ΕΚΤ: Προ των πυλών αύξηση επιτοκίων τον Δεκέμβριο μετά την εκτίναξη σε υψηλό τριετίας του ληθωρισμού

Σχεδόν βέβαιη θεωρείται πλέον η αύξηση των επιτοκίων από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) τον Δεκέμβριο, καθώς ο πληθωρισμός στην ευρωζώνη εκτινάχθηκε στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων τριών ετών, φτάνοντας στο 4% τον Οκτώβριο.

Η νέα επιτάχυνση αποδίδεται κυρίως στην εκρηκτική άνοδο των τιμών της ενέργειας, ενώ πρόσθετες πιέσεις ασκούν οι ανατιμήσεις στα τρόφιμα, εντείνοντας τις ανησυχίες για την πορεία του πληθωρισμού τους επόμενους μήνες.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσιοποίησε την Τετάρτη η Eurostat, ο ετήσιος πληθωρισμός στις 21 χώρες της ευρωζώνης αυξήθηκε στο 4% τον Οκτώβριο, από 3,8% τον Σεπτέμβριο, επιβεβαιώνοντας τις εκτιμήσεις των οικονομολόγων σε δημοσκόπηση του Reuters. Καθοριστικός παράγοντας ήταν η εκτίναξη του πληθωρισμού στην ενέργεια στο 20%, εξέλιξη που αντανακλά τη μεγάλη αύξηση του κόστους πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Η άνοδος των ενεργειακών τιμών συνδέεται με τις αναταράξεις στις διεθνείς αγορές λόγω του πολέμου των ΗΠΑ με το Ιράν, ο οποίος έχει προκαλέσει έντονες πιέσεις στο κόστος ενέργειας. Η ευρωζώνη, που εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές ενεργειακών προϊόντων, παραμένει ιδιαίτερα ευάλωτη στις διεθνείς διακυμάνσεις, με αποτέλεσμα οι αυξήσεις να μεταφέρονται άμεσα στις τιμές που πληρώνουν επιχειρήσεις και καταναλωτές.

Αντίθετα, ο δομικός πληθωρισμός, ο οποίος εξαιρεί τις ευμετάβλητες τιμές της ενέργειας και των τροφίμων, παρέμεινε αμετάβλητος στο 2,5%. Η σταθερότητα του συγκεκριμένου δείκτη υποδηλώνει ότι, παρά την ισχυρή ενεργειακή επιβάρυνση, δεν έχουν ακόμη εκδηλωθεί σημαντικές δευτερογενείς επιπτώσεις στο σύνολο της οικονομίας.

Ωστόσο, η απουσία γενικευμένων πληθωριστικών πιέσεων δεν καθησυχάζει την ΕΚΤ. Η παρατεταμένη διατήρηση των τιμών της ενέργειας σε υψηλά επίπεδα αυξάνει τον κίνδυνο μετακύλισης του κόστους παραγωγής και μεταφορών στις τελικές τιμές περισσότερων προϊόντων και υπηρεσιών.

Σύμφωνα με την οικονομολόγο Nicola Nobile της Oxford Economics, τα νέα στοιχεία ενισχύουν τα ήδη ισχυρά επιχειρήματα υπέρ μιας αύξησης των επιτοκίων τον Δεκέμβριο. Παρότι δεν έχουν εμφανιστεί ακόμη σημαντικές δευτερογενείς επιπτώσεις, η παράταση του ενεργειακού σοκ αυξάνει τον κίνδυνο εδραίωσης ευρύτερων πληθωριστικών πιέσεων.

Η ΕΚΤ προετοιμάζεται για τον Δεκέμβριο

Με τον πληθωρισμό να κινείται πλέον στο διπλάσιο του στόχου του 2%, ενισχύονται οι πιέσεις προς την ΕΚΤ να προχωρήσει σε περαιτέρω αυστηροποίηση της νομισματικής πολιτικής.

