Αυτοκατανάλωση με νέους κανόνες: Τι αλλάζει για τα φωτοβολταϊκά και τα «πάνελ του μπαλκονιού»

Νέες δυνατότητες για νοικοκυριά και επιχειρήσεις ανοίγει το επικαιροποιημένο πλαίσιο για την αυτοκατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας, με μία από τις πιο χαρακτηριστικές αλλαγές να είναι η θεσμοθέτηση των λεγόμενων «φωτοβολταϊκών μπαλκονιού».

Πρόκειται για μικρά φωτοβολταϊκά συστήματα που συνδέονται με ρευματολήπτη και μπορούν να εγκαθίστανται εντός ή επί κτιρίων, με στόχο να καλύπτουν μέρος των αναγκών του καταναλωτή σε ηλεκτρική ενέργεια.

Το νέο πλαίσιο δεν περιορίζεται, πάντως, σε αυτή τη νέα κατηγορία. Αφορά νοικοκυριά, επιχειρήσεις, επαγγελματίες, αγρότες, ΟΤΑ, φορείς του Δημοσίου, Ενεργειακές Κοινότητες και άλλους φορείς και καλύπτει το σύνολο των βασικών σχημάτων αυτοκατανάλωσης.

Από το net metering στο net billing και τη συλλογική αυτοκατανάλωση

Η νέα υπουργική απόφαση καλύπτει τον ενεργειακό συμψηφισμό, τον εικονικό ενεργειακό συμψηφισμό, τον ταυτοχρονισμένο συμψηφισμό –το γνωστό net billing– και το virtual net billing. Παράλληλα, προβλέπει τη συλλογική αυτοκατανάλωση, δηλαδή τη δυνατότητα τουλάχιστον δύο καταναλωτών που βρίσκονται στο ίδιο κτίριο ή σε συγκρότημα κατοικιών να συμμετέχουν από κοινού σε ένα σχήμα και να επιμερίζονται την παραγόμενη ενέργεια. Σε ένα τέτοιο σχήμα μπορούν να ενταχθούν ακόμη και οι κοινόχρηστες καταναλώσεις του κτιρίου.

Η βασική λογική της αυτοκατανάλωσης είναι απλή: η ηλεκτρική ενέργεια που παράγει, για παράδειγμα, ένα φωτοβολταϊκό χρησιμοποιείται κατά προτεραιότητα για τις ανάγκες του νοικοκυριού ή της επιχείρησης. Αν υπάρχει μπαταρία, η περίσσεια μπορεί να αποθηκευτεί για μεταγενέστερη χρήση. Στα σχήματα όπου επιτρέπεται η έγχυση στο δίκτυο, η πλεονάζουσα ενέργεια μπορεί υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις να αποζημιώνεται.

Για τα οικιακά φωτοβολταϊκά έως 10,8 kW προβλέπεται ειδικό πρόγραμμα, με ταυτοχρονισμένο ή εικονικό ταυτοχρονισμένο συμψηφισμό, ενώ η χρηματική αξία της πλεονάζουσας ενέργειας πιστώνεται στον εκκαθαριστικό λογαριασμό της παροχής.

Τι ακριβώς είναι το «φωτοβολταϊκό μπαλκονιού»

Η σημαντικότερη καινοτομία για έναν οικιακό καταναλωτή είναι ίσως η δημιουργία ειδικού καθεστώτος για τα «μικροηλιακά συστήματα με ρευματολήπτη», δηλαδή τα plug-in φωτοβολταϊκά που είναι ευρύτερα γνωστά ως φωτοβολταϊκά μπαλκονιού.

Η υπουργική απόφαση ορίζει ως τέτοια τα συστήματα μέγιστης ισχύος παραγωγής έως 800 Watt και συνολικής εγκατεστημένης ισχύος έως 1.000 Watt. Μπορούν να συνδυάζονται και με σύστημα αποθήκευσης και εγκαθίστανται εντός ή επί κτιρίων, αποκλειστικά για την κάλυψη ιδίων καταναλώσεων.

Τα όρια ισχύος ισχύουν ανά παροχή κατανάλωσης: η συνολική μέγιστη ισχύς των μικροηλιακών συστημάτων που συνδέονται σε μία παροχή δεν μπορεί να ξεπεράσει τα 800 Watt και η εγκατεστημένη ισχύς τα 1.000 Watt.

