Reuters: Πώς οι αντικυβερνητικές διαδηλώσεις στη Γαλλία ξέφυγαν από τον έλεγχο – Η βία, οι λεηλασίες και η οργή κατά του Μακρόν

Σπασμένες βιτρίνες, λεηλατημένα καταστήματα, φλεγόμενα δημόσια κτίρια και αιμόφυρτοι έφηβοι διαδηλωτές. Οι εικόνες που εκτυλίχθηκαν στους δρόμους της Γαλλίας τον Οκτώβριο αποτυπώνουν το μέγεθος μιας κοινωνικής έκρηξης που ξεκίνησε από τα σχολεία και εξελίχθηκε σε ένα ευρύ αντικυβερνητικό κίνημα.

Το υψηλό κόστος διαβίωσης, η υποβάθμιση των δημόσιων υπηρεσιών και η αυξανόμενη δυσαρέσκεια απέναντι στην κυβέρνηση του Εμανουέλ Μακρόν δημιούργησαν ένα εκρηκτικό μείγμα. Η βίαιη αντίδραση της αστυνομίας, αντί να περιορίσει την ένταση, ενίσχυσε την οργή των διαδηλωτών και διεύρυνε το μέτωπο των κινητοποιήσεων.

Η κυβέρνηση επιμένει ότι ακροαριστεροί εξτρεμιστές και «οπορτουνιστές παραβάτες» εκμεταλλεύτηκαν τις κατά βάση ειρηνικές διαδηλώσεις για να επιτεθούν σε σύμβολα της κρατικής εξουσίας και του καπιταλισμού. Ωστόσο, αστυνομικοί και αξιωματούχοι των υπηρεσιών πληροφοριών που μίλησαν στο Reuters παραδέχονται ότι δεν υπάρχουν ακόμη επαρκή στοιχεία για να τεκμηριωθεί ο κεντρικός ρόλος οργανωμένων ακροαριστερών ομάδων.

Μέσα από την εξέταση δεκάδων βίντεο, την παρακολούθηση δικαστικών ακροάσεων 26 κατηγορουμένων και περισσότερες από 50 συνεντεύξεις με αξιωματούχους, αστυνομικούς, δικηγόρους, διαδηλωτές και αυτόπτες μάρτυρες, το Reuters επιχειρεί να ανασυνθέσει την πορεία της κρίσης και να εξηγήσει πώς οι κινητοποιήσεις του Σεπτεμβρίου μετατράπηκαν σε γενικευμένη κοινωνική αναταραχή.

Από τα σχολεία στους δρόμους ολόκληρης της Γαλλίας

Η αφετηρία των κινητοποιήσεων εντοπίζεται στον Σεπτέμβριο, όταν μαθητές άρχισαν να διαμαρτύρονται για τις συνθήκες στα δημόσια σχολεία. Οι αρχικά περιορισμένες συγκεντρώσεις απέκτησαν σταδιακά μεγαλύτερη δυναμική, καθώς η αστυνομική επέμβαση προκάλεσε αντιδράσεις.

Οι εικόνες αστυνομικών των μονάδων αντιμετώπισης ταραχών να χτυπούν εφήβους με γκλομπ, σε συνδυασμό με καταγγελίες για σοβαρούς τραυματισμούς, προκάλεσαν έντονη ανησυχία. Ορισμένοι νέοι υπέστησαν μόνιμες βλάβες, μεταξύ των οποίων απώλεια όρασης και σοβαρά κατάγματα.

Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσαν οι συλλήψεις σχεδόν 7.000 ανηλίκων κατά τη διάρκεια αποκλεισμών σχολείων, γεγονός που κινητοποίησε οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και προκάλεσε την παρέμβαση ειδικών του ΟΗΕ, οι οποίοι εξέφρασαν ανησυχίες για τη δυσανάλογη χρήση κατασταλτικών μέτρων.

Σύντομα, δίπλα στους μαθητές βρέθηκαν γονείς, εκπαιδευτικοί, συνδικαλιστές και πολιτικές οργανώσεις της Αριστεράς. Το κίνημα απέκτησε ευρύτερα χαρακτηριστικά, ενώ στο προσκήνιο επανεμφανίστηκαν και τα «κίτρινα γιλέκα», το αντισυστημικό κίνημα που είχε συγκλονίσει τη Γαλλία την περίοδο 2018-2019.

