Η Σνάμπελ αποδομεί το μύθο της ευρωπαϊκής παρακμής και δίνει ρόλο στον ευρωπαικό νότο και την Ελλάδα

Μια διαφορετική ανάγνωση των οικονομικών προοπτικών της Ευρώπης, που αμφισβητεί την κυρίαρχη αντίληψη περί αναπόφευκτης ευρωπαϊκής παρακμής, παρουσίασε η Ιζαμπέλ Σνάμπελ, μέλος της Εκτελεστικής Επιτροπής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), σε ομιλία της στις 13 Νοεμβρίου 2026, στο οικονομικό συνέδριο της Κεντρικής Τράπεζας της Λιθουανίας, στο Βίλνιους.

Με κεντρικό τίτλο «Made in Europe», η Σνάμπελ υποστήριξε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει ήδη τα βασικά συστατικά της οικονομικής επιτυχίας: ανθρώπινο κεφάλαιο, επιστημονική γνώση, καινοτομία, ισχυρούς θεσμούς και υψηλή ποιότητα ζωής. Αυτό που απουσιάζει, ωστόσο, είναι η δυνατότητα αξιοποίησης αυτών των πλεονεκτημάτων σε πραγματικά ευρωπαϊκή κλίμακα.

Η βασική της διαπίστωση είναι ότι η Ευρώπη εξακολουθεί να λειτουργεί σε μεγάλο βαθμό ως ένα σύνολο 27 διαφορετικών εθνικών αγορών, παρά τις δεκαετίες οικονομικής ολοκλήρωσης. Αυτός ο κατακερματισμός περιορίζει την ανάπτυξη των επιχειρήσεων, αποθαρρύνει τις επενδύσεις και εμποδίζει τη δημιουργία ευρωπαϊκών τεχνολογικών κολοσσών ικανών να ανταγωνιστούν τις αντίστοιχες αμερικανικές και ασιατικές εταιρείες.

Η απάντηση, σύμφωνα με την ίδια, βρίσκεται στην ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς και κυρίως στη δημιουργία ενός νέου, προαιρετικού ευρωπαϊκού εταιρικού πλαισίου, του αποκαλούμενου «28ου καθεστώτος», το οποίο θα μπορούσε να αποτελέσει τη βάση για την ανάδειξη μιας νέας επιχειρηματικής ταυτότητας με την υπογραφή «Made in Europe».

Η Ευρώπη είναι πλουσιότερη από όσο δείχνει το ΑΕΠ

Η Σνάμπελ ξεκίνησε την ανάλυσή της αμφισβητώντας την αντίληψη ότι η διαφορά κατά κεφαλήν εισοδήματος μεταξύ Ευρώπης και Ηνωμένων Πολιτειών αποτυπώνει πλήρως τη διαφορά στην ευημερία των πολιτών. Όπως επισήμανε, η οικονομική επιτυχία δεν μπορεί να αξιολογείται αποκλειστικά μέσα από το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν. Η ποιότητα των δημόσιων υπηρεσιών, η πρόσβαση στην εκπαίδευση, η κοινωνική προστασία, η υγεία, η ισότητα ευκαιριών και ο ελεύθερος χρόνος αποτελούν κρίσιμες παραμέτρους της πραγματικής ευημερίας.

Ενδεικτικό είναι ότι ένα παιδί που γεννιέται στην Ισπανία ή στην Ιταλία μπορεί να προσδοκά περίπου πέντε περισσότερα χρόνια ζωής σε σχέση με ένα παιδί που γεννιέται στις ΗΠΑ, παρά το γεγονός ότι οι αμερικανικές δαπάνες υγείας αντιστοιχούν σε πολύ μεγαλύτερο ποσοστό του ΑΕΠ. Επιπλέον, οι Ευρωπαίοι εργαζόμενοι αφιερώνουν σημαντικά λιγότερο χρόνο στην εργασία τους.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, ένας εργαζόμενος στις Ηνωμένες Πολιτείες εργάζεται κατά μέσο όρο περίπου 40 οκτάωρες ημέρες περισσότερες ετησίως από έναν εργαζόμενο της ευρωζώνης. Εάν οι Ευρωπαίοι εργάζονταν τον ίδιο αριθμό ωρών με τους Αμερικανούς, με αμετάβλητη την παραγωγικότητα ανά ώρα και το ποσοστό απασχόλησης, το πραγματικό κατά κεφαλήν ΑΕΠ της ευρωζώνης θα ήταν θεωρητικά υψηλότερο κατά 21%. Αυτό θα κάλυπτε περίπου τα δύο τρίτα της υφιστάμενης εισοδηματικής διαφοράς με τις ΗΠΑ.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η κατανομή του εισοδήματος. Στις ΗΠΑ, το πλουσιότερο 10% του πληθυσμού συγκεντρώνει περίπου το 37% του εθνικού εισοδήματος μετά τους φόρους, έναντι περίπου 27% στην ευρωζώνη. Κατά συνέπεια, οι υψηλοί μέσοι όροι της αμερικανικής οικονομίας δεν αποτυπώνουν κατ’ ανάγκη την πραγματική οικονομική κατάσταση του μέσου πολίτη.

