Reuters: Η οικονομική κρίση άφησε μέχρι και σήμερα τα ελληνικά δάση απροστάτευτα απέναντι στις φωτιές

Με τις πρώτες πυρκαγιές να έχουν κάνει το «ντεμπούτο» τους από τον Ιούνιο στην ελληνική επικράτεια σηματοδοτώντας άλλο ένα πύρηνο καλοκαίρι που θα ζήσει η χώρα, το ρεπορτάζ του Reuters έρχεται να θυμίσει αυτά που θα ειπωθούν… προσεχώς για τις χρόνιες αδυναμίες της ελληνικής Πολιτείας και του κρατικού μηχανισμού στην αντιμετώπιση των πυρκαγιών.

Καθώς η νύχτα πέφτει πάνω από την Πεντέλη και τα φώτα της ευρύτερης Αθήνας τρεμοπαίζουν στην κοιλάδα, μια τριμελής ομάδα της Δασικής Υπηρεσίας ολοκληρώνει μια αποστολή που οι ίδιοι περιγράφουν ως σχεδόν αδύνατη: την επιτήρηση των λόφων γύρω από την πρωτεύουσα για τον έγκαιρο εντοπισμό πυρκαγιών, ξεκινάει γλαφυρά το ρεπορτάζ του Reuters .

Και συνεχίζει: η εικόνα αυτή συμπυκνώνει ένα από τα βαθύτερα προβλήματα της χώρας. Η Ελλάδα, ήδη αντιμέτωπη με ολοένα πιο ακραία καλοκαίρια λόγω της κλιματικής κρίσης, προσπαθεί να προστατεύσει τα δάση της με μια υπηρεσία που αποδυναμώθηκε σημαντικά τα χρόνια της οικονομικής κρίσης και της λιτότητας. Οι περικοπές, η έλλειψη προσλήψεων και η χρόνια υποχρηματοδότηση άφησαν πίσω τους κενά που σήμερα γίνονται ακόμη πιο ορατά, καθώς οι πυρκαγιές απειλούν όχι μόνο τα δασικά οικοσυστήματα, αλλά και κατοικημένες περιοχές, τουριστικές ζώνες και κρίσιμες υποδομές.

Σε αντίθεση με τα περισσότερα καλοκαιρινά βράδια, εκείνο στις αρχές Ιουνίου ήταν ήσυχο και δροσερό. Δεν υπήρχαν σημάδια φωτιάς — μια σπάνια ανάπαυλα για μια μονάδα λιγότερων από 30 ατόμων, η οποία επιβλέπει μία από τις πιο ευάλωτες σε πυρκαγιές περιοχές της Ευρώπης.

«Δεν θα ήταν ωραίο αν όλο το καλοκαίρι μπορούσε να συνεχιστεί έτσι;» είπε η δασολόγος Ζωή Ντίνα, κοιτάζοντας τις πλαγιές που δεν έχουν δει βροχή εδώ και εβδομάδες. «Αλλά έχουμε ακόμα πολύ δρόμο μπροστά μας».

Οι αριθμοί δείχνουν το μέγεθος της υποχώρησης. Το προσωπικό που ασχολείται με την πρόληψη και τον μετριασμό των πυρκαγιών έχει μειωθεί σχεδόν στο μισό από το 2000, σε λιγότερους από 3.000 εργαζομένους σήμερα, σύμφωνα με κυβερνητικά στοιχεία. Η συρρίκνωση αυτή συνδέεται εν μέρει με τα προγράμματα λιτότητας που ακολούθησαν την κρίση δημόσιου χρέους της προηγούμενης δεκαετίας.

«Τις τελευταίες δεκαετίες έχουμε περάσει μια περίοδο πλήρους εγκατάλειψης», δήλωσε ο Βαγγέλης Γκουντούφας, γενικός διευθυντής Δασών στο υπουργείο Περιβάλλοντος.

Η κυβέρνηση αναγνωρίζει πλέον το πρόβλημα, σημείωσε. Έπειτα από περισσότερες από δύο δεκαετίες χωρίς μόνιμες προσλήψεις, η Δασική Υπηρεσία έχει προσλάβει περίπου 300 άτομα από το 2024. Παράλληλα, εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ από ευρωπαϊκά κονδύλια έχουν κατευθυνθεί αυτή τη δεκαετία σε επιπλέον πυροσβέστες, οχήματα και drones, καθώς η Ελλάδα επιχειρεί να καλύψει το χαμένο έδαφος.

«Δεν είναι πάντα εύκολο να καλυφθεί μέσα σε δύο ή τρία χρόνια ένα κενό που δημιουργήθηκε εδώ και δύο δεκαετίες», δήλωσε ο Στάθης Σταθόπουλος, επικεφαλής της Δασικής Υπηρεσίας στο υπουργείο. «Όποιος λέει ότι έχει το μαγικό ραβδί για να εξαλείψει τη φωτιά ως φαινόμενο, πιθανότατα δεν λέει την αλήθεια».

Οι πυρκαγιές αλλάζουν το τοπίο της Ελλάδας

Το όρος Πεντέλη, που δεσπόζει πάνω από τα βόρεια προάστια της Αθήνας, ήταν κάποτε κατάφυτο. Η πληθυσμιακή ανάπτυξη, η οικιστική πίεση και η θέση του πάνω σε διάδρομο ισχυρών ανέμων το κατέστησαν ιδιαίτερα ευάλωτο. Σήμερα, ύστερα από δεκαετίες επαναλαμβανόμενων πυρκαγιών, μεγάλο μέρος του έχει απογυμνωθεί. Στις πλαγιές του στέκουν ακόμη μαυρισμένα πεύκα, που τρίζουν όταν οι θυελλώδεις βοριάδες κατεβαίνουν από το Αιγαίο.

Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι οι επαναλαμβανόμενες καύσεις δεν επιτρέπουν πλέον στο δάσος να αναγεννηθεί φυσικά. Η κυβέρνηση έχει ξεκινήσει πρόγραμμα αναφύτευσης, όμως το έργο είναι δύσκολο και μακροχρόνιο.

Στην Αττική, οι πυρκαγιές κατέστρεψαν το 37% των δασών και των λιβαδιών από το 2017 έως το 2024, σύμφωνα με στοιχεία του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών.

«Η αλλαγή λόγω της κλιματικής αλλαγής είναι πραγματικά ραγδαία. Επομένως, η λέξη-κλειδί είναι η προσαρμογή», δήλωσε ο Νίκος Γεωργιάδης από το WWF, το οποίο επιβλέπει έργο κοντά στην Αθήνα για τη φύτευση πιο ανθεκτικών στη φωτιά δέντρων.

Καθώς η Ελλάδα προετοιμάζεται για ακόμη ένα θερμό καλοκαίρι, στελέχη της Δασικής Υπηρεσίας επισημαίνουν ότι η υποστελέχωση δυσχεραίνει τόσο την πρόληψη όσο και την αποκατάσταση μετά τις πυρκαγιές. Την ίδια ώρα, οι συνέπειες της κλιματικής κρίσης επιταχύνονται: η απώλεια δασών αυξάνει τη διάβρωση του εδάφους, την ερημοποίηση και τον κίνδυνο πλημμυρών, σύμφωνα με ειδικούς.

Αναζωογονώντας καμένη γη μετά από δεκαετίες παραμέλησης

Από το 2000, σχεδόν 2,5 εκατομμύρια στρέμματα γης έχουν καεί στην Ελλάδα, σύμφωνα με κυβερνητικά στοιχεία. Οι αιτίες ποικίλλουν: αμέλεια, εμπρησμοί, αλλά και τυχαία περιστατικά, όπως σπασμένα καλώδια ηλεκτροδότησης. Πλέον, οι φωτιές πλήττουν όλο και συχνότερα τουριστικές περιοχές και πυκνοκατοικημένες ζώνες.

Η απειλή έχει γίνει μέρος της καθημερινότητας. Με την έναρξη της αντιπυρικής περιόδου, οι κάτοικοι υποχρεούνται να καθαρίζουν τα οικόπεδά τους από εύφλεκτα υλικά. Οι άκρες των δρόμων, που λίγες εβδομάδες νωρίτερα ήταν γεμάτες αγριολούλουδα, έχουν κοπεί χαμηλά. Συνεργεία με αλυσοπρίονα καθαρίζουν πυκνή βλάστηση, θάμνους και χαμηλά κλαδιά.

Η ομάδα των 27 ατόμων της Ζωής Ντίνα περνά τις μέρες και τις νύχτες της ελέγχοντας απορροές ομβρίων, σχέδια αντιδιαβρωτικής προστασίας και σημεία υψηλού κινδύνου, ενώ ταυτόχρονα αναλαμβάνει την επιτήρηση για τυχόν εστίες φωτιάς.

«Είναι σχεδόν αδύνατο να βρίσκεσαι παντού, να μπορείς να παρακολουθείς τα πάντα, συμπεριλαμβανομένων των εγγράφων που συσσωρεύονται στα γραφεία μας», είπε.

Οι συνέπειες της αποψίλωσης είναι ήδη ορατές

Γύρω από την Πεντέλη, περίπου δώδεκα δεξαμενές νερού που προορίζονται για χρήση από τους πυροσβέστες βρίσκονται σε εμφανή εγκατάλειψη, καμένες από προηγούμενες πυρκαγιές.

Η απουσία δέντρων έχει κάνει την περιοχή πιο ευάλωτη στις πλημμύρες. Τον Απρίλιο, ισχυρές βροχοπτώσεις κατέβηκαν ορμητικά σε γυμνό φαράγγι κοντά στην Καλλιτεχνούπολη, παρασύροντας τμήμα δρόμου που αποτελεί βασική οδό διαφυγής των κατοίκων σε περίπτωση πυρκαγιάς.

Ο Ηλίας Λιάμης μεγάλωσε στην περιοχή τις δεκαετίες του 1970 και του 1980, όταν το οικογενειακό του σπίτι περιβαλλόταν από δασωμένους λόφους. Σήμερα, στην ιδιοκτησία του έχουν απομείνει λίγα πεύκα και ελιές, λυγισμένα από δεκαετίες ανέμων.

Οι παιδικές του αναμνήσεις από ένα σχεδόν ειδυλλιακό τοπίο έχουν πλέον επισκιαστεί από πιο πρόσφατες εικόνες: ένα αεροπλάνο που πετούσε χαμηλά ρίχνοντας θαλασσινό νερό στην ιδιοκτησία του κατά τη διάρκεια πυρκαγιάς· κάρβουνα που σιγόκαιγαν τη νύχτα στην πλαγιά, σαν φωτιές στρατού εισβολής.

«Ήταν κάτι τρομακτικό», είπε, δείχνοντας το γυμνό τοπίο. «Η νέα γενιά είναι τόσο πρόθυμη να αγωνιστεί για κάτι καλύτερο στο μέλλον. Αλλά μερικές φορές νομίζω ότι είναι αδύνατο».