«Έχουμε δικαιώματα. Δεν πρόκειται να επιτρέψουμε να μας καταπιέζουν», δήλωσε στο Reuters η 42χρονη Εμιλί Μπερτιέ ντε Γκραντρί, η οποία συμμετείχε σε τέσσερις διαδηλώσεις στο Παρίσι μαζί με τον 15χρονο γιο της.

Η 17η Οκτωβρίου που βύθισε τη χώρα στο χάος

Η κορύφωση της βίας σημειώθηκε στις 17 Οκτωβρίου, όταν περισσότεροι από 500.000 άνθρωποι διαδήλωσαν σε ολόκληρη τη Γαλλία, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε ο υπουργός Εσωτερικών Λοράν Νούνιες. Μόνο στο Παρίσι, οι συμμετέχοντες έφτασαν τους 110.000.

Οι διαδηλώσεις, που στην πλειονότητά τους ήταν ειρηνικές, σημαδεύτηκαν από εκτεταμένα επεισόδια. Στο Παρίσι, στη Μασσαλία και στη Λυών, οι δυνάμεις ασφαλείας έχασαν προσωρινά τον έλεγχο ολόκληρων περιοχών, καθώς ομάδες ταραξιών συγκρούονταν με αστυνομικούς, έστηναν οδοφράγματα και προχωρούσαν σε καταστροφές.

Μέσα σε 24 ώρες, περίπου 3.000 επιχειρήσεις λεηλατήθηκαν, από πολυτελείς μπουτίκ μέχρι σούπερ μάρκετ.

Ο Νούνιες αναγνώρισε ότι οι αρχές είχαν υποτιμήσει την έκταση των επεισοδίων, κάνοντας λόγο για έναν «άνευ προηγουμένου» συνδυασμό απειλών που υπερέβη τις δυνατότητες των δυνάμεων ασφαλείας.

Σύμφωνα με τον υπουργό, χιλιάδες ακροαριστεροί ακτιβιστές επιχείρησαν να πραγματοποιήσουν μη εγκεκριμένες πορείες προς κυβερνητικά κτίρια, ενώ άλλοι εκμεταλλεύτηκαν το χάος για λεηλασίες.

Ωστόσο, η εκτίμηση αυτή δεν επιβεβαιώνεται πλήρως από τις ίδιες τις αστυνομικές πηγές.

«Υπάρχει ένα σύνολο έμμεσων στοιχείων, αλλά καμία βεβαιότητα», δήλωσε ο Ερίκ Μουλέν, περιφερειακός εκπρόσωπος του αστυνομικού συνδικάτου UNSA στη Μασσαλία.

Η ορχήστρα που βρέθηκε μέσα στα δακρυγόνα

Μία από τις χαρακτηριστικότερες εικόνες της 17ης Οκτωβρίου εκτυλίχθηκε στην Πλατεία Δημοκρατίας του Παρισιού.

Ο 20χρονος μουσικός Μαέλ Ροθ είχε φτάσει από τις 11 το πρωί μαζί με την Orchestre du Nouveau Monde, μια ορχήστρα κλασικής μουσικής περίπου 400 μελών, που είχε προγραμματίσει να παίξει προς υποστήριξη των διαδηλωτών.

Την ώρα που οι μουσικοί ερμήνευαν το μουσικό θέμα της ταινίας «Οι Εκδικητές», τα πρώτα σύννεφα δακρυγόνων κάλυψαν την πλατεία.

Αρχικά, οι μουσικοί πίστεψαν ότι η αστυνομική επιχείρηση δεν στρεφόταν εναντίον τους και συνέχισαν να παίζουν. Λίγη ώρα αργότερα, όμως, δακρυγόνα άρχισαν να πέφτουν κοντά στα πόδια τους.

Βίντεο που εξέτασε το Reuters δείχνει την αστυνομία να χρησιμοποιεί δακρυγόνα για να απωθήσει ομάδα διαδηλωτών που επιχειρούσε να κινηθεί προς τη Rue du Faubourg du Temple.

