ΕΕ: «Ψαλιδισμένος» συμβιβασμός για την εποπτεία των κεφαλαιαγορών – Εκτός ESMA η Deutsche Börse

Σε έναν αποδυναμωμένο συμβιβασμό για την κεντρική εποπτεία των ευρωπαϊκών κεφαλαιαγορών κατέληξαν την Παρασκευή οι υπουργοί Οικονομικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, περιορίζοντας σημαντικά το εύρος των αρμοδιοτήτων που προβλεπόταν αρχικά να αναλάβει η Ευρωπαϊκή Αρχή Κινητών Αξιών και Αγορών (ESMA).

Η συμφωνία, που αποτελεί αποτέλεσμα διαπραγματεύσεων και εθνικών πιέσεων, αφήνει εκτός της άμεσης ευρωπαϊκής εποπτείας τη γερμανική Deutsche Börse, ενώ περιορίζει και τον αριθμό των κεντρικών αντισυμβαλλομένων, των αποθετηρίων τίτλων και των παρόχων υπηρεσιών κρυπτονομισμάτων που θα υπάγονται στην αρμοδιότητα της ESMA.

Η πρωτοβουλία εντάσσεται στην ευρύτερη προσπάθεια της ΕΕ να προωθήσει την ενοποίηση των κεφαλαιαγορών της, να περιορίσει τον κατακερματισμό που προκαλούν τα 27 διαφορετικά εθνικά νομικά και εποπτικά συστήματα και να δημιουργήσει ένα πιο ανταγωνιστικό περιβάλλον για την προσέλκυση επενδύσεων.

Βασικός στόχος είναι να διευκολυνθεί η διασυνοριακή ροή κεφαλαίων και να ενισχυθεί η δυνατότητα ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, ιδίως καινοτόμων και ταχέως αναπτυσσόμενων εταιρειών, να αντλούν χρηματοδότηση εντός της ΕΕ, αντί να στρέφονται προς τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Ωστόσο, η πολιτική συμφωνία των υπουργών απέχει αισθητά από τη φιλοδοξία της αρχικής πρότασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το Πακέτο Ολοκλήρωσης και Εποπτείας της Αγοράς. Η Κομισιόν είχε εισηγηθεί τη μεταφορά της εποπτείας των χρηματιστηρίων, των μεγάλων κεντρικών αντισυμβαλλομένων (CCP) και των κεντρικών αποθετηρίων τίτλων (CSD) στην ESMA, με έδρα το Παρίσι, αντί της διατήρησης των σχετικών αρμοδιοτήτων στις εθνικές εποπτικές αρχές.

Η λογική πίσω από την πρόταση ήταν η ενιαία εφαρμογή των ευρωπαϊκών κανόνων σε όλα τα κράτη-μέλη, ώστε να περιοριστούν οι αποκλίσεις στις εθνικές ερμηνείες, το διοικητικό κόστος και τα γραφειοκρατικά εμπόδια που δυσχεραίνουν την ενοποίηση των αγορών.

Χαρακτηριστική του συμβιβαστικού χαρακτήρα της συμφωνίας ήταν η τοποθέτηση του υπουργού Οικονομικών της Ιρλανδίας, Σάιμον Χάρις, ο οποίος είχε αναλάβει τη διαπραγμάτευση.

«Οι άνθρωποι μπορούν να επιδιώκουν το τέλειο ή μπορούν να κρατιούνται χέρι-χέρι και να συμμαχούν με το καλό», δήλωσε, αναγνωρίζοντας ουσιαστικά ότι η τελική συμφωνία αποτελεί προϊόν πολιτικών υποχωρήσεων.

Η γερμανική παρέμβαση και οι εξαιρέσεις από την ESMA

Καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση του συμβιβασμού διαδραμάτισε η στάση της Γερμανίας, η οποία αρνήθηκε να στηρίξει την αρχική πρόταση εφόσον η Deutsche Börse δεν παρέμενε υπό γερμανική εποπτεία.

