Τα «θαλάσσια πάρκα» της Άγκυρας και η σκληρή απάντηση της Αθήνας

Νέα εστία έντασης ανοίγει στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, αυτή τη φορά με επίκεντρο τα θαλάσσια πάρκα, τις θαλάσσιες ζώνες και τη δικαιοδοσία στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Μέσα σε λίγες ώρες, η Άγκυρα προχώρησε από τους χάρτες και τις πάγιες διεκδικήσεις της σε επίσημες προεδρικές αποφάσεις, ενώ η Αθήνα αντέδρασε άμεσα, χαρακτηρίζοντας παράνομο το τμήμα των τουρκικών ρυθμίσεων που εκτείνεται εκτός της τουρκικής δικαιοδοσίας.

Οι αποφάσεις φέρουν ημερομηνία 15 Αυγούστου 2026 και δημοσιεύθηκαν στις 16 Αυγούστου στην τουρκική Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. Η ίδια η τουρκική πλευρά ανακοίνωσε ότι θαλάσσιες περιοχές στο Βόρειο Αιγαίο και στα ανοικτά της περιοχής Φετιγιέ-Κας, απέναντι από τα Δωδεκάνησα, χαρακτηρίζονται πλέον «Deniz Milli Parkı», δηλαδή εθνικά θαλάσσια πάρκα.

Σύμφωνα με την αποτύπωση των σχετικών χαρτών και την ελληνική ανάγνωσή τους, το πρώτο πάρκο αφορά περιοχή του Βορειοανατολικού Αιγαίου, ανάμεσα στη Λήμνο και τη Σαμοθράκη, προς τις τουρκικές ακτές της Θράκης και των Δαρδανελίων. Το δεύτερο βρίσκεται νοτιότερα, στην Ανατολική Μεσόγειο, από την περιοχή Φετιγιέ–Κας προς τη θαλάσσια ζώνη ανατολικά της Ρόδου και στην ευρύτερη περιοχή του Καστελλόριζου. Ελληνικές αναλύσεις των τουρκικών χαρτών επισημαίνουν ότι η συγκεκριμένη χάραξη ακολουθεί σε σημαντικό βαθμό τις πάγιες τουρκικές θέσεις για περιορισμένη επήρεια των ελληνικών νησιών στις θαλάσσιες ζώνες.

Η Αθήνα δεν αμφισβητεί το δικαίωμα της Τουρκίας να δημιουργεί προστατευόμενες περιοχές μέσα στα δικά της χωρικά ύδατα. Υποστηρίζει, όμως, ότι οι συγκεκριμένες τουρκικές ζώνες δεν σταματούν εκεί, αλλά επεκτείνονται σε διεθνή ύδατα και, κατά την ελληνική θέση, σε τμήματα της ελληνικής υφαλοκρηπίδας.

Γιατί ένα «θαλάσσιο πάρκο» γίνεται ελληνοτουρκικό ζήτημα

Ένα θαλάσσιο πάρκο ακούγεται εκ πρώτης όψεως ως καθαρά περιβαλλοντικό μέτρο. Μια περιοχή στην οποία ένα κράτος επιβάλλει κανόνες για την αλιεία, τη ναυσιπλοΐα ή άλλες δραστηριότητες προκειμένου να προστατεύσει το οικοσύστημα. Στο Αιγαίο, όμως, το κρίσιμο ερώτημα είναι ποιος έχει το δικαίωμα να επιβάλλει αυτούς τους κανόνες και μέχρι πού φτάνει η αρμοδιότητά του. Γι’ αυτό και η χάραξη ενός πάρκου αποκτά γεωπολιτική διάσταση όταν η μία πλευρά θεωρεί ότι η άλλη περιλαμβάνει στην προστατευόμενη ζώνη θαλάσσιες εκτάσεις στις οποίες δεν διαθέτει δικαιοδοσία.

Στην περίπτωση της νέας τουρκικής κίνησης, η ελληνική πλευρά θεωρεί ότι πίσω από τον περιβαλλοντικό χαρακτηρισμό επανέρχονται στην πράξη οι γνωστές τουρκικές θέσεις για το Αιγαίο, ότι δηλαδή τα ελληνικά νησιά δεν πρέπει να παράγουν πλήρη θαλάσσια δικαιώματα πέρα από την αιγιαλίτιδα ζώνη τους και ότι η οριοθέτηση θα πρέπει να δίνει πολύ μεγαλύτερο βάρος στις ηπειρωτικές ακτές της Τουρκίας.

Η άμεση απάντηση του ελληνικού Υπουργείου Εξωτερικών

Η αντίδραση της Αθήνας ήταν γρήγορη και σε ιδιαίτερα αυστηρή γλώσσα. Το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών επιβεβαίωσε ότι οι δύο τουρκικές προεδρικές αποφάσεις αφορούν το Βορειοανατολικό Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο και υπογράμμισε ότι οι ζώνες «εκτείνονται και πέραν των τουρκικών χωρικών υδάτων».

