ΣΕΒ: Το κόστος άνθρακα απειλεί να διώξει τη βιομηχανία από την Ευρώπη – Οι 4 απαιτήσεις για το EU ETS

Τέσσερις κρίσιμες αλλαγές στο ευρωπαϊκό Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (EU ETS), με στόχο να συνδυαστεί η απανθρακοποίηση με τη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας, ζητά ο Σύνδεσμος Επιχειρήσεων και Βιομηχανιών (ΣΕΒ), προειδοποιώντας για τον κίνδυνο αποβιομηχάνισης της Ευρώπης.

Στο πλαίσιο της αναθεώρησης του EU ETS για την περίοδο 2031-2040, ο ΣΕΒ επισημαίνει ότι το υψηλό ενεργειακό κόστος και οι αυξανόμενες επιβαρύνσεις από τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα απειλούν την ανταγωνιστική θέση των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων έναντι παραγωγών τρίτων χωρών.

Όπως τονίζει, η πράσινη μετάβαση πρέπει να προχωρήσει με ρυθμούς συμβατούς με τις πραγματικές δυνατότητες των επιχειρήσεων να επενδύσουν σε καθαρές τεχνολογίες. Διαφορετικά, η επίτευξη των κλιματικών στόχων ενδέχεται να συνοδευτεί από μεταφορά παραγωγικών δραστηριοτήτων εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, με σοβαρές συνέπειες για τη βιομηχανική βάση της Ευρώπης.

Η παρέμβαση του ΣΕΒ πραγματοποιείται μετά την πρόταση αναθεώρησης που κατέθεσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Ιούλιο του 2026 και την ολοκλήρωση της δημόσιας διαβούλευσης στις 3 Νοεμβρίου. Η διαδικασία αναμένεται να συνεχιστεί σε επίπεδο Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και κρατών-μελών, με στόχο την επίτευξη συμφωνίας εντός του 2027.

Τα τέσσερα αιτήματα του ΣΕΒ για το νέο EU ETS

1. Μεγαλύτερη επιβράδυνση στη μείωση των διαθέσιμων δικαιωμάτων εκπομπών

Ο ΣΕΒ ζητά μεγαλύτερη μείωση του Γραμμικού Συντελεστή Μείωσης (LRF), ο οποίος καθορίζει πόσο γρήγορα περιορίζεται κάθε χρόνο το ανώτατο όριο των δικαιωμάτων εκπομπών.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει ο συντελεστής να μειωθεί από 4,4% την περίοδο 2028-2030 σε 3,7% την περίοδο 2031-2035 και σε 1,7% την περίοδο 2036-2040.

Παρότι ο ΣΕΒ αξιολογεί θετικά την επιβράδυνση, θεωρεί ότι απαιτείται μεγαλύτερη μείωση, ιδιαίτερα κατά την πρώτη πενταετία 2031-2035, ώστε οι επιχειρήσεις να διαθέτουν επαρκή χρόνο για τη λήψη και υλοποίηση κρίσιμων επενδυτικών αποφάσεων.

2. Ισχυρότερη προστασία της ευρωπαϊκής παραγωγής από τη «διαρροή άνθρακα»

Δεύτερο αίτημα αποτελεί η ενίσχυση των μέτρων προστασίας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας απέναντι στον κίνδυνο μεταφοράς της παραγωγής σε χώρες με χαλαρότερους περιβαλλοντικούς κανόνες.

Ο ΣΕΒ ζητά μεγαλύτερη προστασία, κυρίως κατά τη μεταβατική περίοδο 2031-2035, μέχρι να αποδειχθεί στην πράξη η αποτελεσματικότητα του Μηχανισμού Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM).

Η βασική ανησυχία είναι ότι οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις επιβαρύνονται με κόστος εκπομπών που δεν αντιμετωπίζουν στον ίδιο βαθμό οι ανταγωνιστές τους εκτός ΕΕ, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια παραγωγής και επενδύσεων.

3. Διατήρηση των δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπών για τις εξαγωγές

Ο ΣΕΒ ζητά να διατηρηθούν τα δωρεάν δικαιώματα εκπομπών CO₂ για τις ποσότητες προϊόντων που εξάγονται σε τρίτες χώρες, με τρόπο συμβατό με τους κανόνες του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου.

