Έρευνα – βιομηχανία: Οι θέσεις εργασίας υπάρχουν, οι μισθοί επίσης, αλλά οι υποψήφιοι δεν γνωρίζουν τις ευκαιρίες

Ένα ενδιαφέρον παράδοξο στην ελληνική αγορά εργασίας αναδεικνύει η έρευνα που πραγματοποιήθηκε τον Αύγουστο από την ΕΤΒΑ σε συνεργασία με το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης (ΔΠΘ): η βιομηχανία αναγνωρίζεται ως ένας σημαντικός πυλώνας της οικονομίας και της ανταγωνιστικότητας της χώρας, χωρίς όμως αυτή η θετική εικόνα να μετατρέπεται με την ίδια ένταση σε επιθυμία για εργασία στον κλάδο.

Στην καρδιά του προβλήματος φαίνεται να βρίσκεται ένα σημαντικό έλλειμμα πληροφόρησης. Οι πραγματικές δυνατότητες που μπορεί να προσφέρει σήμερα η βιομηχανία σε επίπεδο απασχόλησης, αποδοχών και επαγγελματικής εξέλιξης παραμένουν σε μεγάλο βαθμό άγνωστες σε ανθρώπους που δυνητικά θα μπορούσαν να στελεχώσουν τις επιχειρήσεις της.

Η έρευνα ξεκίνησε με δείγμα 92 συμμετεχόντων και, όπως ανακοινώθηκε, θα συνεχιστεί με κυλιόμενες μετρήσεις έως τον Δεκέμβριο. Τα πρώτα αποτελέσματα παρουσιάστηκαν στο πλαίσιο του ΕΤΒΑ ΒΙΠΕ Studio στη Θεσσαλονίκη, με τη συμμετοχή του υπεύθυνου Επικοινωνίας της ΕΤΒΑ ΒΙΠΕ Γιώργου Αλοίμονου, του επίκουρου καθηγητή του ΔΠΘ Αναστάσιου Διαμαντίδη και της υποψήφιας διδάκτορος Μαρίας Βασιλείου.

Από τη θετική εικόνα στην πραγματική επιλογή υπάρχει απόσταση

Ένα από τα σημαντικότερα συμπεράσματα της πρώτης φάσης της έρευνας αφορά ακριβώς αυτή την απόσταση ανάμεσα στην αντίληψη και στην πράξη.

Οι συμμετέχοντες εμφανίζονται να αναγνωρίζουν τη σημασία της βιομηχανίας για την ανάπτυξη και την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας. Όταν όμως το ερώτημα περνά από το γενικό στο προσωπικό επίπεδο  – εάν δηλαδή θα υπέβαλλαν αίτηση, θα εξέταζαν σοβαρά μια θέση εργασίας ή θα πρότειναν τον κλάδο σε κάποιον γνωστό τους – η θετική στάση περιορίζεται αισθητά.

Πρόκειται για ένα εύρημα που υποδεικνύει ότι το ζήτημα για τη βιομηχανία δεν είναι μόνο η δημιουργία θέσεων εργασίας. Είναι, εξίσου, η δυνατότητά της να επικοινωνήσει πειστικά τι είδους θέσεις προσφέρει, ποιες είναι οι αμοιβές τους, ποια διαδρομή εξέλιξης μπορεί να ακολουθήσει ένας εργαζόμενος και πόσο έχει αλλάξει το σύγχρονο βιομηχανικό περιβάλλον.

Δύο στους τρεις δεν γνωρίζουν την πραγματική εικόνα των αποδοχών

Το στοιχείο που αποτυπώνει πιο έντονα το κενό πληροφόρησης αφορά τους μισθούς.

Το 66,3% των συμμετεχόντων δηλώνει ότι δεν γνωρίζει πως υπάρχουν θέσεις στη βιομηχανία στις οποίες οι αποδοχές μπορεί να είναι υψηλότερες από εκείνες αντίστοιχων θέσεων γραφείου στον ιδιωτικό τομέα. Η αντίληψη, επομένως, ότι η βιομηχανική εργασία συνδέεται κατ’ ανάγκη με χαμηλότερες αμοιβές φαίνεται να επηρεάζεται και από την περιορισμένη γνώση των πραγματικών επιλογών που υπάρχουν στην αγορά.