Ο Ροθ δήλωσε ότι η ορχήστρα ήθελε απλώς να δημιουργήσει μια θετική ατμόσφαιρα μέσα στη συγκέντρωση. Τελικά, οι μουσικοί αποχώρησαν, πριν ακόμη γεμίσει ξανά η πλατεία με χιλιάδες διαδηλωτές.

Το περιστατικό αναδεικνύει ένα από τα κεντρικά προβλήματα της κρίσης: την αδυναμία διαχωρισμού των ειρηνικών διαδηλωτών από εκείνους που συμμετέχουν σε βίαιες ενέργειες.

Φλεγόμενα δημαρχεία και αστυνομικοί σε υποχώρηση

Στη Μασσαλία, ομάδες διαδηλωτών ντυμένων στα μαύρα εισέβαλαν στο δημαρχείο και έριξαν μια προτομή της Μαριάννας, συμβόλου της Γαλλικής Δημοκρατίας.

Στο Παλιό Λιμάνι, περίπου 45 αστυνομικοί αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν όταν δέχθηκαν επιθέσεις με πέτρες και μεταλλικές ράβδους.

«Ορισμένοι συνάδελφοί μου ένιωσαν τόσο απειλημένοι ώστε έπιασαν τα υπηρεσιακά τους όπλα», περιέγραψε ο Ερίκ Μουλέν, τονίζοντας ότι ακόμη και έμπειροι αστυνομικοί φοβήθηκαν για τη ζωή τους.

Στη Λιμόζ, ταραξίες πυρπόλησαν το ιστορικό δημαρχείο του 19ου αιώνα, όπου είχαν καταφύγει δημοτικοί αστυνομικοί. Οι αστυνομικοί κατάφεραν να διαφύγουν χωρίς τραυματισμούς. Στη Λυών, στόχος εμπρηστικής επίθεσης έγινε το γραφείο τουρισμού.

Για την πυρκαγιά στη Λιμόζ, οι εισαγγελικές αρχές διερευνούν κατηγορίες απόπειρας ανθρωποκτονίας σε βάρος 34χρονου ξυλουργού.

Ο δήμαρχος Γκιγιόμ Γκερέν υποστήριξε ότι ο ύποπτος συνδέεται με ακροαριστερούς κύκλους και ενδέχεται να είχε οργανωτικό ρόλο στην επίθεση. Οι δικηγόροι του, ωστόσο, αμφισβητούν τους ισχυρισμούς, επισημαίνοντας ότι τα αποδεικτικά στοιχεία είναι ανεπαρκή και ζητώντας να γίνει σεβαστό το τεκμήριο αθωότητας.

Χιλιάδες συλλήψεις και καταγγελίες για αστυνομική βία

Η απάντηση της γαλλικής κυβέρνησης υπήρξε ιδιαίτερα αυστηρή.

Σύμφωνα με στοιχεία που ανακοίνωσε στις 3 Νοεμβρίου ο υπουργός Δικαιοσύνης Ζεράλντ Νταρμανέν, περισσότεροι από 4.900 ύποπτοι είχαν συλληφθεί μετά τα επεισόδια της 17ης Οκτωβρίου. Από αυτούς, περίπου 2.290 παραπέμφθηκαν σε δικαστικές διαδικασίες, ενώ 404 είχαν ήδη καταδικαστεί σε ποινές φυλάκισης.

Οι περισσότεροι συλληφθέντες ήταν νέοι άνδρες ηλικίας 18 έως 25 ετών.

Η ταχύτητα των δικαστικών διαδικασιών προκάλεσε αντιδράσεις. Το μεγαλύτερο δικαστήριο της Γαλλίας, στο Παρίσι, αναγκάστηκε να διαθέσει δύο επιπλέον αίθουσες για την εκδίκαση υποθέσεων, ενώ ορισμένες ακροάσεις αναβλήθηκαν λόγω έλλειψης χρόνου για τη μελέτη των δικογραφιών.

