Ιστορικό ρεκόρ θερμοκρασίας ενώ ενισχύεται το El Niño – Οι ωκεανοί έσπασαν το θερμόμετρο

Νέο ιστορικό ρεκόρ κατέγραψε η θερμοκρασία των ωκεανών του πλανήτη, την ώρα που στον τροπικό Ειρηνικό ενισχύεται ένα εξαιρετικά ισχυρό El Niño, δημιουργώντας ένα εκρηκτικό μείγμα για το παγκόσμιο κλιματικό σύστημα.

Η ημερήσια μέση θερμοκρασία της επιφάνειας των ωκεανών εκτός των πολικών περιοχών, μεταξύ 60° νότιου και 60° βόρειου γεωγραφικού πλάτους, έφτασε στις 22 Αυγούστου τους 21,1°C, σύμφωνα με στοιχεία του ευρωπαϊκού προγράμματος Copernicus. Πρόκειται για την υψηλότερη τιμή που έχει καταγραφεί στη συγκεκριμένη σειρά δεδομένων, ξεπερνώντας οριακά το προηγούμενο ρεκόρ των 21,09°C του Μαρτίου του 2024.

Το στοιχείο προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία δεδομένου ότι οι παγκόσμιες θερμοκρασίες της επιφάνειας της θάλασσας συνήθως κορυφώνονται τον Μάρτιο ή τον Απρίλιο. Η καταγραφή ενός νέου απόλυτου ρεκόρ στα τέλη Αυγούστου αποτελεί επομένως μια ασυνήθιστη εξέλιξη. Ήδη ο Ιούλιος του 2026 ήταν ο θερμότερος Ιούλιος που έχει καταγραφεί για τους εξωπολικούς ωκεανούς, με μέση θερμοκρασία 20,96°C.

Το El Niño γίνεται ολοένα ισχυρότερο

Το φαινόμενο σε συνδυασμό με την ταχύτατη ενίσχυση του El Niño, του φυσικού κλιματικού φαινομένου που χαρακτηρίζεται από ασυνήθιστα θερμά νερά στον κεντρικό και ανατολικό τροπικό Ειρηνικό και μπορεί να αλλάξει τις θερμοκρασίες, τις βροχοπτώσεις και τις ατμοσφαιρικές κυκλοφορίες σε μεγάλο μέρος του πλανήτη.

Η αμερικανική Υπηρεσία Ωκεανών και Ατμόσφαιρας (NOAA) ανακοίνωσε στις 13 Αυγούστου ότι το El Niño συνεχίζει να ενισχύεται και εκτίμησε πως υπάρχει πιθανότητα άνω του 90% να εξελιχθεί σε πολύ ισχυρό επεισόδιο το φθινόπωρο και τον χειμώνα του 2026-27. Τον Ιούλιο, η θερμοκρασιακή απόκλιση στην κρίσιμη περιοχή Niño 3.4 είχε ήδη φτάσει τους +1,4°C, ενώ ανατολικότερα οι αποκλίσεις ήταν ακόμη μεγαλύτερες.

Πειραματικές προβλέψεις του εργαστηρίου GFDL της NOAA δείχνουν επίσης ότι το φαινόμενο ενδέχεται να κορυφωθεί από τον Οκτώβριο έως τον Ιανουάριο και να ανταγωνιστεί τα ισχυρότερα El Niño που έχουν καταγραφεί ιστορικά.

Το βρετανικό Met Office προειδοποίησε στις 21 Αυγούστου ότι τα μοντέλα του εμφανίζουν ένα El Niño πρωτοφανούς έντασης στη σύγχρονη εποχή, με τις προβλέψεις να δείχνουν πιθανές θερμοκρασιακές αποκλίσεις στον τροπικό Ειρηνικό πολύ μεγαλύτερες από εκείνες ενός συνηθισμένου ισχυρού επεισοδίου.

Γιατί ένας θερμότερος ωκεανός αφορά ολόκληρο τον πλανήτη

Οι ωκεανοί λειτουργούν ως ένας τεράστιος θερμικός «αποθηκευτικός χώρος» του κλιματικού συστήματος. Όσο αυξάνεται η θερμοκρασία τους, τόσο αυξάνονται οι επιπτώσεις τόσο στο θαλάσσιο περιβάλλον όσο και στην ατμόσφαιρα.

