Σύσταση για ευρωπαϊκό “ανάχωμα” στη στεγαστική κρίση και την αστεγία

Μια νέα, ολοκληρωμένη Σύσταση για την πρόληψη και την αντιμετώπιση της αστεγίας καθώς και του στεγαστικού αποκλεισμού ενέκριναν οι υπουργοί Απασχόλησης και Κοινωνικής Πολιτικής (EPSCO) της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά τη σύνοδό τους στο Λουξεμβούργο.

Το εγκριθέν κείμενο συνδυάζει τα άμεσα μέτρα έκτακτης ανάγκης με βιώσιμες, μακροπρόθεσμες παρεμβάσεις, διασφαλίζοντας ότι κάθε ευάλωτος πολίτης θα αποκτά πρόσβαση σε ασφαλή και επαρκή κατοικία.

Η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία, η οποία είχε ήδη προαναγγελθεί στο Ευρωπαϊκό Σχέδιο για Προσιτή Στέγαση, καλεί τα κράτη μέλη να θέσουν στο επίκεντρο μια αμιγώς προσωποκεντρική προσέγγιση.

Οι βασικοί άξονες περιλαμβάνουν την ενδυνάμωση των μηχανισμών πρόληψης, την απλοποίηση των διαδικασιών για πρόσβαση σε κοινωνικές δομές και την αισθητή αύξηση των διαθέσιμων προσιτών κατοικιών.

Στο πλαίσιο αυτό, ο υπουργός Στέγασης, Τοπικής Αυτοδιοίκησης και Πολιτιστικής Κληρονομιάς Τζέιμς Μπράουν, εκπροσωπώντας την ασκούσα την Προεδρία χώρα, υπογράμμισε ότι η προσφορά ενός ασφαλούς σπιτιού αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα για όλους.

Όπως επισήμανε, η Σύσταση προσφέρει στα κράτη μέλη ένα συνεκτικό εργαλείο για την έγκαιρη παρέμβαση και την κάλυψη των εξατομικευμένων αναγκών, γεγονός που μπορεί να επιφέρει ουσιαστικές αλλαγές στην καθημερινότητα των πολιτών.

Διευρυμένος ορισμός και μέτρα πρόληψης

Το πλαίσιο του Συμβουλίου υιοθετεί μια ευρεία ευρωπαϊκή θεώρηση για τον στεγαστικό αποκλεισμό. Δεν περιορίζεται μόνο στα άτομα που διαβιούν στο δρόμο, αλλά συμπεριλαμβάνει όσους διαμένουν σε ακατάλληλα ή επικίνδυνα καταλύματα χωρίς βασικές υποδομές, καθώς και όσους βιώνουν στεγαστική ανασφάλεια λόγω απειλής έξωσης ή ενδοοικογενειακής βίας.

Για την αναστροφή αυτής της κατάστασης, οι εθνικές και περιφερειακές κυβερνήσεις καλούνται να θεσπίσουν ή να ενισχύσουν τις υφιστάμενες στρατηγικές τους με μετρήσιμους, εφικτούς και χρονικά οριοθετημένους στόχους.

Παράλληλα, προκρίνεται η δημιουργία συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης για τον εντοπισμό νοικοκυριών σε κίνδυνο, σε συνδυασμό με στοχευμένη συμβουλευτική για χρέη, διαμεσολάβηση, επιδοτήσεις ενοικίου και προστασία από αναγκαστικές εξώσεις.

Ιδιαίτερη μέριμνα λαμβάνεται για τις νεότερες ηλικίες, καθώς τα κράτη μέλη δεσμεύονται ότι κανένα παιδί δεν θα μένει χωρίς κατάλληλη στέγη, ενώ παράλληλα διασφαλίζεται η ομαλή μετάβαση και υποστήριξη για νέους που αποχωρούν από δομές φιλοξενίας ή αναδοχή.

Εξατομικευμένη στήριξη και επενδύσεις

Για την άμεση φροντίδα όσων ήδη βρίσκονται σε καθεστώς αστεγίας, προτείνεται η δημιουργία ενός «ενιαίου σημείου εξυπηρέτησης». Μέσω αυτής της δομής, οι δικαιούχοι θα παραπέμπονται γρήγορα και χωρίς γραφειοκρατία στις αρμόδιες κοινωνικές, υγειονομικές και προνοιακές υπηρεσίες.

Η υποστήριξη θα βασίζεται σε εξατομικευμένα σχέδια δράσης και διεπιστημονικές ομάδες πεδίου, αποτελούμενες από κοινωνικούς λειτουργούς, επαγγελματίες υγείας και φορείς όπως οι τράπεζες τροφίμων.

Παράλληλα, αναγνωρίζοντας ότι η ρίζα του προβλήματος εντοπίζεται στην έλλειψη διαθέσιμων ακινήτων, η Σύσταση προκρίνει δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις για την ανέγερση νέων κατοικιών και την ανακαίνιση παλαιών. Προτείνεται επίσης η βέλτιστη αξιοποίηση του υφιστάμενου κτιριακού αποθέματος και η ενίσχυση μη κερδοσκοπικών ή εναλλακτικών μοντέλων στέγασης.

Νομικό καθεστώς και το ιστορικό της απόφασης

Αν και η Σύσταση δεν φέρει νομικά δεσμευτικό χαρακτήρα, σύμφωνα με τις προβλέψεις της Συνθήκης για τη Λειτουργία της ΕΕ, τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να υποβάλλουν ανά πενταετία εκθέσεις προόδου στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία με τη σειρά της θα αξιολογεί την αποτελεσματικότητα των πολιτικών.

Η αστεγία παραμένει η πλέον σκληρή έκφανση της φτώχειας, επηρεάζοντας περισσότερους από ένα εκατομμύριο ανθρώπους στην Ευρώπη.

Η κατάσταση επιδεινώθηκε ραγδαία την περίοδο 2013-2024, καθώς οι τιμές των κατοικιών αυξήθηκαν ονομαστικά πάνω από 60% στην ΕΕ, ξεπερνώντας σε ορισμένες χώρες το 220%, με ρυθμούς πολύ ταχύτερους από την αύξηση των οικογενειακών εισοδημάτων.

Η πρόταση της Επιτροπής δημοσιεύθηκε τον Μαΐου του 2026 ως μέρος της πρώτης Στρατηγικής της ΕΕ κατά της Φτώχειας, σε συνέχεια των εξαγγελιών του Δεκεμβρίου του 2025.

Στο τελικό κείμενο ενσωματώθηκε ρητά ο όρος «αστεγία» στον τίτλο, ανταποκρινόμενο μερικώς σε αίτημα της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας FEANTSA. Παρ’ όλα αυτά, η οργάνωση εξέφρασε επιφυλάξεις για την πενταετή συχνότητα υποβολής αναφορών, θεωρώντας την υπερβολικά αραιή για την παρακολούθηση ενός τόσο οξυμένου προβλήματος.