Παρότι η κεντρική τράπεζα διατήρησε αμετάβλητα τα επιτόκια κατά τη συνεδρίαση της προηγούμενης εβδομάδας, ολοένα περισσότερα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου έχουν αφήσει σαφώς ανοιχτό το ενδεχόμενο νέας αύξησης τον Δεκέμβριο.

Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται οι επικεφαλής των κεντρικών τραπεζών της Γερμανίας και της Ιταλίας, οι οποίοι έχουν επισημάνει την ανάγκη έγκαιρης αντιμετώπισης των πληθωριστικών κινδύνων.

Οι χρηματοπιστωτικές αγορές προεξοφλούν ήδη δύο έως τρεις αυξήσεις επιτοκίων κατά το επόμενο έτος, με αφετηρία το σημερινό επιτόκιο καταθέσεων της ΕΚΤ στο 2,5%. Οι εκτιμήσεις αυτές, ωστόσο, παραμένουν ευμετάβλητες, καθώς επηρεάζονται άμεσα από την πορεία των διεθνών τιμών του πετρελαίου.

Η αυστηροποίηση της νομισματικής πολιτικής αποκτά ευρύτερες διαστάσεις στην Ευρώπη. Η κεντρική τράπεζα της Σουηδίας, Riksbank, προχώρησε την Τετάρτη σε αύξηση των επιτοκίων, σηματοδοτώντας παράλληλα το ενδεχόμενο πρόσθετων παρεμβάσεων, καθώς εντείνονται οι ανησυχίες ότι οι ενεργειακές ανατιμήσεις θα επηρεάσουν σταδιακά την ευρύτερη οικονομία.

Στην ίδια κατεύθυνση αναμένεται να κινηθεί και η Τράπεζα της Αγγλίας, η οποία συνεδριάζει την Πέμπτη και εκτιμάται ότι θα αυξήσει το βασικό της επιτόκιο στο 4%. Η βρετανική κεντρική τράπεζα προβλέπει ότι ο πληθωρισμός θα ξεπεράσει το 4% στις αρχές του 2027, γεγονός που ενισχύει τα επιχειρήματα υπέρ μιας αυστηρότερης νομισματικής στάσης.

Τρόφιμα: Πρόσθετες πιέσεις στον πληθωρισμό και στα νοικοκυριά

Πέρα από την ενέργεια, προβληματισμό προκαλεί η συνεχιζόμενη αύξηση των τιμών των τροφίμων, με τα μη επεξεργασμένα τρόφιμα να καταγράφουν ετήσια ανατίμηση 4,6% τον Οκτώβριο.

Αν και η συγκεκριμένη κατηγορία αντιπροσωπεύει σχετικά μικρό μέρος του συνολικού καλαθιού του πληθωρισμού, περιλαμβάνει βασικά προϊόντα καθημερινής κατανάλωσης. Έτσι, οι αυξήσεις γίνονται ιδιαίτερα αισθητές στους οικογενειακούς προϋπολογισμούς και μπορούν να επηρεάσουν δυσανάλογα τις προσδοκίες των καταναλωτών για την πορεία των τιμών.

Η συμβολή των τροφίμων πρέπει, πάντως, να διαχωριστεί από εκείνη της ενέργειας. Η εκτίναξη του ενεργειακού κόστους αποτελεί τον βασικό μοχλό της επιτάχυνσης του συνολικού πληθωρισμού, ενώ οι ανατιμήσεις στα τρόφιμα λειτουργούν ως πρόσθετη πηγή πίεσης. Η ετήσια αύξηση 4,6% στα μη επεξεργασμένα τρόφιμα δεν συνεπάγεται αντίστοιχη συμβολή στον συνολικό δείκτη, καθώς η επίδρασή τους εξαρτάται από τη βαρύτητά τους στο καλάθι τιμών καταναλωτή.