Σύμφωνα με την ελληνική θέση, στον βαθμό που οι τουρκικές προστατευόμενες περιοχές καταλαμβάνουν διεθνή ύδατα, η μονομερής εγκαθίδρυσή τους δεν είναι νόμιμη. Το ΥΠΕΞ προσθέτει ότι υπάρχει και δεύτερο ζήτημα, ήτοι τμήματα των πάρκων επεκτείνονται σε ελληνική υφαλοκρηπίδα.

Το πολιτικά σημαντικότερο σημείο της ανακοίνωσης είναι ότι η Ελλάδα ξεκαθαρίζει πως η τουρκική απόφαση δεν αλλάζει το νομικό καθεστώς της περιοχής.

Με απλά λόγια, η Αθήνα λέει ότι το γεγονός πως η Τουρκία δημοσιεύει έναν χάρτη και χαρακτηρίζει μια θαλάσσια έκταση «εθνικό πάρκο» δεν σημαίνει ότι αποκτά μέσω αυτής της πράξης κυριαρχία ή κυριαρχικά δικαιώματα στην περιοχή.

Το ελληνικό ΥΠΕΞ αναφέρει ότι η ενέργεια «δεν παράγει κανένα απολύτως έννομο αποτέλεσμα» για τα διεθνή ύδατα ή για τα ελληνικά δικαιώματα στην υφαλοκρηπίδα και τονίζει ότι δεν μπορεί να δημιουργήσει τετελεσμένα.

Η Αθήνα αντιπαραβάλλει τα ελληνικά θαλάσσια πάρκα

Ένα ακόμη κρίσιμο σημείο στην ελληνική απάντηση αφορά τη σύγκριση που αναπόφευκτα γίνεται με τα θαλάσσια πάρκα που είχε ανακοινώσει προηγουμένως η Ελλάδα. Η Αθήνα υπενθυμίζει ότι η ίδια προχώρησε στη δημιουργία Εθνικών Θαλάσσιων Πάρκων στο Ιόνιο και στο Αιγαίο, υποστηρίζοντας ότι οι σχετικές ζώνες βρίσκονται αποκλειστικά μέσα σε ελληνικά χωρικά ύδατα και έχουν σχεδιαστεί σε συμμόρφωση με το Δίκαιο της Θάλασσας.

Η Ελλάδα είχε παρουσιάσει τον Ιούλιο του 2025 τα όρια δύο μεγάλων θαλάσσιων πάρκων, μεταξύ των οποίων και το πάρκο στο Νότιο Αιγαίο, γύρω από τις νότιες Κυκλάδες. Η Τουρκία είχε αντιδράσει τότε, κατηγορώντας την Αθήνα ότι επιχειρεί να χρησιμοποιήσει περιβαλλοντικές πρωτοβουλίες για να ενισχύσει τις ελληνικές θέσεις στο Αιγαίο, ενώ είχε προαναγγείλει δικές της πρωτοβουλίες για προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές.

Έναν χρόνο αργότερα, η Άγκυρα περνά πλέον από την προαναγγελία στην επίσημη θέσπιση των δικών της πάρκων.

Η νέα αντιπαράθεση αποτελεί ακόμη ένα επεισόδιο μιας ευρύτερης σύγκρουσης γύρω από το ποιος χάρτης θα αποτυπώσει τις θαλάσσιες ζώνες στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Ελλάδα είχε παρουσιάσει τον Απρίλιο του 2025 τον δικό της Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό. Λίγους μήνες αργότερα, η Τουρκία παρουσίασε δικό της σχεδιασμό, με την Αθήνα να διαμαρτύρεται ότι επιχειρούσε να συμπεριλάβει περιοχές ελληνικής δικαιοδοσίας.

Ακολούθησε η ελληνική ανακοίνωση των θαλάσσιων πάρκων τον Ιούλιο του 2025 και η έντονη τουρκική αντίδραση.

Μόλις στις 7 Αυγούστου 2026, λίγες ημέρες πριν από τις τελευταίες αποφάσεις, το τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών είχε επαναφέρει τις γνωστές θέσεις της Άγκυρας, αντιδρώντας σε ελληνικό χωροταξικό σχεδιασμό για τον τουρισμό και υποστηρίζοντας ότι μονομερείς κινήσεις στο Αιγαίο δεν μπορούν να έχουν νομικές συνέπειες για την Τουρκία. Παράλληλα, επανέλαβε ότι οι δύο χώρες πρέπει να συνεργάζονται και επικαλέστηκε τη Διακήρυξη των Αθηνών του Δεκεμβρίου 2023.