι έτσι την ώρα που αποκαλύπτονται όργια φοροδιαφυγής, έστω και με προεκλογικό άρωμα, και έρχονται στο φως κυκλώματα που φέρονται να δρούσαν επί χρόνια, εγείροντας σοβαρά ερωτήματα για τα αντανακλαστικά των ελεγκτικών αρχών, η κυβέρνηση αλλάζει τον πτωχευτικό νόμο. Και κάνει κάτι εντυπωσιακό, μειώνοντας στους 12 μήνες από 36 τη γενική προθεσμία απαλλαγής του πτωχευμένου φυσικού προσώπου από τα χρέη του.

Με απλά λόγια, όποιος πτωχεύει μπορεί, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις, να «μηδενίζει το κοντέρ» μέσα σε έναν χρόνο, να απαλλάσσεται από τις οφειλές που καλύπτει ο νόμος και να ξεκινά ξανά την οικονομική του ζωή. Παράλληλα, το πτωχευτικό πλαίσιο προβλέπει ήδη αναστολή συγκεκριμένων ποινικών διώξεων για μη καταβολή χρεών προς το Δημόσιο και ασφαλιστικών εισφορών, με δυνατότητα εξάλειψης του αξιοποίνου υπό πρόσθετες προϋποθέσεις.

Καλή ρύθμιση για τους καλόπιστους που έπεσαν έξω. Για τον μικροεπιχειρηματία που καταστράφηκε, για τον επαγγελματία που δεν άντεξε τις κρίσεις, για τον άνθρωπο που παγιδεύτηκε στα χρέη χωρίς δόλο. Μπορεί, όμως, να αποδειχθεί δώρο και για τους επιτήδειους που συστηματικά δημιουργούν χρέη, μεταφέρουν περιουσίες και αφήνουν πίσω τους άδεια εταιρικά κελύφη.

Το άρθρο 299 και η απαλλαγή-εξπρές

Η επίμαχη διάταξη τροποποιεί το άρθρο 192 του νόμου 4738/2020, του γνωστού πτωχευτικού νόμου. Μέχρι σήμερα η γενική προθεσμία απαλλαγής ήταν 36 μήνες, ενώ το δωδεκάμηνο εφαρμοζόταν σε ειδικές περιπτώσεις. Με τη νέα ρύθμιση η προθεσμία γίνεται ενιαία, στους 12 μήνες, από το προβλεπόμενο κατά περίπτωση νόμιμο χρονικό σημείο. Υπάρχει και μια πρόσθετη σημαντική λεπτομέρεια: η νέα διάταξη προβλέπει εφαρμογή και σε πτωχεύσεις που έχουν ήδη κηρυχθεί, εφόσον δεν έχει επέλθει απαλλαγή.

Αυτό σημαίνει ότι η επιτάχυνση δεν αφορά αποκλειστικά όσους θα πτωχεύσουν στο μέλλον, αλλά μπορεί να ωφελήσει και πρόσωπα που βρίσκονται ήδη σε διαδικασία πτώχευσης.

Η χρονική συγκυρία

Η χρονική συγκυρία έχει ενδιαφέρον μετά τις αποκαλύψεις για την υπόθεση «Χωριάτικο» και τις άλλες υποθέσεις φοροδιαφυγής που ήρθαν ξαφνικά στην επικαιρότητα. Σύμφωνα με όσα δημοσιοποίησε η Ελληνική Αστυνομία, το υπό διερεύνηση κύκλωμα φέρεται να είχε δημιουργήσει ένα δίκτυο περίπου 430 εταιρειών, με καταγεγραμμένες οφειλές που έφθαναν τα 95,5 εκατομμύρια ευρώ. Οι επιχειρήσεις φέρονται να συσσώρευαν χρέη από φόρους, ασφαλιστικές εισφορές και άλλες υποχρεώσεις, ενώ η δραστηριότητα συνεχιζόταν μέσα από διαδοχικά εταιρικά σχήματα, παρένθετα πρόσωπα και μετακινήσεις κεφαλαίων. Οι κατηγορίες περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, απάτη, διακεκριμένη φοροδιαφυγή, πλαστογραφία και νομιμοποίηση εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες. Για τους κατηγορουμένους ισχύει το τεκμήριο της αθωότητας.

Η συγκεκριμένη υπόθεση δεν αποδεικνύει ότι οι εμπλεκόμενοι μπορούν να απαλλαγούν από τις ευθύνες τους μέσω του άρθρου 299. Αναδεικνύει, όμως, τον κίνδυνο καταχρηστικής αξιοποίησης του πτωχευτικού πλαισίου από πρόσωπα που δεν αντιμετωπίζουν πραγματική οικονομική αδυναμία, αλλά χρησιμοποιούν τις εταιρείες ως αναλώσιμα εργαλεία.

Το άρθρο 299 δεν προβλέπει από μόνο του γενική παύση ποινικών διώξεων. Ωστόσο, το άρθρο 198Α του πτωχευτικού νόμου, που έχει ήδη θεσπιστεί, συνδέει την πτώχευση με την αναστολή των ποινικών διώξεων για συγκεκριμένα αδικήματα μη καταβολής χρεών προς το Δημόσιο και ασφαλιστικών εισφορών. Εφόσον επέλθει η απαλλαγή και εκπληρωθούν οι υπόλοιπες προϋποθέσεις, μπορεί να εξαλειφθεί και το αξιόποινο για αυτά τα συγκεκριμένα αδικήματα.

Δεν πρόκειται για αμνήστευση της φοροδιαφυγής, της απάτης ή του ξεπλύματος χρήματος. Τέτοια αδικήματα δεν εξαφανίζονται επειδή κάποιος πτώχευσε. Υπάρχουν επίσης εξαιρέσεις από την απαλλαγή και διαδικασίες δικαστικής αμφισβήτησής της. Όμως, ο συνδυασμός της συντόμευσης του χρόνου απαλλαγής με τις ήδη υφιστάμενες διατάξεις για τις ποινικές συνέπειες της μη καταβολής χρεών δημιουργεί ένα εύλογο ερώτημα: Μήπως το κράτος διευκολύνει την οικονομική και, υπό προϋποθέσεις, την ποινική αποδέσμευση οφειλετών, χωρίς να έχει εξασφαλίσει εξίσου αποτελεσματικούς μηχανισμούς ελέγχου της κακοπιστίας;