COP31: Ο ΟΗΕ ζητά επιτάχυνση των διαπραγματεύσεων – Βαθαίνει το χάσμα για τα ορυκτά καύσιμα

Την ανάγκη να επιταχυνθούν οι διαπραγματεύσεις και να ξεπεραστούν οι διαφωνίες για το μέλλον των ορυκτών καυσίμων υπογράμμισε το Σάββατο 14 Νοεμβρίου ο επικεφαλής του ΟΗΕ για το κλίμα, Σάιμον Στιλ, καθώς η Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή (COP31), που πραγματοποιείται στην Αττάλεια της Τουρκίας, εισέρχεται στη δεύτερη και τελευταία εβδομάδα της.

Με τις αντιθέσεις μεταξύ μεγάλων παραγωγών ενέργειας, αναπτυσσόμενων οικονομιών και χωρών που ζητούν πιο φιλόδοξες δεσμεύσεις να παραμένουν έντονες, ο Στιλ κάλεσε τις αντιπροσωπείες να επικεντρωθούν στα δυσκολότερα ζητήματα και να αποφύγουν κινήσεις που θα μπορούσαν να παρατείνουν τις συνομιλίες χωρίς ουσιαστικό αποτέλεσμα.

«Κάθε χώρα έχει άποψη. Κάθε χώρα έχει φωνή. Η επίτευξη συμφωνίας για κάθε λέξη, κάθε πρόταση είναι δύσκολη αλλά ζωτικής σημασίας δουλειά», δήλωσε ο Στιλ, επισημαίνοντας ότι «δεν υπάρχει συλλογική επιτυχία χωρίς συμβιβασμούς από κάθε πλευρά».

Το μήνυμά του προς τους διαπραγματευτές ήταν σαφές: «Καθώς οδεύουμε προς τη δεύτερη εβδομάδα, προτρέπω τα μέρη να προχωρήσουν γρήγορα στα πιο δύσκολα ζητήματα και να αποφύγουν τις τακτικές καθυστερήσεις».

Στο επίκεντρο η σύγκρουση για τα ορυκτά καύσιμα

Η φετινή διάσκεψη πραγματοποιείται σε ένα ιδιαίτερα επιβαρυμένο διεθνές περιβάλλον, καθώς οι γεωπολιτικές συγκρούσεις, οι οικονομικές πιέσεις και ο πληθωρισμός περιορίζουν τα περιθώρια πολιτικής συναίνεσης για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.

Η μεγαλύτερη δυσκολία εντοπίζεται στη διαμόρφωση μιας κοινά αποδεκτής συμφωνίας για τη σταδιακή απομάκρυνση από το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο και τον άνθρακα.

Σύμφωνα με παρατηρητές των συνομιλιών, μεγάλοι παραγωγοί και καταναλωτές ορυκτών καυσίμων αντιστέκονται σε οποιαδήποτε διατύπωση θα προέβλεπε νέους δεσμευτικούς στόχους ή σαφή χρονοδιαγράμματα περιορισμού της χρήσης τους.

Οι αντιστάσεις αυτές δημιουργούν πρόσθετες δυσκολίες στην Τουρκία, η οποία φιλοξενεί τη διάσκεψη, και στην Αυστραλία, που έχει αναλάβει την ηγεσία των διαπραγματεύσεων, καθώς οι δύο χώρες καλούνται να γεφυρώσουν τις διαφορετικές προσεγγίσεις και να οδηγήσουν τη σύνοδο σε ένα ουσιαστικό αποτέλεσμα.

Η Σαουδική Αραβία και η Ρωσία συγκαταλέγονται στις χώρες που παραδοσιακά απορρίπτουν αυστηρότερες διατυπώσεις για τον περιορισμό των ορυκτών καυσίμων. Από την άλλη πλευρά, μεγάλες αναπτυσσόμενες οικονομίες, όπως η Ινδία, υποστηρίζουν ότι οι νέες ενεργειακές δεσμεύσεις δεν πρέπει να περιορίζουν τις αναπτυξιακές τους προοπτικές και τη δυνατότητα πρόσβασης σε οικονομικά προσιτή ενέργεια.