Προκειμένου να εξασφαλιστεί η συναίνεση του Βερολίνου, στη συμφωνία ενσωματώθηκαν όρια συναλλακτικής δραστηριότητας και κριτήρια γεωγραφικής παρουσίας, τα οποία επιτρέπουν στο γερμανικό χρηματιστήριο να εξαιρεθεί από την άμεση εποπτεία της ESMA.

Τα ίδια κριτήρια οδηγούν στην εξαίρεση και άλλων σημαντικών φορέων της ευρωπαϊκής χρηματιστηριακής αγοράς. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται ο ελβετικός όμιλος SIX Group, ο οποίος ελέγχει το χρηματιστήριο της Μαδρίτης και την Aquis, καθώς και η ηλεκτρονική πλατφόρμα συναλλαγών Tradegate, στην οποία συμμετέχουν η γαλλική Tradition και η Deutsche Börse.

Οι παραχωρήσεις δεν περιορίστηκαν στα χρηματιστήρια. Η αρμοδιότητα της ESMA για τους κεντρικούς αντισυμβαλλομένους περιορίζεται πλέον σε έξι, έναντι εννέα που προέβλεπε η αρχική πρόταση της Κομισιόν.

Ειδικότερα, από το πεδίο της ευρωπαϊκής εποπτείας αφαιρέθηκαν ο ολλανδικός CBOE Clear, ο ισπανικός BME και ο σουηδικός Nasdaq Clearing.

Αντίστοιχη συρρίκνωση καταγράφεται και στην περίπτωση των κεντρικών αποθετηρίων τίτλων. Από τα 15 αποθετήρια που επρόκειτο αρχικά να υπάγονται στην ESMA, ο αριθμός μειώνεται σε 13, μετά την εξαίρεση του ισπανικού Iberclear και του Nasdaq της Βαλτικής.

Ιδιαίτερα περιορισμένο θα είναι και το πεδίο εφαρμογής της κεντρικής εποπτείας στην αγορά των κρυπτονομισμάτων. Σύμφωνα με αξιωματούχους, μόνο 10 έως 15 από τους περίπου 360 παρόχους υπηρεσιών κρυπτονομισμάτων που δραστηριοποιούνται στην Ευρωπαϊκή Ένωση θα εποπτεύονται απευθείας από την ESMA.

Παράλληλα, οι μικρότερες χώρες της ΕΕ εξασφάλισαν πρόσθετες εγγυήσεις για τον ρόλο των εθνικών εποπτικών αρχών, οι οποίες αποκτούν μεγαλύτερη επιρροή στη διαδικασία λήψης αποφάσεων της ευρωπαϊκής αρχής.

Η εξέλιξη αναδεικνύει τις δυσκολίες της προσπάθειας δημιουργίας ενός περισσότερο ενοποιημένου ευρωπαϊκού εποπτικού πλαισίου, καθώς τα κράτη-μέλη εξακολουθούν να επιδιώκουν τη διατήρηση του εθνικού ελέγχου σε κρίσιμες χρηματοπιστωτικές υποδομές.

Παρά τη συμφωνία, η νομοθετική διαδικασία δεν έχει ολοκληρωθεί. Το επόμενο βήμα είναι η διαμόρφωση της θέσης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και στη συνέχεια η έναρξη των διαπραγματεύσεων με τα κράτη-μέλη για την τελική μορφή του νομοθετήματος.

Το αποτέλεσμα αυτών των διαπραγματεύσεων θα καθορίσει εάν η Ευρωπαϊκή Ένωση θα καταφέρει να ενισχύσει ουσιαστικά την ενιαία εποπτεία των κεφαλαιαγορών της ή εάν η προσπάθεια ενοποίησης θα συνεχίσει να προσκρούει στις εθνικές προτεραιότητες και στις επιδιώξεις προστασίας των εγχώριων χρηματοπιστωτικών αγορών.