Ενιαία αγορά, ανταγωνιστικότητα και στρατηγική αυτονομία στην ατζέντα των “27” της Ευρώπης

Η ανταγωνιστικότητα και η ενίσχυση της Ενιαίας Αγοράς βρίσκονται στο επίκεντρο της άτυπης Συνόδου Κορυφής της ΕΕ, που πραγματοποιείται σήμερα, 12 Φεβρουαρίου, στο κάστρο Alden Biesen, στο βελγικό χωριό Ράικχοφεν.

Οι 27 αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων συναντώνται σε ένα απομονωμένο περιβάλλον, με στόχο να εξετάσουν πώς η ΕΕ μπορεί να καταστεί πιο ισχυρή οικονομικά, απλοποιώντας τη νομοθεσία, ενισχύοντας την ενιαία αγορά και μειώνοντας τις εξαρτήσεις της από τρίτες χώρες.

Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, τονίζει ότι «στο σημερινό γεωπολιτικό περιβάλλον, η ενίσχυση της Ενιαίας Αγοράς αποτελεί περισσότερο από ποτέ επείγουσα στρατηγική επιταγή». Στο ίδιο πνεύμα, ευρωπαίοι αξιωματούχοι επισημαίνουν ότι δεν πρόκειται να «επανεφευρεθεί ο τροχός», αλλά να επιταχυνθούν και να ενισχυθούν οι πρωτοβουλίες που έχουν ήδη ξεκινήσει για την απλοποίηση των κανονισμών και τη διαφοροποίηση των εμπορικών σχέσεων της ΕΕ, εξετάζοντας παράλληλα και την ανάγκη προστατευτικών εργαλείων για ιδιαίτερα ευαίσθητους τομείς.

Ο Αντόνιο Κόστα έχει προσκαλέσει στη σημερινή Σύνοδο τον πρώην πρόεδρο της ΕΚΤ, Μάριο Ντράγκι, και τον πρώην πρωθυπουργό της Ιταλίας, Ενρίκο Λέτα, για να παρουσιάσουν το όραμά τους για την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα. Οι εκθέσεις τους το 2024 είχαν αναδείξει με δραματικό τρόπο τα εμπόδια και τη γραφειοκρατική δυσκαμψία της ενιαίας αγοράς, καθώς και τις εξωτερικές εξαρτήσεις της ΕΕ, ανοίγοντας έναν ευρύτερο διάλογο που συνεχίζεται έως σήμερα.

Αν και η σημερινή άτυπη Σύνοδος Κορυφής δεν αποσκοπεί στη χάραξη νέας ευρωπαϊκής στρατηγικής ούτε στην έκδοση τελικού ανακοινωθέντος, αναμένεται να οδηγήσει σε κοινή δέσμευση των «27» για περαιτέρω απλοποίηση της νομοθεσίας, μείωση των διοικητικών βαρών για τις επιχειρήσεις και ενίσχυση της χρηματοδότησης της καινοτομίας – ιδίως για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις – μέσω μεγαλύτερης κινητοποίησης ιδιωτικών κεφαλαίων.

Παράλληλα, κερδίζει έδαφος η ιδέα της εμπορικής διαφοροποίησης και της χρηματοδότησης μεγάλων έργων ευρωπαϊκής κλίμακας, τα οποία θα μπορούσαν να αποτελέσουν τη βάση για μορφές «ενισχυμένης συνεργασίας» μεταξύ κρατών-μελών που είναι έτοιμα να προχωρήσουν ταχύτερα. Τη δυνατότητα αυτή επισημαίνει η Πρόεδρος της Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, σε επιστολή της προς τους ευρωπαίους ηγέτες, υπογραμμίζοντας ότι, παρότι ο στόχος παραμένει η επίτευξη συμφωνίας «μεταξύ και των 27», όταν η έλλειψη προόδου ή φιλοδοξίας απειλεί να υπονομεύσει την ανταγωνιστικότητα ή την ικανότητα δράσης της Ένωσης, η ΕΕ δεν θα πρέπει να διστάζει να αξιοποιεί τις δυνατότητες που προβλέπουν οι Συνθήκες για ενισχυμένη συνεργασία.

Στο ίδιο πνεύμα κινήθηκε και ο Γάλλος Πρόεδρος, Εμανουέλ Μακρόν, ο οποίος σε ομιλία του χθες ενώπιον βιομηχάνων στην Αμβέρσα, κάλεσε τις «πρόθυμες χώρες» να εφαρμόσουν τις μεταρρυθμίσεις της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς, εάν δεν εγκριθούν μέχρι τα τέλη Ιουνίου, καταφεύγοντας σε «ενισχυμένες συνεργασίες».

Την ίδια στιγμή, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έχει ανοίξει και τη συζήτηση για την «ευρωπαϊκή προτίμηση» ως εργαλείο πολιτικής, με στόχο να διασφαλιστεί ότι εταιρείες που λαμβάνουν δημόσια χρηματοδότηση θα προμηθεύονται εξοπλισμό και τεχνολογία από ευρωπαϊκές βιομηχανίες, ενισχύοντας έτσι την αυτονομία τους κρίσιμους και στρατηγικούς τομείς της ΕΕ.

Στο ίδιο μήκος κύματος, αλλά με πιο έντονο τόνο, κινείται ο Γάλλος Πρόεδρος, ο οποίος τις τελευταίες ημέρες επαναφέρει δυναμικά το ζήτημα της στρατηγικής αυτονομίας της Ευρώπης. Ο Μακρόν καλεί την ΕΕ να προχωρήσει σε κοινό δανεισμό – ακόμη και μέσω ευρωομολόγων – για τη χρηματοδότηση επενδύσεων στην άμυνα, την τεχνητή νοημοσύνη, καθώς και στην πράσινη και ψηφιακή μετάβαση, προειδοποιώντας ότι η Ευρώπη κινδυνεύει να μείνει πίσω έναντι των ΗΠΑ και της Κίνας. Υποστηρίζει μάλιστα ότι το κοινό χρέος αποτελεί «τον μοναδικό τρόπο» για να παραμείνει η ΕΕ ανταγωνιστική και να μετατραπεί σε πραγματικά ανεξάρτητη οικονομική δύναμη.

Ωστόσο, τις απόψεις αυτές δεν συμμερίζονται πλήρως όλα τα κράτη-μέλη. Παρότι υπάρχει ευρεία συμφωνία στους στόχους της ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας, οι διαφωνίες παραμένουν ως προς τα μέσα.

Χαρακτηριστικό είναι ότι οι ηγέτες της Ιταλίας, της Γερμανίας και του Βελγίου έχουν συγκαλέσει νωρίς σήμερα το πρωί μια «μίνι σύνοδο κορυφής» για την ανταγωνιστικότητα, με τη συμμετοχή περίπου 12 Ευρωπαίων ηγετών, μεταξύ των οποίων και της Ελλάδας. Στο κοινό έγγραφο που κατέθεσαν, οι τρεις χώρες εμφανίζονται επιφυλακτικές απέναντι στην έννοια της «ευρωπαϊκής προτίμησης», χωρίς να την απορρίπτουν, τονίζοντας ότι τυχόν τέτοια μέτρα πρέπει να είναι εξαιρετικού χαρακτήρα, περιορισμένα και αναλογικά, και να συμβαδίζουν με τη συνολική εμπορική στρατηγική της ΕΕ και τις διεθνείς της δεσμεύσεις.