Την ίδια στιγμή, οι Ηνωμένες Πολιτείες, ο μεγαλύτερος καταναλωτής πετρελαίου παγκοσμίως, απουσιάζουν από τις συνομιλίες για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά υπό την προεδρία του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος έχει αμφισβητήσει την κλιματική αλλαγή και έχει υποστηρίξει τη συνέχιση της εκμετάλλευσης των ορυκτών καυσίμων.

Η Τουρκία προωθεί την ηλεκτροδότηση ως διέξοδο

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η τουρκική προεδρία της COP31 επιχειρεί να διαμορφώσει ένα πεδίο σύγκλισης γύρω από την επιτάχυνση της παγκόσμιας ηλεκτροδότησης.

Η πρόταση επικεντρώνεται στη μεγαλύτερη διείσδυση της ηλεκτρικής ενέργειας στις μεταφορές, στη θέρμανση, στη βιομηχανία και στις καθημερινές ενεργειακές χρήσεις, με στόχο τη σταδιακή αντικατάσταση τεχνολογιών που βασίζονται στο πετρέλαιο, το φυσικό αέριο και τον άνθρακα.

Στο πλαίσιο της σχετικής πρωτοβουλίας, προωθείται η αύξηση του μεριδίου της ηλεκτρικής ενέργειας στην παγκόσμια τελική κατανάλωση ενέργειας στο 35% έως το 2035, από περίπου 23% σήμερα.

Η ηλεκτροδότηση θεωρείται σημαντικό εργαλείο για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, καθώς μπορεί να περιορίσει τη χρήση συμβατικών καυσίμων σε κρίσιμους τομείς της οικονομίας.

Ωστόσο, η πρόταση έχει προκαλέσει επιφυλάξεις, καθώς δεν προβλέπει ρητά ότι η πρόσθετη ηλεκτρική ενέργεια θα πρέπει να παράγεται από ανανεώσιμες ή άλλες πηγές χαμηλών εκπομπών άνθρακα.

Το συγκεκριμένο κενό προκαλεί ανησυχία σε περιβαλλοντικές οργανώσεις και ορισμένες εθνικές αντιπροσωπείες, οι οποίες προειδοποιούν ότι μια γενικευμένη αύξηση της ηλεκτροπαραγωγής, χωρίς ταυτόχρονη απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα, ενδέχεται να περιορίσει σημαντικά τα πραγματικά κλιματικά οφέλη.

Η ΕΕ εξετάζει συμβιβασμό για την καθαρή ηλεκτρική ενέργεια

Στο μεταξύ, η Ευρωπαϊκή Ένωση εμφανίζεται διατεθειμένη να εξετάσει μια πιο ευέλικτη στάση απέναντι στην πρόταση ηλεκτροδότησης, προκειμένου να διευκολυνθεί η επίτευξη διεθνούς συμφωνίας.

Όπως αναφέρει το POLITICO, ο Ευρωπαίος επίτροπος για το Κλίμα, Βόπκε Χούκστρα, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο οι Βρυξέλλες να μετριάσουν την απαίτησή τους η επιπλέον ηλεκτρική ενέργεια να προέρχεται αποκλειστικά από καθαρές πηγές. Παρότι η προτεινόμενη συμφωνία δεν αποκλείει την παραγωγή ηλεκτρισμού από φυσικό αέριο ή άνθρακα, ο Χούκστρα θεωρεί ότι μια διεθνής δέσμευση για την επέκταση της ηλεκτροδότησης θα μπορούσε να αποτελέσει ουσιαστικό βήμα προόδου, χωρίς αυτό να σημαίνει εγκατάλειψη των ευρωπαϊκών κλιματικών στόχων.