Για την ΕΚΤ, η ανησυχία δεν περιορίζεται στην άμεση επίδραση των ανατιμήσεων, αλλά επεκτείνεται και στον κίνδυνο ενίσχυσης των πληθωριστικών προσδοκιών. Όταν τα νοικοκυριά διαπιστώνουν συνεχείς αυξήσεις σε βασικά αγαθά, ενδέχεται να αναμένουν ότι οι τιμές θα συνεχίσουν να ανεβαίνουν, γεγονός που μπορεί να επηρεάσει τη συμπεριφορά τους και, σε δεύτερο χρόνο, τη διαμόρφωση μισθών και τιμών.

Την ίδια στιγμή, ο πληθωρισμός στις υπηρεσίες αυξήθηκε οριακά στο 3,3%, από 3,2% τον προηγούμενο μήνα, ενώ οι τιμές των βιομηχανικών αγαθών ενισχύθηκαν κατά 1,2%, έναντι 1,1% τον Σεπτέμβριο.

Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι, παρά τις επιμέρους αυξήσεις σε άλλες κατηγορίες, η νέα επιτάχυνση του πληθωρισμού εξακολουθεί να συνδέεται κυρίως με την ενέργεια, χωρίς να έχει ακόμη καταγραφεί γενικευμένη έξαρση των υποκείμενων πληθωριστικών πιέσεων.

Φόβοι για νέες ανατιμήσεις το 2027

Το μεγαλύτερο πρόβλημα για την ΕΚΤ είναι πλέον ο κίνδυνος το ενεργειακό σοκ να αποκτήσει μεγαλύτερη διάρκεια και να μεταφερθεί σταδιακά στην υπόλοιπη οικονομία.

Το ακριβότερο ντίζελ αυξάνει το κόστος μεταφορών και διανομής, ενώ οι υψηλές τιμές του φυσικού αερίου επιβαρύνουν τη βιομηχανική παραγωγή και τη λειτουργία των επιχειρήσεων. Οι πρόσθετες αυτές δαπάνες ενδέχεται να μετακυλιστούν στις τελικές τιμές αγαθών και υπηρεσιών, προκαλώντας νέες πληθωριστικές πιέσεις.

Πρόσθετη πηγή αβεβαιότητας αποτελούν τα χαμηλά επίπεδα αποθήκευσης φυσικού αερίου στην Ευρώπη, τα οποία δημιουργούν κινδύνους περαιτέρω αύξησης του κόστους θέρμανσης κατά τους χειμερινούς μήνες.

Οι οικονομολόγοι εκτιμούν ότι οι έμμεσες συνέπειες των ενεργειακών ανατιμήσεων ενδέχεται να γίνουν περισσότερο ορατές τους επόμενους μήνες, ιδιαίτερα τον Ιανουάριο, όταν πολλές επιχειρήσεις προχωρούν παραδοσιακά σε αναπροσαρμογές των τιμών τους.

Σύμφωνα με τις προβλέψεις της ΕΚΤ, ο πληθωρισμός αναμένεται να παραμείνει πάνω από το 4% για το μεγαλύτερο μέρος του πρώτου εξαμήνου του 2027, προτού αποκλιμακωθεί σχετικά γρήγορα προς επίπεδα λίγο υψηλότερα του 2%, καθώς θα εξασθενεί η επίδραση των υψηλών τιμών της προηγούμενης χρονιάς.

Μέχρι τότε, η επιμονή των πληθωριστικών πιέσεων και ο κίνδυνος περαιτέρω ανατιμήσεων καθιστούν την αύξηση των επιτοκίων τον Δεκέμβριο το επικρατέστερο σενάριο. Η ΕΚΤ καλείται να αποτρέψει τη μετατροπή ενός πληθωριστικού σοκ που προέρχεται κυρίως από την ενέργεια σε μια ευρύτερη και πιο επίμονη αύξηση των τιμών, χωρίς να επιβαρύνει υπέρμετρα την οικονομική δραστηριότητα της ευρωζώνης.