Παρά τα συγκριτικά αυτά πλεονεκτήματα, η Σνάμπελ αναγνώρισε ότι η Ευρώπη αντιμετωπίζει ένα σοβαρό διαρθρωτικό πρόβλημα: τη χαμηλή αύξηση της παραγωγικότητας, η οποία απειλεί μακροπρόθεσμα τη δυνατότητα διατήρησης του ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου.

Η μεγάλη ανατροπή: Ο Νότος γίνεται κινητήρας ανάπτυξης

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε η αξιωματούχος της ΕΚΤ στη μεταμόρφωση των οικονομιών της νότιας Ευρώπης, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας. Πριν από περίπου μία δεκαετία, οι χώρες αυτές αποτελούσαν το επίκεντρο της ευρωπαϊκής κρίσης χρέους, με υψηλή ανεργία, δημοσιονομικά ελλείμματα, περιορισμένες επενδύσεις και επώδυνα προγράμματα προσαρμογής. Σήμερα, σύμφωνα με τη Σνάμπελ, η εικόνα έχει αλλάξει ουσιαστικά. Οι οικονομίες του ευρωπαϊκού Νότου συγκαταλέγονται πλέον στις ταχύτερα αναπτυσσόμενες της Ευρώπης, προσελκύουν αυξημένες επενδύσεις, καταγράφουν σημαντική αποκλιμάκωση της ανεργίας και έχουν βελτιώσει αισθητά τις συνθήκες χρηματοδότησής τους.

Η εξέλιξη αυτή έχει δημιουργήσει περιθώρια δημοσιονομικής προσαρμογής χωρίς να απαιτείται η υπονόμευση της οικονομικής ανάκαμψης.

Για την Ελλάδα, η σημαντικότερη αναφορά αφορά τις προοπτικές της δυνητικής ανάπτυξης. Επικαλούμενη εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η Σνάμπελ επισήμανε ότι η Ελλάδα, μαζί με την Ισπανία και την Πορτογαλία, αναμένεται να παρουσιάσει ρυθμούς δυνητικής ανάπτυξης αισθητά υψηλότερους από τον μέσο όρο της ευρωζώνης τα επόμενα χρόνια.

Η αξιωματούχος απέδωσε τη βελτίωση σε διαρθρωτικές αλλαγές, επενδύσεις και κοινωνική ανθεκτικότητα, αναγνωρίζοντας παράλληλα τον ρόλο των ευρωπαϊκών πρωτοβουλιών, όπως το NextGenerationEU, στην κινητοποίηση κοινών πόρων για την ενίσχυση της αναπτυξιακής δυναμικής.

Το παράδειγμα της Ισπανίας, που έχει αναδειχθεί σε σημαντικό ευρωπαϊκό κέντρο ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, δείχνει πώς οι επενδύσεις μπορούν να μεταβάλουν το παραγωγικό υπόδειγμα μιας οικονομίας και να μειώσουν την εξάρτησή της από τις διεθνείς ενεργειακές αναταράξεις.

Η ουσιαστική πρόκληση για την Ελλάδα και τις υπόλοιπες χώρες του Νότου είναι πλέον να μετατρέψουν την ανάκαμψη σε διατηρήσιμη αύξηση της παραγωγικότητας και των πραγματικών εισοδημάτων.