Η στάση αυτή αποτυπώνει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει η Ευρώπη στην προσπάθειά της να συνδυάσει την κλιματική φιλοδοξία με την ανάγκη εξασφάλισης ευρύτερων διεθνών συμμαχιών.

Παράλληλα, αναδεικνύει ένα από τα βασικά διλήμματα της COP31: κατά πόσο μια συμφωνία για την ταχύτερη εξάπλωση της ηλεκτρικής ενέργειας μπορεί να θεωρηθεί επαρκής πρόοδος, εφόσον δεν συνοδεύεται από σαφείς δεσμεύσεις για τη μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα.

Η υπέρβαση του 1,5°C εντείνει την πίεση

Οι διαπραγματεύσεις εξελίσσονται ενώ οι επιστημονικές προειδοποιήσεις για την πορεία της υπερθέρμανσης του πλανήτη γίνονται ολοένα πιο ανησυχητικές.

Έκθεση του ΟΗΕ που δημοσιεύθηκε τον Οκτώβριο καταδεικνύει ότι ο κόσμος βρίσκεται σε τροχιά υπέρβασης του ορίου αύξησης της παγκόσμιας θερμοκρασίας κατά 1,5 βαθμό Κελσίου σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα.

Το συγκεκριμένο όριο αποτελεί βασικό σημείο αναφοράς της Συμφωνίας του Παρισιού, καθώς η συγκράτηση της υπερθέρμανσης κοντά σε αυτό θεωρείται κρίσιμη για τον περιορισμό των σοβαρότερων επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής.

Η προοπτική υπέρβασής του ενισχύει τις πιέσεις για ταχύτερες μειώσεις εκπομπών, την ώρα που οι κυβερνήσεις καλούνται να αντιμετωπίσουν παράλληλα τις επιπτώσεις της ενεργειακής αστάθειας και των διεθνών οικονομικών αναταράξεων.

«Εποικοδομητικές» οι συνομιλίες, παρά τις διαφωνίες

Παρά τις δυσκολίες και τις αντιπαραθέσεις που καταγράφονται στην Αττάλεια, ο Σάιμον Στιλ απέφυγε να υιοθετήσει απαισιόδοξο τόνο για την πορεία των διαπραγματεύσεων.

Ερωτηθείς σχετικά με την πρόοδο που έχει επιτευχθεί κατά την πρώτη εβδομάδα, δήλωσε: «Το μόνο που μπορώ να πω σε αυτό το στάδιο είναι ότι η συνεργασία ήταν εποικοδομητική. Γνωρίζουμε πού βρίσκονται αυτές οι φυσικές εντάσεις».

Η τοποθέτησή του αντανακλά την προσπάθεια του ΟΗΕ να διατηρήσει τη δυναμική των συνομιλιών, αναγνωρίζοντας ταυτόχρονα ότι οι πιο δύσκολες πολιτικές αποφάσεις παραμένουν ανοιχτές.

Με τη διάσκεψη να εισέρχεται στην τελική ευθεία, το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν οι κυβερνήσεις θα καταφέρουν να μετατρέψουν τις γενικές δεσμεύσεις για ενεργειακή μετάβαση σε συγκεκριμένες αποφάσεις ή εάν οι αντιθέσεις γύρω από τα ορυκτά καύσιμα θα οδηγήσουν σε μια συμφωνία περιορισμένης φιλοδοξίας.

Το αποτέλεσμα της COP31 θα αποτελέσει ακόμη μία δοκιμασία για την ικανότητα της διεθνούς κοινότητας να διατηρήσει την κλιματική δράση ψηλά στην πολιτική ατζέντα, σε μια περίοδο κατά την οποία οι οικονομικές και γεωπολιτικές προτεραιότητες ανταγωνίζονται ολοένα περισσότερο την ανάγκη αντιμετώπισης της υπερθέρμανσης του πλανήτη.