Καλώδιο Ελλάδας – Κύπρου: Απέπλευσε το Abeille Marengo με το βλέμμα στραμμένο στην Τουρκία

Σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη καμπή εισέρχεται η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου, μετά τον απόπλου του ερευνητικού πλοίου Abeille Marengo από το λιμάνι του Ηρακλείου, με αποστολή την πραγματοποίηση των υποθαλάσσιων ερευνών που απαιτούνται για την ανάπτυξη και την πόντιση του καλωδίου Great Sea Interconnector (GSI).

Η εξέλιξη σηματοδοτεί την επανεκκίνηση ενός έργου με ιδιαίτερη ενεργειακή, οικονομική και γεωπολιτική σημασία, το οποίο βρίσκεται στο επίκεντρο των ελληνοτουρκικών σχέσεων και των ευρύτερων ισορροπιών στην Ανατολική Μεσόγειο.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση της Great Sea Interconnector Α.Ε. και του ΑΔΜΗΕ, το πλοίο θα πραγματοποιήσει αρχικά εργασίες βαθμονόμησης του εξοπλισμού του, προτού προχωρήσει στις προβλεπόμενες έρευνες βυθού, βάσει των αγγελιών προς ναυτιλλομένους (NAVTEX) που έχουν εκδοθεί από τις αρμόδιες ελληνικές και κυπριακές αρχές.

Ωστόσο, πέρα από το τεχνικό σκέλος, η επανέναρξη των εργασιών αποκτά χαρακτηριστικά δοκιμασίας των διπλωματικών και γεωπολιτικών ισορροπιών, καθώς η Αθήνα και η Λευκωσία καλούνται να διαχειριστούν τις τουρκικές αντιδράσεις, με τη Γαλλία να διαδραματίζει πλέον ενεργότερο ρόλο.

Η παραδοχή για τη γαλλική διακοίνωση και τα ερωτήματα προς την κυβέρνηση

Στο επίκεντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης βρίσκεται η επίσημη επιβεβαίωση ότι η Γαλλία απέστειλε ρηματική διακοίνωση στην Τουρκία, ενημερώνοντας την Άγκυρα για την έναρξη των ερευνών.

Η κυβέρνηση παραδέχθηκε εκ των υστέρων την ύπαρξη της συγκεκριμένης διπλωματικής επικοινωνίας, η οποία είχε γίνει γνωστή αρχικά μέσω δημοσιογραφικών πληροφοριών.

Η παραδοχή του κυβερνητικού εκπροσώπου Παύλου Μαρινάκη στις 9 Νοεμβρίου προκάλεσε αντιδράσεις από τα κόμματα της αντιπολίτευσης, τα οποία ζητούν διευκρινίσεις για το περιεχόμενο της διακοίνωσης, τον χρόνο αποστολής της και κυρίως για το κατά πόσο η ελληνική κυβέρνηση είχε προηγουμένως ενημερωθεί για τη γαλλική πρωτοβουλία.

Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η ρηματική διακοίνωση είχε αποκλειστικά ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν συνιστούσε αίτημα αδειοδότησης ή αναγνώριση τουρκικής δικαιοδοσίας.

Ο Παύλος Μαρινάκης ξεκαθάρισε ότι η Ελλάδα δεν ζήτησε ούτε πρόκειται να ζητήσει άδεια από την Τουρκία για την πραγματοποίηση των ερευνών, επισημαίνοντας ότι πρόκειται για δύο διαφορετικές διαδικασίες: την ενημέρωση τρίτων χωρών και την αδειοδότηση των εργασιών.

Στο ίδιο μήκος κύματος, ο υφυπουργός Εξωτερικών Τάσος Χατζηβασιλείου διευκρίνισε ότι η γαλλική γνωστοποίηση πραγματοποιήθηκε μετά την ελληνική αδειοδότηση.

Παρά τις κυβερνητικές διαβεβαιώσεις, παραμένει το πολιτικό ερώτημα γιατί κρίθηκε αναγκαία η επίσημη διπλωματική ενημέρωση της Άγκυρας, τη στιγμή που η Αθήνα επιμένει ότι δεν αναγνωρίζει στην Τουρκία καμία αρμοδιότητα έγκρισης των συγκεκριμένων ερευνών.

Ακόμη και αν μια τέτοια ενημέρωση δεν δημιουργεί από μόνη της νομικό προηγούμενο, η πολιτική αξιοποίησή της από την τουρκική πλευρά αποτελεί διαφορετικό ζήτημα. Η Άγκυρα θα μπορούσε να επιχειρήσει να παρουσιάσει τη διακοίνωση ως επιβεβαίωση ότι οι διεκδικήσεις της λαμβάνονται υπόψη, ανεξαρτήτως της πραγματικής νομικής σημασίας του εγγράφου.

Η αντιπολίτευση, και ειδικότερα το ΠΑΣΟΚ και ο ΣΥΡΙΖΑ, έχει θέσει ερωτήματα για τους κυβερνητικούς χειρισμούς, ενώ κριτική ασκείται και από άλλα κόμματα για τον κίνδυνο διπλωματικής αξιοποίησης της γαλλικής κίνησης από την Τουρκία.