Η σταδιακή κατάργηση των δωρεάν δικαιωμάτων σε κλάδους όπως ο χάλυβας, το τσιμέντο, το αλουμίνιο και τα λιπάσματα, σε συνδυασμό με την εφαρμογή του CBAM, δημιουργεί τον κίνδυνο αύξησης του κόστους για τους Ευρωπαίους εξαγωγείς.

Και αυτό διότι, ενώ ο CBAM προβλέπει επιβάρυνση άνθρακα στις εισαγωγές συγκεκριμένων προϊόντων, δεν εξασφαλίζει αντίστοιχη προστασία για τις ευρωπαϊκές εξαγωγές στις διεθνείς αγορές.

Για την αντιμετώπιση αυτής της ανισορροπίας, ο ΣΕΒ έχει καταθέσει εναλλακτικές προτάσεις, ζητώντας την αξιολόγησή τους από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

4. Απόσυρση των πρόσθετων επενδυτικών υποχρεώσεων για τη χορήγηση δωρεάν δικαιωμάτων

Το τέταρτο αίτημα αφορά την απόσυρση της προτεινόμενης σύνδεσης της δωρεάν κατανομής δικαιωμάτων εκπομπών με πρόσθετες επενδυτικές δεσμεύσεις.

Σύμφωνα με τον ΣΕΒ, η επιβολή τέτοιων προϋποθέσεων έρχεται σε αντίθεση με τον βασικό σκοπό των δωρεάν δικαιωμάτων, που είναι η προστασία της ευρωπαϊκής παραγωγής από επιχειρήσεις τρίτων χωρών οι οποίες δεν επιβαρύνονται με αντίστοιχο κόστος άνθρακα.

Παράλληλα, εκτιμά ότι η συγκεκριμένη ρύθμιση ενδέχεται να υποχρεώσει τις βιομηχανίες να πραγματοποιήσουν επενδύσεις ακόμη και όταν δεν υπάρχουν οι απαιτούμενες οικονομικές και τεχνολογικές προϋποθέσεις που θα τις καθιστούσαν βιώσιμες.

Ειδική προειδοποίηση για την Ελλάδα και τις θαλάσσιες μεταφορές

Πέρα από τα τέσσερα βασικά αιτήματα, ο ΣΕΒ αναδεικνύει την ανάγκη ειδικής αντιμετώπισης της Ελλάδας κατά τη διαμόρφωση του πλαισίου εφαρμογής του EU ETS στις θαλάσσιες μεταφορές.

Η γεωγραφική θέση της χώρας, η εξάρτηση από τις θαλάσσιες και οδικές μεταφορές και οι ελλείψεις σε κρίσιμες υποδομές διασύνδεσης δημιουργούν ιδιαίτερες συνθήκες, οι οποίες, σύμφωνα με τον Σύνδεσμο, πρέπει να ληφθούν υπόψη.

Διαφορετικά, υπάρχει ο κίνδυνος δυσανάλογης αύξησης του κόστους μεταφοράς αγαθών, του εφοδιασμού και της ενέργειας, με επιπτώσεις στην ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας.

Πράσινη μετάβαση με διατήρηση της παραγωγής στην Ευρώπη

Η κεντρική θέση του ΣΕΒ είναι ότι η επίτευξη των ευρωπαϊκών κλιματικών στόχων δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας.

Παρότι αναγνωρίζει ότι η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής βελτιώνει το ισχύον σύστημα, εκτιμά ότι δεν αντιμετωπίζει επαρκώς τις προκλήσεις που δημιουργούν το υψηλό κόστος ενέργειας, οι επιβαρύνσεις άνθρακα και ο άνισος διεθνής ανταγωνισμός.

Στο πλαίσιο αυτό, ζητά ένα πιο ρεαλιστικό και προβλέψιμο ρυθμιστικό περιβάλλον, το οποίο θα προσφέρει ουσιαστικά κίνητρα για επενδύσεις σε καθαρές τεχνολογίες, χωρίς να θέτει σε κίνδυνο τη διατήρηση της παραγωγής εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Το ζητούμενο, σύμφωνα με την παρέμβασή του, είναι η απανθρακοποίηση να αποτελέσει μοχλό εκσυγχρονισμού της ευρωπαϊκής βιομηχανίας και όχι παράγοντα αποδυνάμωσής της έναντι των διεθνών ανταγωνιστών.