Η οικονομική παράμετρος αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία από ένα δεύτερο εύρημα: περίπου το 72%-73% όσων σήμερα δεν εργάζονται στη βιομηχανία δηλώνει ότι θα εξέταζε το ενδεχόμενο να στραφεί προς τον κλάδο, εφόσον προσφέρονταν καλύτερες αποδοχές.

Αυτό δείχνει ότι η δεξαμενή δυνητικών εργαζομένων δεν είναι κατ’ ανάγκη αρνητική απέναντι στη βιομηχανία. Αντίθετα, ένα μεγάλο τμήμα της φαίνεται να είναι διαθέσιμο να επανεξετάσει τις επαγγελματικές του επιλογές εφόσον διαπιστώσει ότι υπάρχουν οι κατάλληλες οικονομικές και επαγγελματικές προϋποθέσεις.

Οι νέοι δεν κοιτούν μόνο τον μισθό

Οι αποδοχές, ωστόσο, δεν αποτελούν τη μοναδική μεταβλητή. Στις απαντήσεις καταγράφεται η σημασία των δυνατοτήτων επαγγελματικής εξέλιξης, αλλά και ενός σύγχρονου και ασφαλούς εργασιακού περιβάλλοντος.

Η συγκεκριμένη παράμετρος αποκτά ιδιαίτερο βάρος για τις νεότερες γενιές. Ο επίκουρος καθηγητής του ΔΠΘ Αναστάσιος Διαμαντίδης επισήμανε ότι η Generation Z εισέρχεται στην αγορά εργασίας με διαφορετικές απαιτήσεις και προσδοκίες από εκείνες προηγούμενων γενεών. Οι νέοι δεν αξιολογούν μια θέση αποκλειστικά με κριτήριο την αμοιβή, αλλά εξετάζουν την προοπτική εξέλιξης, το εργασιακό περιβάλλον και συνολικά το μοντέλο επαγγελματικής ζωής που τους προσφέρεται.

Για τη βιομηχανία αυτό σημαίνει ότι ο ανταγωνισμός για ανθρώπινο δυναμικό δεν κρίνεται πλέον μόνο στον μισθό. Κρίνεται και στην εκπαίδευση, στην εξέλιξη, στις συνθήκες εργασίας, στην εταιρική κουλτούρα και στην ικανότητα μιας επιχείρησης να δείξει στον νέο εργαζόμενο πού μπορεί να βρίσκεται επαγγελματικά έπειτα από πέντε ή δέκα χρόνια.

Το καμπανάκι της «διαρροής» εργατικού δυναμικού

Ένα ακόμη στοιχείο της έρευνας παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Μόλις περίπου το 10% του αρχικού δείγματος εργάζεται σήμερα στη βιομηχανία, ενώ 32 συμμετέχοντες ανέφεραν ότι είχαν εργαστεί στο παρελθόν στον συγκεκριμένο κλάδο, έναντι μόλις εννέα που εργάζονται σήμερα σε αυτόν.

Η εικόνα αυτή ερμηνεύθηκε ως ένδειξη διαρροής εργατικού δυναμικού.

Το εύρημα είναι κρίσιμο, καθώς μετακινεί τη συζήτηση από το πώς θα προσελκυστούν νέοι εργαζόμενοι στο εξίσου σημαντικό ερώτημα του πώς θα παραμείνουν στη βιομηχανία όσοι ήδη εισέρχονται σε αυτή.

Με άλλα λόγια, η πρόκληση είναι διπλή: προσέλκυση και διακράτηση ανθρώπινου δυναμικού.