Μητσοτάκης: Δεν ζητήθηκε άδεια από την Τουρκία

Απαντώντας στην κριτική, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης επιχείρησε να αποσυνδέσει πλήρως τη γαλλική διακοίνωση από οποιαδήποτε συζήτηση περί τουρκικής συναίνεσης.

Μιλώντας στο συνέδριο Greece Talks, υπογράμμισε ότι ο Great Sea Interconnector δεν αποτελεί αποκλειστικά ελληνοκυπριακή πρωτοβουλία, αλλά ευρωπαϊκό έργο με ισχυρή γαλλική παρουσία.

Ο πρωθυπουργός επέμεινε ότι οι άδειες για τις ερευνητικές δραστηριότητες δόθηκαν μόνο από τις ελληνικές και κυπριακές αρχές και ότι η ενημέρωση της Άγκυρας δεν δημιουργεί νομικό προηγούμενο.

Παράλληλα, εξέφρασε την εκτίμηση ότι το έργο θα ολοκληρωθεί χωρίς αναταράξεις, αν και διαβεβαίωσε ότι η Ελλάδα είναι προετοιμασμένη για κάθε ενδεχόμενο.

Η κυβερνητική αισιοδοξία στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στην ευρωπαϊκή διάσταση του έργου και στη γαλλική συμμετοχή, η οποία εκτιμάται ότι αυξάνει το πολιτικό και διπλωματικό κόστος μιας ενδεχόμενης τουρκικής παρέμβασης.

Ωστόσο, η πραγματική αποτελεσματικότητα αυτής της στρατηγικής θα κριθεί κατά την εξέλιξη των ερευνών και όχι μόνο στο επίπεδο των δημόσιων δηλώσεων.

Nexans: Καμία επικοινωνία με την Τουρκία – Παραπέμπει στον ΑΔΜΗΕ

Νέα διάσταση στην υπόθεση έδωσε  η γαλλική Nexans, ανάδοχος της κατασκευής και εγκατάστασης του υποθαλάσσιου καλωδίου, η οποία διέψευσε κατηγορηματικά ότι είχε ή σχεδίαζε οποιαδήποτε επικοινωνία με τις τουρκικές αρχές για τις επικείμενες έρευνες.

Η εταιρεία ξεκαθαρίζει ότι συνεργάζεται αποκλειστικά με τον φορέα υλοποίησης του έργου και τις αρμόδιες αρχές Ελλάδας και Κύπρου, περιορίζοντας τον ρόλο της στα τεχνικά και κατασκευαστικά ζητήματα. Παράλληλα, αποφεύγει να τοποθετηθεί στις γεωπολιτικές προεκτάσεις του GSI, παραπέμποντας ουσιαστικά στον ΑΔΜΗΕ, ο οποίος διατηρεί τον θεσμικό ρόλο του project promoter.

Η τοποθέτηση της Nexans αποκτά ιδιαίτερη σημασία εν μέσω της αντιπαράθεσης για τη γαλλική ρηματική διακοίνωση προς την Άγκυρα, καθώς αποσαφηνίζει ότι η ίδια δεν συμμετείχε σε επαφές με την τουρκική πλευρά, χωρίς ωστόσο να απαντά στα ερωτήματα για τους διπλωματικούς χειρισμούς γύρω από το έργο.

Η σκιά της Κάσου και το ενδεχόμενο νέας τουρκικής παρέμβασης

Το μεγαλύτερο ερωτηματικό αφορά τη στάση που θα επιλέξει η Τουρκία όταν οι έρευνες επεκταθούν σε θαλάσσιες περιοχές όπου η Άγκυρα προβάλλει διεκδικήσεις.

Η εμπειρία του Ιουλίου του 2024, όταν η παρουσία τουρκικών πολεμικών πλοίων στην περιοχή νοτίως της Κάσου οδήγησε σε σοβαρή ένταση γύρω από τις ερευνητικές δραστηριότητες, εξακολουθεί να επηρεάζει τους ελληνικούς σχεδιασμούς.

Το βασικό δίλημμα είναι εάν η Άγκυρα θα περιοριστεί σε διπλωματικές διαμαρτυρίες, δηλώσεις και έκδοση αντι-NAVTEX ή εάν θα επιδιώξει να καταστήσει αισθητή την παρουσία της στο πεδίο, με την ανάπτυξη ναυτικών δυνάμεων.

Το δεύτερο ενδεχόμενο θα μπορούσε να δημιουργήσει συνθήκες νέας ελληνοτουρκικής έντασης, θέτοντας σε δοκιμασία όχι μόνο την επιχειρησιακή συνέχεια των ερευνών αλλά και τη δυνατότητα Αθήνας και Λευκωσίας να υπερασπιστούν στην πράξη τις θέσεις τους.

Προς το παρόν, οι εκτιμήσεις που διατυπώνονται για περιορισμένες πιθανότητες κλιμάκωσης συνδέονται με τη γαλλική εμπλοκή και το ευρύτερο διεθνές περιβάλλον.

