Σερβία: Εκλογές με φόντο την αμφισβήτηση Βούτσιτς

Σε μια από τις κρισιμότερες εκλογικές αναμετρήσεις της σύγχρονης πολιτικής ιστορίας της εισέρχεται σήμερα, Κυριακή 25 Οκτωβρίου, η Σερβία, με περίπου 6,45 εκατομμύρια εγγεγραμμένους ψηφοφόρους να καλούνται να εκλέξουν τους 250 βουλευτές της νέας Εθνοσυνέλευσης.

Οι πρόωρες βουλευτικές εκλογές διεξάγονται σε ένα ιδιαίτερα τεταμένο πολιτικό και κοινωνικό περιβάλλον, με βασικό διακύβευμα τη συνέχιση ή τον τερματισμό της κυριαρχίας του Αλεξάνταρ Βούτσιτς, ο οποίος βρίσκεται στο επίκεντρο της σερβικής πολιτικής σκηνής εδώ και περίπου 14 χρόνια.

Η αναμέτρηση αποκτά χαρακτηριστικά άτυπου δημοψηφίσματος για την πολιτική πορεία της χώρας, καθώς ο κυβερνητικός συνασπισμός αντιμετωπίζει για πρώτη φορά μια τόσο ισχυρή πρόκληση από ένα κίνημα που δεν προέρχεται από τα παραδοσιακά κόμματα της αντιπολίτευσης.

Ο Βούτσιτς, ο οποίος παραιτήθηκε από την προεδρία τον Σεπτέμβριο προκειμένου να διεκδικήσει την πρωθυπουργία, ηγείται του εκλογικού συνδυασμού «Ενωμένη Σερβία», με βασικό κορμό το Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα (SNS). Απέναντί του βρίσκεται η «Φοιτητική Λίστα», η οποία επιχειρεί να μετατρέψει τη δυναμική των αντικυβερνητικών κινητοποιήσεων σε κοινοβουλευτική πλειοψηφία.

Η αφετηρία της σημερινής πολιτικής κρίσης εντοπίζεται στην 1η Νοεμβρίου 2024, όταν η κατάρρευση στεγάστρου στον ανακαινισμένο σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ προκάλεσε τον θάνατο 16 ανθρώπων.

Το δυστύχημα εξελίχθηκε σε σύμβολο της οργής απέναντι στη διαφθορά, την αδιαφάνεια στις δημόσιες συμβάσεις και την έλλειψη λογοδοσίας των κρατικών θεσμών.

Οι φοιτητές πρωτοστάτησαν στις κινητοποιήσεις, απαιτώντας να διερευνηθούν πλήρως οι συνθήκες της τραγωδίας και να αποδοθούν ευθύνες. Σταδιακά, οι διαδηλώσεις επεκτάθηκαν σε ολόκληρη τη χώρα, συγκεντρώνοντας την υποστήριξη πανεπιστημιακών, εργαζομένων, επαγγελματιών και πολιτών διαφορετικών πολιτικών πεποιθήσεων.

Μέσα σε σχεδόν δύο χρόνια, το φοιτητικό κίνημα εξελίχθηκε σε μία από τις μεγαλύτερες εκφράσεις κοινωνικής διαμαρτυρίας που έχει γνωρίσει η Σερβία τις τελευταίες δεκαετίες.

Η «Φοιτητική Λίστα» και η νέα πρόκληση για το πολιτικό σύστημα

Σε αντίθεση με τα παραδοσιακά κόμματα της αντιπολίτευσης, η «Φοιτητική Λίστα» επιχειρεί να εμφανιστεί ως μια νέα πολιτική πρόταση, χωρίς στενή σύνδεση με τις μέχρι σήμερα κομματικές αντιπαραθέσεις.

Παρά την ονομασία της, το ψηφοδέλτιο δεν απαρτίζεται αποκλειστικά από φοιτητές. Περιλαμβάνει 250 υποψηφίους από διαφορετικούς επαγγελματικούς και κοινωνικούς χώρους, μεταξύ των οποίων πανεπιστημιακούς, επιστήμονες, γιατρούς, καλλιτέχνες, αγρότες και προσωπικότητες της δημόσιας ζωής.

Επικεφαλής του ψηφοδελτίου είναι ο καρδιολόγος Ίλια Σρντάνοβιτς, ενώ κεντρικές προτεραιότητες του κινήματος αποτελούν η καταπολέμηση της διαφθοράς, η ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης, η ενίσχυση της εκπαίδευσης και η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στους κρατικούς θεσμούς.

Η δυναμική του κινήματος έχει αναγκάσει σημαντικό μέρος της κατακερματισμένης αντιπολίτευσης να επανεξετάσει τη στρατηγική του, καθώς οι φοιτητές εμφανίζονται πλέον ως ο βασικός πόλος αμφισβήτησης του κυβερνητικού συστήματος.

Αντικρουόμενες δημοσκοπήσεις και ανοιχτό εκλογικό αποτέλεσμα

Οι δημοσκοπήσεις των τελευταίων ημερών αποτυπώνουν μια ιδιαίτερα ανταγωνιστική αναμέτρηση, χωρίς ωστόσο να συγκλίνουν όλες στην ίδια πρόβλεψη. Έρευνα του ινστιτούτου NSPM, που δημοσιοποιήθηκε στις 20 Οκτωβρίου, έδινε προβάδισμα στη «Φοιτητική Λίστα» με 44,5%, έναντι 42,7% του κυβερνητικού συνασπισμού.

Αντίθετα, δημοσκόπηση της Ipsos, που δημοσιεύθηκε στις 22 Οκτωβρίου, εμφάνιζε το κόμμα του Βούτσιτς να προηγείται με περίπου 47%, έναντι 40% της φοιτητικής παράταξης.

Η απόκλιση των μετρήσεων ενισχύει την αβεβαιότητα για την έκβαση της αναμέτρησης, ενώ ιδιαίτερο ρόλο αναμένεται να διαδραματίσουν η συμμετοχή των νέων ψηφοφόρων, η κινητοποίηση της επαρχίας και η εκλογική συμπεριφορά των αναποφάσιστων.

Η προεκλογική περίοδος σημαδεύτηκε από έντονες αντιπαραθέσεις, αλληλοκατηγορίες και ανησυχίες για τη διαφάνεια της διαδικασίας.

Η κυβερνητική πλευρά έχει κατηγορήσει επανειλημμένα το φοιτητικό κίνημα ότι εξυπηρετεί ξένα συμφέροντα και επιχειρεί, με εξωτερική υποστήριξη, να αποσταθεροποιήσει τη χώρα.

Από την πλευρά τους, εκπρόσωποι του κινήματος και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών καταγγέλλουν πιέσεις σε ψηφοφόρους, προσπάθειες εξαγοράς ψήφων, εκφοβισμό ακτιβιστών και καταχρηστική αξιοποίηση κρατικών μηχανισμών.

Το ενδεχόμενο ενός οριακού ή αμφισβητούμενου αποτελέσματος προκαλεί ανησυχία για νέες κινητοποιήσεις και ενδεχόμενα επεισόδια μετά το κλείσιμο της κάλπης, ιδιαίτερα εάν κάποια από τις δύο πλευρές αμφισβητήσει τη νομιμότητα της εκλογικής διαδικασίας.