Βιομηχανία, πανεπιστήμια και περιφέρεια

Η σύνδεση της βιομηχανίας με την απασχόληση αποκτά μία πρόσθετη διάσταση στην ελληνική περιφέρεια. Ο Αναστάσιος Διαμαντίδης συνέδεσε το ζήτημα με τις δυνατότητες παραμονής των νέων στον τόπο τους, σημειώνοντας ότι η αποβιομηχάνιση που γνώρισε η Θράκη τα προηγούμενα χρόνια περιόρισε τις επαγγελματικές επιλογές.

Παράλληλα, οι νεότερες γενιές έχουν πολύ μεγαλύτερη πρόσβαση σε πληροφορίες και επαγγελματικές ευκαιρίες εκτός συνόρων και, επομένως, μπορούν πολύ πιο εύκολα να εξετάσουν τη μετανάστευση ως εναλλακτική επαγγελματική διαδρομή.

Σε αυτή τη συνθήκη, η ενίσχυση της σχέσης ανάμεσα σε πανεπιστήμια και επιχειρήσεις αποκτά στρατηγικό χαρακτήρα. Ημερίδες, πρακτική άσκηση, επισκέψεις σε βιομηχανικές εγκαταστάσεις και άμεση επικοινωνία των επιχειρήσεων με φοιτητές και υποψήφιους εργαζομένους μπορούν να συμβάλουν στη δημιουργία της «win-win» σχέσης που περιέγραψε ο κ. Διαμαντίδης: οι επιχειρήσεις να βρίσκουν το ανθρώπινο δυναμικό που χρειάζονται και οι νέοι να αποκτούν λόγους να αναζητήσουν επαγγελματική προοπτική στην Ελλάδα.

«Υπάρχει άγνοια, όχι έλλειψη κύρους»

Ίσως το πιο συμπυκνωμένο μήνυμα της έρευνας βρίσκεται στη διαπίστωση της Μαρίας Βασιλείου: «Υπάρχει άγνοια, όχι έλλειψη κύρους».

Η διάκριση είναι σημαντική. Αν το βασικό πρόβλημα ήταν ότι η βιομηχανία είχε αρνητική εικόνα στα μάτια της κοινωνίας, η αλλαγή θα απαιτούσε μια βαθύτερη μεταστροφή αντιλήψεων. Τα πρώτα δεδομένα, όμως, δείχνουν κάτι διαφορετικό: πολλοί υποψήφιοι εργαζόμενοι απλώς δεν γνωρίζουν τι μπορεί να τους προσφέρει σήμερα ο κλάδος.

Για τον λόγο αυτό, μία από τις κατευθύνσεις που αναδεικνύονται είναι η μεγαλύτερη εξωστρέφεια των επιχειρήσεων: να ανοίξουν περισσότερο τις εγκαταστάσεις τους σε φοιτητές και νέους, να προσφέρουν πρακτικές ασκήσεις, να επικοινωνήσουν με σαφήνεια τις διαθέσιμες ειδικότητες, τις αμοιβές και τις δυνατότητες επαγγελματικής εξέλιξης.

Τα ευρήματα παραμένουν πρώιμα, καθώς η έρευνα βρίσκεται σε εξέλιξη και το αρχικό δείγμα των 92 συμμετεχόντων θα εμπλουτιστεί με νέες κυλιόμενες μετρήσεις έως τον Δεκέμβριο. Ωστόσο, ήδη φωτίζουν ένα κρίσιμο ζήτημα για την ελληνική παραγωγή: το πρόβλημα ανθρώπινου δυναμικού στη βιομηχανία δεν είναι μόνο πρόβλημα προσφοράς εργαζομένων. Είναι και πρόβλημα πληροφόρησης, σύνδεσης και επικοινωνίας.

Και εφόσον οι θέσεις, οι καλύτερες αποδοχές και οι δυνατότητες εξέλιξης υπάρχουν αλλά παραμένουν άγνωστες σε μεγάλο μέρος των δυνητικών εργαζομένων, τότε το επόμενο μεγάλο στοίχημα της βιομηχανίας είναι να κάνει αυτές τις ευκαιρίες ορατές.