Η παρουσία γαλλικών επιχειρηματικών συμφερόντων ενισχύει τη διεθνή διάσταση της υπόθεσης, ενώ η αμερικανική προσοχή στις εξελίξεις στην Ουκρανία και στη Μέση Ανατολή ενδέχεται να λειτουργήσει αποτρεπτικά έναντι μιας νέας κρίσης στην Ανατολική Μεσόγειο.

Πρόκειται, πάντως, για γεωπολιτικές εκτιμήσεις και όχι για εγγυήσεις ότι η Τουρκία θα αποφύγει ενέργειες επί του πεδίου.

Η γαλλική παρουσία και η συμφωνία με τη Meridiam

Η επανέναρξη των ερευνών έχει και ουσιαστική οικονομική σημασία, καθώς συνδέεται με την αναδιάρθρωση του εταιρικού και χρηματοδοτικού σχήματος του Great Sea Interconnector.

Στο επίκεντρο βρίσκεται η προβλεπόμενη συμμετοχή του γαλλικού επενδυτικού ομίλου Meridiam, ο οποίος, σύμφωνα με τους όρους της συμφωνίας που έχουν παρουσιαστεί, πρόκειται να αποκτήσει ποσοστό 66% στην εταιρεία του έργου.

Η συμφωνία προβλέπει συγκεκριμένες οικονομικές υποχρεώσεις που συνδέονται με τις μέχρι σήμερα επενδύσεις του ΑΔΜΗΕ.

Ειδικότερα, κατά τη μεταφορά του έργου στην εταιρεία ειδικού σκοπού, η Meridiam προβλέπεται να καταβάλει το 66% των 251,4 εκατ. ευρώ που έχει επενδύσει ο ΑΔΜΗΕ, με συμψηφισμό των ποσών που θα διαθέσει για την ολοκλήρωση του υπολειπόμενου 40% των ερευνών βυθού.

Έως την ολοκλήρωση των σχετικών διαδικασιών, ο ΑΔΜΗΕ παραμένει ο φορέας προώθησης του έργου, διατηρώντας την ευθύνη για τις ενέργειες υλοποίησής του.

Υπό αυτό το πρίσμα, η ολοκλήρωση των υποθαλάσσιων ερευνών δεν αποτελεί απλώς ένα τεχνικό βήμα αλλά και κρίσιμη προϋπόθεση για την περαιτέρω χρηματοδοτική και εταιρική εξέλιξη του GSI.

Τυχόν νέες καθυστερήσεις θα μπορούσαν να επηρεάσουν τον προγραμματισμό, το κόστος και τις επενδυτικές αποφάσεις, καθιστώντας τη γεωπολιτική σταθερότητα ιδιαίτερα σημαντική παράμετρο για το μέλλον του έργου.

Το επόμενο βήμα θα κριθεί στη θάλασσα

Η αναχώρηση του Abeille Marengo από το Ηράκλειο σηματοδοτεί μια νέα προσπάθεια να προχωρήσει ένα έργο που έχει αποκτήσει πολύ μεγαλύτερη σημασία από την ενεργειακή σύνδεση δύο χωρών.

Το υποθαλάσσιο καλώδιο Ελλάδας – Κύπρου αποτελεί πλέον πεδίο στο οποίο διασταυρώνονται η ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική, οι οικονομικές επιδιώξεις των επενδυτών και οι ανταγωνιστικές γεωπολιτικές στρατηγικές στην Ανατολική Μεσόγειο.

Για την ελληνική κυβέρνηση, το ζητούμενο είναι διπλό: αφενός να διασφαλιστεί η απρόσκοπτη συνέχιση των ερευνών και αφετέρου να μη δημιουργηθεί η εντύπωση ότι η υλοποίηση του έργου εξαρτάται, άμεσα ή έμμεσα, από την τουρκική ανοχή.

Η επιβεβαίωση της γαλλικής ρηματικής διακοίνωσης ανέδειξε ήδη τις δυσκολίες αυτής της ισορροπίας. Παρότι η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι δεν τίθεται ζήτημα αναγνώρισης τουρκικών αρμοδιοτήτων, η συζήτηση για τη σκοπιμότητα και τους χειρισμούς της συγκεκριμένης πρωτοβουλίας παραμένει ανοιχτή.

Το κρίσιμο τεστ, επομένως, δεν είναι μόνο εάν το Abeille Marengo θα πραγματοποιήσει τις προγραμματισμένες έρευνες, αλλά και υπό ποιες συνθήκες θα ολοκληρωθούν.

Εάν οι εργασίες εξελιχθούν χωρίς παρεμβάσεις, η Αθήνα θα μπορεί να επικαλεστεί την αποτελεσματικότητα της διπλωματικής της στρατηγικής και την ευρωπαϊκή στήριξη του έργου.

Εάν, αντίθετα, υπάρξει νέα τουρκική κινητοποίηση που επηρεάσει την πορεία των ερευνών, η συζήτηση θα μετατοπιστεί αναπόφευκτα από τις διπλωματικές διαβεβαιώσεις στην επιχειρησιακή διαχείριση της κρίσης.