Γερμανία: Το εξαγωγικό μοντέλο εξαντλεί τα όριά του

Στον αντίποδα της θετικής δυναμικής του ευρωπαϊκού Νότου, η Σνάμπελ περιέγραψε μια σαφώς πιο προβληματική εικόνα για τον παραδοσιακό οικονομικό πυρήνα της ευρωζώνης και ιδιαίτερα για τη Γερμανία. Η μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης βρίσκεται αντιμέτωπη με μια παρατεταμένη περίοδο υποτονικής ανάπτυξης, με το πραγματικό κατά κεφαλήν ΑΕΠ της να έχει υποχωρήσει κατά 0,5% μεταξύ 2019 και 2024. Η γήρανση του πληθυσμού, το υψηλό ενεργειακό κόστος, ο αυξανόμενος προστατευτισμός και ο ανταγωνισμός από την Κίνα επιβαρύνουν τις γερμανικές επιχειρήσεις.

Ωστόσο, η Σνάμπελ αμφισβήτησε ότι η βασική αιτία της στασιμότητας είναι η απώλεια εξαγωγικής ανταγωνιστικότητας.

Κατά την ανάλυσή της, το βαθύτερο πρόβλημα βρίσκεται στη χρόνια αδυναμία της εγχώριας ζήτησης.

Από το 1999, η πραγματική ιδιωτική κατανάλωση στη Γερμανία αυξάνεται κατά μέσο όρο με ρυθμό χαμηλότερο του 1% ετησίως. Οι πολιτικές συγκράτησης των πραγματικών μισθών, που εφαρμόστηκαν ιδιαίτερα στις αρχές της δεκαετίας του 2000, περιόρισαν την κατανάλωση και ενίσχυσαν την αποταμίευση των επιχειρήσεων.

Το αποτέλεσμα ήταν η συσσώρευση μεγάλων εμπορικών πλεονασμάτων, χωρίς αντίστοιχη ενίσχυση των εγχώριων επενδύσεων.

Χαρακτηριστικά, ακόμη και την περίοδο 1999-2019, όταν η Γερμανία κατέγραφε πολύ μεγάλα εξωτερικά πλεονάσματα, ο μέσος ετήσιος ρυθμός οικονομικής ανάπτυξης περιοριζόταν στο 1,4%.

Στο σημερινό διεθνές περιβάλλον γεωπολιτικών αντιπαραθέσεων και εμπορικού κατακερματισμού, ένα οικονομικό μοντέλο που εξαρτάται υπερβολικά από τη ζήτηση του εξωτερικού καθίσταται ολοένα πιο ευάλωτο.

Η Σνάμπελ υποστήριξε ότι η στροφή προς μεγαλύτερες δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις, καλύτερες υποδομές, ψηφιακό μετασχηματισμό και ενίσχυση της αμυντικής ικανότητας μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης για την επανεκκίνηση της γερμανικής οικονομίας.

Η δημοσιονομική επέκταση που έχει δρομολογηθεί στη Γερμανία, η μεγαλύτερη από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο σύμφωνα με την ίδια, αποτελεί θετική εξέλιξη, υπό την προϋπόθεση ότι οι πόροι θα κατευθυνθούν σε παραγωγικές επενδύσεις και θα συνοδευτούν από μεταρρυθμίσεις.

Το μεγάλο ευρωπαϊκό παράδοξο: Καινοτομία χωρίς επιχειρηματικούς κολοσσούς

Ένα από τα σημαντικότερα σημεία της ομιλίας αφορά την αδυναμία της Ευρώπης να μετατρέψει την επιστημονική και τεχνολογική της δυναμική σε επιχειρηματική ανάπτυξη μεγάλης κλίμακας. Η Ευρωπαϊκή Ένωση παράγει περισσότερες επιστημονικές δημοσιεύσεις από τις Ηνωμένες Πολιτείες σε όλους τους μεγάλους επιστημονικούς κλάδους και δημιουργεί περισσότερες νεοφυείς επιχειρήσεις στα αρχικά στάδια ανάπτυξης. Ωστόσο, μεγάλο μέρος αυτής της δυναμικής δεν μεταφράζεται στη δημιουργία μεγάλων ευρωπαϊκών εταιρειών.