Χωρίς Σύμβαση Σύνδεσης και Τέλος Σύνδεσης

Σε σχέση με ένα συμβατικό φωτοβολταϊκό σύστημα, η διαδικασία για τα μικρά plug-in φωτοβολταϊκά είναι σημαντικά απλουστευμένη.

Η ΚΥΑ ορίζει ρητά ότι για την εγκατάσταση και σύνδεσή τους δεν απαιτείται Σύμβαση Σύνδεσης με τον ΔΕΔΔΗΕ, άλλη άδεια ή έγκριση στο πλαίσιο της συγκεκριμένης διαδικασίας σύνδεσης, ούτε καταβολή Τέλους Σύνδεσης.

Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι ο καταναλωτής μπορεί απλώς να αγοράσει ένα σύστημα και να το συνδέσει αυθαίρετα σε μια πρίζα. Η σύνδεση συνοδεύεται από συγκεκριμένες τεχνικές και διαδικαστικές προϋποθέσεις.

Πρώτα ενημέρωση του ΔΕΔΔΗΕ

Πριν από την εγκατάσταση, τη σύνδεση και τη θέση του συστήματος σε λειτουργία, ο ενδιαφερόμενος πρέπει να ενημερώνει τον ΔΕΔΔΗΕ μέσω ειδικής ψηφιακής πύλης.

Η είσοδος θα γίνεται με κωδικούς Taxisnet και ο καταναλωτής θα δηλώνει, μεταξύ άλλων, τα στοιχεία του, τη διεύθυνση εγκατάστασης, τα στοιχεία της παροχής, τα τεχνικά χαρακτηριστικά του φωτοβολταϊκού καθώς και τα στοιχεία του αρμόδιου εγκαταστάτη ή μηχανικού. Κατά την αγορά του συστήματος προβλέπεται επίσης, εφόσον είναι εφικτό, να δηλώνονται στον προμηθευτή τα στοιχεία της παροχής όπου πρόκειται να συνδεθεί, ώστε να ενημερώνεται ο Διαχειριστής.

Υποχρεωτική ενεργή ΥΔΕ και πιστοποίηση από εγκαταστάτη

Δύο ακόμη προϋποθέσεις είναι καθοριστικές. Η παροχή πρέπει να διαθέτει Υπεύθυνη Δήλωση Εγκαταστάτη (ΥΔΕ) σε ισχύ, ενώ πρέπει να υποβάλλεται και υπεύθυνη δήλωση εγκαταστάτη ή μηχανικού κατάλληλης ειδικότητας ότι έχουν τηρηθεί οι ειδικές προδιαγραφές εγκατάστασης, σύνδεσης και λειτουργίας του συστήματος.

Οι ειδικές αυτές προδιαγραφές ασφαλείας θα καθοριστούν από τον ΔΕΔΔΗΕ σε συνεργασία με τον ΕΛΟΤ. Σύμφωνα με την υπουργική απόφαση, πρέπει να αναρτηθούν στην ιστοσελίδα του ΔΕΔΔΗΕ έως τις 31 Οκτωβρίου 2026.

Μετά την ενημέρωση από τον ενδιαφερόμενο, ο ΔΕΔΔΗΕ προβλέπεται επίσης να εγκαθιστά σύστημα τηλεμέτρησης για την καταγραφή των μετρητικών δεδομένων της παροχής. Το συνοδευτικό κείμενο ερωτήσεων και απαντήσεων του νέου πλαισίου περιγράφει την πρόβλεψη αυτή ως υποχρεωτική εγκατάσταση «έξυπνου μετρητή».

Η ενέργεια που περισσεύει δεν πληρώνεται

Εδώ βρίσκεται και μία ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στα φωτοβολταϊκά μπαλκονιού και σε άλλα σχήματα αυτοκατανάλωσης.

Αν ένα plug-in φωτοβολταϊκό παράγει κάποια στιγμή περισσότερη ηλεκτρική ενέργεια από όση καταναλώνει εκείνη την ώρα το σπίτι και η περίσσεια περάσει στο δίκτυο, η συγκεκριμένη ενέργεια δεν αποζημιώνεται.