Τα θερμότερα νερά ευνοούν την εμφάνιση και τη διάρκεια θαλάσσιων καυσώνων, ασκώντας πίεση σε κοραλλιογενείς υφάλους, λιβάδια ποσειδωνίας, αλιευτικά αποθέματα και άλλα οικοσυστήματα. Παράλληλα, η θερμική διαστολή του νερού συμβάλλει στην άνοδο της στάθμης της θάλασσας. Περισσότερη θερμότητα και υγρασία μπορούν επίσης να μεταφερθούν στην ατμόσφαιρα, αυξάνοντας υπό κατάλληλες συνθήκες την ένταση ισχυρών βροχοπτώσεων και ορισμένων καταιγίδων.

Το Copernicus έχει επισημάνει ότι οι θερμοκρασίες των παγκόσμιων ωκεανών παραμένουν ασυνήθιστα υψηλές εδώ και χρόνια. Από το 2023 και μετά καταγράφεται μια περίοδος εξαιρετικής θαλάσσιας ζέστης, ενώ το 2026 το νέο El Niño έρχεται να προστεθεί πάνω σε αυτήν την ήδη θερμή αφετηρία.

Κλιματική αλλαγή και El Niño: δύο διαφορετικοί παράγοντες που λειτουργούν ταυτόχρονα

Το El Niño είναι φυσικό και επαναλαμβανόμενο φαινόμενο και δεν προκαλείται από την ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή. Η σημασία του σημερινού επεισοδίου, όμως, είναι ότι εκδηλώνεται σε έναν πλανήτη που είναι ήδη σημαντικά θερμότερος λόγω της συσσώρευσης αερίων του θερμοκηπίου. Έτσι, η προσωρινή πρόσθετη θέρμανση που συνδέεται με ένα ισχυρό El Niño μπορεί να «πατήσει» πάνω στη μακροπρόθεσμη άνοδο της παγκόσμιας θερμοκρασίας. Ο WMO προειδοποιεί ότι το ισχυρό El Niño που βρίσκεται σε εξέλιξη αυξάνει την πιθανότητα θερμοκρασιών υψηλότερων από τα κανονικά επίπεδα σε μεγάλο μέρος του πλανήτη και σημαντικών μεταβολών στις βροχοπτώσεις.

Οι συνέπειες δεν είναι ίδιες παντού. Σε ορισμένες περιοχές ένα ισχυρό El Niño συνδέεται με αυξημένες βροχοπτώσεις και πλημμύρες, ενώ σε άλλες αυξάνει τον κίνδυνο ξηρασίας, πυρκαγιών και απωλειών στη γεωργική παραγωγή. Για τον λόγο αυτό οι επιπτώσεις του μπορούν να περάσουν γρήγορα από τη μετεωρολογία στην οικονομία, επηρεάζοντας τιμές τροφίμων, γεωργία, ενέργεια, ασφάλειες και παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες.

Τι σημαίνει για την Ευρώπη και τη Μεσόγειο

Η επίδραση του El Niño στην Ευρώπη είναι πιο έμμεση και λιγότερο προβλέψιμη από ό,τι στις περιοχές γύρω από τον Ειρηνικό. Μέσω όμως των λεγόμενων τηλεσυνδέσεων μπορεί να επηρεάσει μεγάλης κλίμακας ατμοσφαιρικές κυκλοφορίες και, κατ’ επέκταση, τις πιθανότητες συγκεκριμένων καιρικών μοτίβων κατά τη διάρκεια του χειμώνα.

Για τη νότια Ευρώπη υπάρχει παράλληλα ένας πιο άμεσος λόγος ανησυχίας καθώς η Μεσόγειος βρίσκεται σε εξαιρετικά θερμή κατάσταση. Πρόσφατη επιστημονική ανάλυση που επικαλείται το Reuters αποδίδει στην ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή περίπου 2°C πρόσθετης θέρμανσης στα ακραία επεισόδια ζέστης της Μεσογείου, όπου το καλοκαίρι του 2026 καταγράφηκαν εκτεταμένοι θαλάσσιοι καύσωνες.