Πολλές καινοτόμες επιχειρήσεις δυσκολεύονται να εξασφαλίσουν τα κεφάλαια που απαιτούνται για τη διεθνή επέκτασή τους ή επιλέγουν να μεταφέρουν την εταιρική τους έδρα στις ΗΠΑ, όπου το θεσμικό και χρηματοδοτικό περιβάλλον διευκολύνει την ταχεία ανάπτυξη.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι επιχειρήσεις με περισσότερους από 250 εργαζομένους συγκεντρώνουν σχεδόν το 60% της συνολικής απασχόλησης, ενώ σε αρκετές χώρες της ευρωζώνης το αντίστοιχο ποσοστό προσεγγίζει μόλις το 20%. Αυτό έχει άμεσες συνέπειες για την παραγωγικότητα.

Οι μεγαλύτερες επιχειρήσεις μπορούν να κατανέμουν το κόστος τεχνολογικών επενδύσεων, ψηφιακού μετασχηματισμού και οργανωτικών αλλαγών σε ευρύτερη πελατειακή βάση, αποκτώντας σημαντικά πλεονεκτήματα.

Το πρόβλημα, επομένως, δεν είναι μόνο η χρηματοδότηση της καινοτομίας, αλλά και η δυνατότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων να αξιοποιήσουν ενιαία μια αγορά εκατοντάδων εκατομμυρίων καταναλωτών.

Εσωτερικά εμπόδια ισοδύναμα με δασμούς έως 96%

Παρά την ύπαρξη της ενιαίας αγοράς, η ευρωπαϊκή οικονομία εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από σημαντικά ρυθμιστικά και διοικητικά εμπόδια. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που επικαλέστηκε η Σνάμπελ, τα εσωτερικά αυτά εμπόδια μπορούν να αντιστοιχούν σε επιβαρύνσεις ισοδύναμες με δασμούς 96% στις υπηρεσίες και 67% στα αγαθά. Πρόκειται για εκτιμήσεις της οικονομικής επίδρασης των περιορισμών, οι οποίες θεωρούνται ανώτατα όρια, και όχι για πραγματικούς δασμούς που επιβάλλονται στις συναλλαγές.

Το μέγεθος του προβλήματος γίνεται ακόμη πιο σαφές στον τομέα των υπηρεσιών, που αντιπροσωπεύει περίπου το 75% της συνολικής ακαθάριστης προστιθέμενης αξίας.

Παρά το μεγάλο ειδικό βάρος του κλάδου, το ενδοευρωπαϊκό εμπόριο υπηρεσιών δεν υπερβαίνει το αντίστοιχο εμπόριο της ΕΕ με τρίτες χώρες.

Διαφορετικές νομικές απαιτήσεις, εθνικές διαδικασίες αδειοδότησης, εταιρικοί κανόνες και διοικητικές υποχρεώσεις αυξάνουν το κόστος δραστηριοποίησης πέρα από τα εθνικά σύνορα.

Για μια μικρή ή μεσαία επιχείρηση που επιδιώκει να επεκταθεί σε περισσότερες ευρωπαϊκές αγορές, οι απαιτήσεις αυτές μπορούν να αποτελέσουν σοβαρό αποτρεπτικό παράγοντα.

Το «28ο καθεστώς»: Μια ευρωπαϊκή εταιρεία χωρίς 27 διαφορετικά εμπόδια

Η πρόταση της Σνάμπελ είναι η δημιουργία ενός ενιαίου, προαιρετικού ευρωπαϊκού εταιρικού καθεστώτος, γνωστού ως «28ο καθεστώς». Η λογική του είναι ότι μια επιχείρηση θα μπορεί να συστήνεται ως πραγματικά ευρωπαϊκή εταιρεία, υπό ένα κοινό θεσμικό πλαίσιο, αντί να χρειάζεται να προσαρμόζει την εταιρική της δομή στις διαφορετικές νομοθεσίες των 27 κρατών-μελών.

Στο πλαίσιο που περιέγραψε και το οποίο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνδέει με την πρωτοβουλία «EU Inc.», θα προβλέπονται κοινές βασικές ρυθμίσεις για το εταιρικό δίκαιο, την εταιρική διακυβέρνηση, τα δικαιώματα των μετόχων και τις μορφές οικονομικής συμμετοχής των εργαζομένων.

Η σύσταση εταιρείας θα πρέπει να μπορεί να γίνεται γρήγορα, ψηφιακά και με χαμηλό κόστος.