Ένωση δικαστών και εισαγγελέων κατήγγειλε ότι η κυβέρνηση επιχειρεί να χρησιμοποιήσει το δικαστικό σύστημα ως εργαλείο αντιμετώπισης της κοινωνικής κρίσης.

Παράλληλα, το υπουργείο Εσωτερικών επιβεβαίωσε ότι έχουν ξεκινήσει 161 εσωτερικές έρευνες σχετικά με καταγγελίες για αστυνομική βία σε βάρος διαδηλωτών από τον Σεπτέμβριο.

Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, μεταξύ των οποίων η Διεθνής Αμνηστία, προειδοποιούν για κίνδυνο αυταρχικής διολίσθησης, επικρίνοντας τη χρήση βίας, τις απαγορεύσεις διαδηλώσεων και τους περιορισμούς στις δημόσιες συγκεντρώσεις.

Η κυβέρνηση επιμένει στη σκληρή γραμμή

Παρά την κριτική, ο υπουργός Εσωτερικών υπερασπίζεται τη δράση των αστυνομικών δυνάμεων, υποστηρίζοντας ότι εφαρμόζουν την ισχύουσα νομοθεσία.

Ο Λοράν Νούνιες αναγνώρισε ότι η χρήση εκρηκτικών μέσων καταστολής, όπως οι χειροβομβίδες κρότου-λάμψης, προκάλεσε σοβαρούς τραυματισμούς. Ωστόσο, αρνήθηκε να υποστηρίξει την απαγόρευσή τους, επιμένοντας ότι οι αστυνομικοί πρέπει να διαθέτουν τα απαραίτητα μέσα αυτοπροστασίας.

Για την αποτροπή νέων εκτεταμένων επεισοδίων, οι αρχές κινητοποίησαν έως και 70.000 αστυνομικούς και χωροφύλακες, ενώ εφαρμόστηκαν περιορισμοί στις πορείες και μέτρα απαγόρευσης κυκλοφορίας.

Η κυβέρνηση επισημαίνει ότι οι αστυνομικές δυνάμεις εξακολουθούν να δέχονται ιδιαίτερα βίαιες επιθέσεις, επικαλούμενη μεταξύ άλλων περιστατικό στο Παρίσι, κατά το οποίο τρεις χωροφύλακες τραυματίστηκαν από βόμβες μολότοφ την ημέρα του Halloween.

Ωστόσο, η στρατηγική της καταστολής φαίνεται να έχει και αντίθετα αποτελέσματα, καθώς κάθε νέο περιστατικό αστυνομικής βίας ενισχύει τη δυσπιστία απέναντι στις αρχές.

Ο φαύλος κύκλος βίας και καταστολής

Ερευνητές που μελετούν τα γαλλικά κοινωνικά κινήματα εκτιμούν ότι η αντιπαράθεση μεταξύ διαδηλωτών και αστυνομίας τροφοδοτεί έναν διαρκή κύκλο κλιμάκωσης.

Ο κοινωνιολόγος Φαμπιέν Ζομπάρ, ειδικός σε θέματα αστυνόμευσης στο Γαλλικό Εθνικό Κέντρο Επιστημονικής Έρευνας, εξηγεί ότι οι βίαιες ομάδες προκαλούν την αστυνομία, επιδιώκοντας μια σκληρή αντίδραση που στη συνέχεια χρησιμοποιούν για να ενισχύσουν τη δημόσια υποστήριξη προς τις θέσεις τους.

Με τον τρόπο αυτό, η αστυνομική καταστολή μετατρέπεται σε πρόσθετο λόγο συμμετοχής στις κινητοποιήσεις, ακόμη και για πολίτες που αρχικά δεν είχαν καμία σχέση με τις πιο ριζοσπαστικές ομάδες.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του 18χρονου φοιτητή Ιατρικής Τιτουάν Μαλίν, ο οποίος άρχισε να προσφέρει εθελοντικά πρώτες βοήθειες στους διαδηλωτές όταν είδε την αστυνομική αντιμετώπιση των κινητοποιήσεων της 17ης Οκτωβρίου.