Συνεπώς, η οικονομική λογική αυτών των μικρών συστημάτων βρίσκεται κυρίως στη μείωση της ενέργειας που αγοράζει ο καταναλωτής από το δίκτυο. Η χρήση μπαταρίας μπορεί να αυξήσει την ιδιοκατανάλωση, καθώς επιτρέπει σε μέρος της παραγωγής να αποθηκεύεται αντί να περισσεύει στο δίκτυο.

Ο ΔΕΔΔΗΕ θα μπορεί να βάζει «κόκκινες ζώνες»

Η δυνατότητα εγκατάστασης δεν είναι απολύτως ανεξάρτητη από την κατάσταση του τοπικού δικτύου. Η υπουργική απόφαση δίνει στον ΔΕΔΔΗΕ τη δυνατότητα, για λόγους ασφάλειας του δικτύου και των ηλεκτρικών εγκαταστάσεων, να ανακοινώνει συγκεκριμένες γραμμές του δικτύου στις οποίες δεν θα επιτρέπεται η σύνδεση τέτοιων συστημάτων. Παράλληλα προβλέπονται και δειγματοληπτικοί έλεγχοι για την τήρηση των όρων εγκατάστασης και λειτουργίας.

Πότε θα μπορούν να μπουν στην πράξη

Εδώ απαιτείται μία σημαντική διευκρίνιση. Το συνοδευτικό κείμενο ερωτήσεων και απαντήσεων αναφέρει ότι οι ενδιαφερόμενοι θα μπορούν να προχωρήσουν στην εγκατάσταση και σύνδεση μετά τη δημοσίευση από τον ΔΕΔΔΗΕ των προδιαγραφών ασφαλείας, οι οποίες προβλέπεται να αναρτηθούν έως τις 31 Οκτωβρίου 2026.

Η ίδια η ΚΥΑ, όμως, περιγράφει επιπλέον ως υποχρεωτικό βήμα την ενημέρωση του Διαχειριστή μέσω της Ειδικής Ψηφιακής Πύλης πριν από την εγκατάσταση και λειτουργία. Προβλέπει δε ότι έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026 ο ΔΕΔΔΗΕ θα αναρτήσει την ημερομηνία έναρξης λειτουργίας της πύλης, οπότε και θα εκκινήσει η δυνατότητα εγκατάστασης των συστημάτων και ενημέρωσης του Διαχειριστή.
Με βάση, επομένως, το αναλυτικό κανονιστικό κείμενο, το ασφαλέστερο συμπέρασμα είναι ότι η νέα δυνατότητα δεν ενεργοποιείται αυτομάτως με την έκδοση της υπουργικής απόφασης: χρειάζονται οι τεχνικές προδιαγραφές και η ενεργοποίηση της ειδικής ψηφιακής διαδικασίας του ΔΕΔΔΗΕ.

Τι σημαίνει το νέο πλαίσιο για τα νοικοκυριά

Για πρώτη φορά δημιουργείται ένα σαφές θεσμικό μονοπάτι για πολύ μικρής κλίμακας φωτοβολταϊκά σε κτίρια, χωρίς την πλήρη διαδικασία σύνδεσης ενός συμβατικού σταθμού. Αυτό μπορεί να ανοίξει την αυτοπαραγωγή και σε καταναλωτές που δεν διαθέτουν τη στέγη ή τον χώρο για ένα μεγαλύτερο φωτοβολταϊκό.

Ταυτόχρονα, το νέο πλαίσιο βάζει όρια: μέγιστη παραγωγή 800 Watt, τεχνικές προδιαγραφές, έλεγχος της ηλεκτρικής εγκατάστασης, ενημέρωση του ΔΕΔΔΗΕ και τηλεμέτρηση. Και, σε αντίθεση με άλλα μοντέλα αυτοκατανάλωσης, η ενέργεια που τυχόν περισσεύει και εγχέεται στο δίκτυο δεν δημιουργεί έσοδο για τον ιδιοκτήτη.

Η κατεύθυνση, πάντως, είναι σαφής: από τα μεγάλα φωτοβολταϊκά στις στέγες και τα επιχειρηματικά συστήματα, η αυτοπαραγωγή επεκτείνεται πλέον έως το επίπεδο του διαμερίσματος και του μπαλκονιού, με στόχο περισσότερα νοικοκυριά να μπορούν να καλύπτουν ένα μέρος της κατανάλωσής τους με ηλεκτρική ενέργεια που παράγουν τα ίδια.