Το νέο καθεστώς δεν θα περιορίζεται στις νεοφυείς επιχειρήσεις, αλλά θα είναι διαθέσιμο σε επιχειρήσεις όλων των μεγεθών και κλάδων.

Κατά τη Σνάμπελ, η καθολική αυτή δυνατότητα είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς δεν μπορεί να προβλεφθεί εκ των προτέρων ποια τεχνολογία ή ποιος παραγωγικός τομέας θα αποτελέσει την επόμενη μεγάλη πηγή ανάπτυξης της Ευρώπης.

Παράλληλα, ξεκαθάρισε ότι η δημιουργία του νέου πλαισίου δεν προϋποθέτει ενοποίηση των εθνικών φορολογικών συστημάτων, ούτε εναρμόνιση της εργατικής νομοθεσίας και της κοινωνικής ασφάλισης. Αυτοί οι τομείς θα παραμείνουν στην αρμοδιότητα των κρατών-μελών.

Κρίσιμο στοιχείο είναι, ωστόσο, ο τρόπος της νομικής εφαρμογής.

Η Σνάμπελ τάχθηκε υπέρ ενός ευρωπαϊκού κανονισμού που θα εφαρμόζεται απευθείας σε όλα τα κράτη-μέλη, προειδοποιώντας ότι διαφορετικές εθνικές προσαρμογές θα μπορούσαν να οδηγήσουν στη δημιουργία 27 εκδοχών του νέου καθεστώτος, αναπαράγοντας τον κατακερματισμό που επιχειρείται να αντιμετωπιστεί. Στόχος είναι οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να αποκτήσουν ένα σαφές, σταθερό και αναγνωρίσιμο νομικό πλαίσιο, αντίστοιχης ελκυστικότητας με εκείνο που προσφέρει η αμερικανική πολιτεία του Ντέλαγουερ σε επιχειρηματίες και διεθνείς επενδυτές.

Μια τέτοια αλλαγή θα μπορούσε να διευκολύνει την άντληση επενδυτικών κεφαλαίων, την προσέλκυση ταλέντων και τη διασυνοριακή επέκταση εταιρειών που σήμερα αντιμετωπίζουν σημαντικούς περιορισμούς.

Τεχνητή νοημοσύνη: Η Ευρώπη δεν έχει χάσει τη μάχη

Η Σνάμπελ εμφανίστηκε επίσης πιο αισιόδοξη από την κυρίαρχη εκτίμηση για τη θέση της Ευρώπης στον διεθνή ανταγωνισμό της τεχνητής νοημοσύνης. Όπως εξήγησε, η οικονομική αξία των τεχνολογικών επαναστάσεων δεν δημιουργείται αποκλειστικά από εκείνους που αναπτύσσουν πρώτοι μια νέα τεχνολογία. Ένα μεγάλο μέρος των κερδών παραγωγικότητας προκύπτει από την ευρεία υιοθέτησή της στην πραγματική οικονομία.

Η Ευρώπη διαθέτει ισχυρούς κλάδους στη μεταποίηση, την ενέργεια, την υγειονομική περίθαλψη και τις δημόσιες υπηρεσίες, όπου η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να βελτιώσει ουσιαστικά την αποτελεσματικότητα και να μειώσει το κόστος παραγωγής. Το σημαντικότερο μάθημα προκύπτει από την προηγούμενη ψηφιακή επανάσταση.

Η υστέρηση της ευρωπαϊκής παραγωγικότητας έναντι των ΗΠΑ διευρύνθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 2000 όχι επειδή η Ευρώπη σταμάτησε να καινοτομεί, αλλά επειδή καθυστέρησε να ενσωματώσει ευρέως τις τεχνολογίες πληροφορικής και επικοινωνιών.

Εάν επαναληφθεί το ίδιο φαινόμενο με την τεχνητή νοημοσύνη, η απόσταση από τις ΗΠΑ ενδέχεται να μεγαλώσει ακόμη περισσότερο.

Αντίθετα, η ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς, η ανάπτυξη μεγαλύτερων επιχειρηματικών σχημάτων και η διευκόλυνση των τεχνολογικών επενδύσεων θα μπορούσαν να επιτρέψουν στην Ευρώπη να αξιοποιήσει τις νέες τεχνολογίες, ακόμη και χωρίς να κυριαρχεί στην ανάπτυξη των μεγαλύτερων μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης.

Εδώ η ομιλία της