«Όταν αντιμετωπίζεις καταστολή σε τόσο ακραίο βαθμό, αισθάνεσαι αναγκασμένος να απαντήσεις με βία», δήλωσε στο Reuters, υποστηρίζοντας ότι για πολλούς νέους η σύγκρουση μοιάζει πλέον να αποτελεί τον μοναδικό τρόπο για να ακουστεί η φωνή τους.

Η στάση αυτή αποτυπώνει το βάθος της ρήξης ανάμεσα σε ένα τμήμα της γαλλικής νεολαίας και τους κρατικούς θεσμούς.

Ο Μακρόν αντιμέτωπος με μια βαθιά πολιτική κρίση

Οι ταραχές εκδηλώνονται σε μια ιδιαίτερα δύσκολη πολιτική συγκυρία για τον Εμανουέλ Μακρόν, ο οποίος δεν μπορεί να διεκδικήσει τρίτη συνεχόμενη προεδρική θητεία στις εκλογές του Απριλίου 2027.

Η κυβέρνησή του βρίσκεται αντιμέτωπη με σοβαρούς δημοσιονομικούς περιορισμούς, ενώ η απουσία σταθερής κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας περιορίζει σημαντικά τη δυνατότητα προώθησης μεγάλων μεταρρυθμίσεων.

Ο Γάλλος πρόεδρος έχει υποσχεθεί ότι θα ακούσει την οργή των πολιτών, αλλά ταυτόχρονα έχει δεσμευτεί να διασφαλίσει τον σεβασμό της δημοκρατικής τάξης.

Σε μια προσπάθεια αποκλιμάκωσης, η κυβέρνηση ανακοίνωσε πρωτοβουλίες για την ενίσχυση της δημόσιας εκπαίδευσης και τη βελτίωση των αποδοχών, συμπεριλαμβανομένων κινήσεων για την αύξηση του κατώτατου μισθού.

Τα μέτρα, ωστόσο, δεν φαίνεται να ικανοποιούν τους επικεφαλής των μαθητικών κινητοποιήσεων και τα μεγάλα συνδικάτα, που θεωρούν ότι δεν αντιμετωπίζουν τα βαθύτερα οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα.

Μια κοινωνική έκρηξη χωρίς εύκολη διέξοδο

Οι κινητοποιήσεις συνεχίστηκαν και μετά τη 17η Οκτωβρίου, με μικρότερης έντασης επεισόδια αλλά διαρκή παρουσία διαδηλωτών στους δρόμους.

Η κατάσταση περιπλέχθηκε περαιτέρω από την εμφάνιση ακροδεξιών ομάδων, οι οποίες στις 24 Οκτωβρίου συγκρούστηκαν με διαδηλωτές σε διάφορες πόλεις, υποστηρίζοντας ότι επιδίωκαν να προστατεύσουν τις τοπικές επιχειρήσεις από καταστροφές και λεηλασίες.

Η σύγκρουση έχει πλέον ξεπεράσει τα αρχικά αιτήματα για καλύτερες σχολικές υποδομές και οικονομική ανακούφιση. Στο επίκεντρο βρίσκονται η εμπιστοσύνη στους θεσμούς, η αστυνομική βία, οι κοινωνικές ανισότητες και η ικανότητα της πολιτικής ηγεσίας να ανταποκριθεί στις ανάγκες των πολιτών.

Η έρευνα του Reuters αναδεικνύει ότι η ευθύνη για την κλιμάκωση δεν μπορεί να αποδοθεί με βεβαιότητα σε μία μόνο πλευρά. Οι οργανωμένες επιθέσεις, οι λεηλασίες και οι καταστροφές δημόσιας και ιδιωτικής περιουσίας συνυπάρχουν με σοβαρές καταγγελίες για υπερβολική αστυνομική βία και δυσανάλογη καταστολή.

Το μεγάλο ερώτημα για τη Γαλλία είναι πλέον εάν η κυβέρνηση θα καταφέρει να αποκαταστήσει την κοινωνική εμπιστοσύνη ή εάν η αντιπαράθεση θα εξελιχθεί σε μια παρατεταμένη κρίση, με απρόβλεπτες συνέπειες ενόψει των προεδρικών εκλογών του 2027.