Microsoft: «Μικραίνει» στην Κίνα αλλά η AI την κρατά στο παιχνίδι

Κάποτε, η αποχώρηση της Microsoft από την Κίνα έμοιαζε σχεδόν αδιανόητη. Το 2010, όταν η Google αποφάσισε να εγκαταλείψει ουσιαστικά την κινεζική αγορά επικαλούμενη τη λογοκρισία και τις κυβερνοεπιθέσεις, ο Μπιλ Γκέιτς και ο τότε διευθύνων σύμβουλος της Microsoft, Στιβ Μπάλμερ, είχαν υποστηρίξει ότι η αντίδραση της ανταγωνίστριας εταιρείας ήταν υπερβολική.

Δεκαέξι χρόνια αργότερα, η εικόνα είναι πολύ διαφορετική. Η Microsoft εξακολουθεί να βρίσκεται στην Κίνα, όμως το αποτύπωμά της συρρικνώνεται και η στρατηγική της έχει μεταβληθεί αισθητά. Τουλάχιστον 15 υποκαταστήματα και κοινοπραξίες της στη χώρα έχουν κλείσει τα τελευταία πέντε χρόνια, σύμφωνα με εταιρικά αρχεία, ενώ πέντε πηγές περιγράφουν την πορεία της ως μια ελεγχόμενη «στρατηγική υποχώρηση».

Μάλιστα, το 2023 η εταιρεία εξέτασε ακόμη και το ενδεχόμενο εξόδου από την κινεζική αγορά, καθώς ορισμένα στελέχη εκτιμούσαν ότι το γεωπολιτικό ρίσκο είχε γίνει δυσανάλογο προς την οικονομική απόδοση. Σύμφωνα με πηγή με γνώση των συζητήσεων, σήμερα δεν υπάρχει σχέδιο αποχώρησης. Άλλωστε, η ίδια η Microsoft είχε αναφέρει το 2024 ότι η Κίνα αντιπροσώπευε μόλις το 1,5% των παγκόσμιων εσόδων της.

Ανάμεσα στις πιέσεις Πεκίνου και Ουάσινγκτον

Η Microsoft βρίσκεται εγκλωβισμένη σε μια τεχνολογική διελκυστίνδα ανάμεσα στις δύο μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου.

Από το 2017, το Πεκίνο προωθεί συστηματικά τη χρήση εγχώριου λογισμικού, στο πλαίσιο της προσπάθειάς του να μειώσει την εξάρτηση της χώρας από δυτικές τεχνολογίες. Η πολιτική αυτή έχει πλήξει προϊόντα που αποτελούσαν για δεκαετίες τον πυρήνα της παρουσίας της Microsoft, όπως τα Windows και το Office, την ώρα που οι κινεζικές εναλλακτικές λύσεις γίνονται ολοένα πιο ανταγωνιστικές.

Από την άλλη πλευρά, οι αμερικανικοί περιορισμοί στις εξαγωγές προηγμένης τεχνολογίας προς την Κίνα έχουν δυσκολέψει την προσπάθεια της Microsoft να αξιοποιήσει στην κινεζική αγορά δύο από τους σημαντικότερους κινητήρες ανάπτυξής της παγκοσμίως: το cloud και την τεχνητή νοημοσύνη.

Έτσι, η εταιρεία βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα παράδοξο. Το Πεκίνο θέλει λιγότερη αμερικανική τεχνολογία στο εσωτερικό της χώρας, ενώ η Ουάσινγκτον περιορίζει την τεχνολογία που μια αμερικανική εταιρεία μπορεί να διαθέσει εκεί.

Από την προνομιακή σχέση στη σταδιακή απομάκρυνση

Η σημερινή κατάσταση απέχει πολύ από τις πρώτες δεκαετίες της Microsoft στην Κίνα. Οι σχέσεις της με την κινεζική ηγεσία άρχισαν να οικοδομούνται ήδη από τη δεκαετία του 1990. Ο Μπιλ Γκέιτς πραγματοποίησε την πρώτη από τις πολλές επισκέψεις του στη χώρα το 1994 και συναντήθηκε με τον τότε πρόεδρο Τζιανγκ Ζεμίν.

Τα επόμενα χρόνια η Microsoft επένδυσε σημαντικά στην οικοδόμηση σχέσεων με το κινεζικό κράτος. Συμμετείχε μαζί με την κυβέρνηση σε θερμοκοιτίδες νεοφυών επιχειρήσεων και αποδέχθηκε απαιτήσεις λογοκρισίας που άλλες αμερικανικές εταιρείες, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα την Google, δεν ήταν διατεθειμένες να ακολουθήσουν.

Η καχυποψία του Πεκίνου απέναντι στη δυτική τεχνολογία, όμως, ενισχύθηκε στα μέσα της δεκαετίας του 2010, ιδιαίτερα μετά τις αποκαλύψεις για τις αμερικανικές δραστηριότητες ηλεκτρονικής παρακολούθησης.

Η Microsoft προσπάθησε να προσαρμοστεί. Δημιούργησε ακόμη και ειδική έκδοση του λειτουργικού της συστήματος, τα Windows 10 China Government Edition, έπειτα από διαπραγματεύσεις στις οποίες, σύμφωνα με πηγή, συμμετείχε προσωπικά ο διευθύνων σύμβουλος Σάτια Ναντέλα.

Το προϊόν υιοθετήθηκε από ορισμένες κρατικές υπηρεσίες, αλλά ποτέ στην έκταση που ήλπιζε η εταιρεία.

Τα Windows χάνουν έδαφος στο κινεζικό Δημόσιο

Η στροφή έγινε εντονότερη από το 2017, όταν η κινεζική κυβέρνηση θέσπισε νέες κατευθυντήριες γραμμές για την προμήθεια «ασφαλών και αξιόπιστων» τεχνολογικών υπηρεσιών.

Κανένα ξένο λειτουργικό σύστημα, συμπεριλαμβανομένων των Windows, δεν έχει θεωρηθεί από την κυβέρνηση ότι συμμορφώνεται πλήρως με αυτές τις πολιτικές, σύμφωνα με τη Microsoft.

Η μη συμμόρφωση δεν ισοδυναμεί με απαγόρευση. Δημιουργεί, ωστόσο, επιπλέον εμπόδια για τους υπεύθυνους τεχνολογίας των κρατικών φορέων, οι οποίοι μπορεί να χρειάζονται περισσότερους ελέγχους ασφαλείας και πρόσθετες εγκρίσεις για να χρησιμοποιήσουν ξένες λύσεις.

Είναι χαρακτηριστικό ότι από έξι κινεζικούς κυβερνητικούς οδηγούς προμηθειών συστημάτων πληροφορικής που δημοσιεύθηκαν από τον Δεκέμβριο του 2023 έως τον Μάιο του 2026, οι πέντε δεν συνιστούσαν προϊόντα της Microsoft. Ο έκτος περιλάμβανε τα Windows 10 China Government Edition, αλλά υπό «πρόσθετες απαιτήσεις διαχείρισης».

Η σανίδα σωτηρίας έρχεται από τις κινεζικές πολυεθνικές

Εκεί όπου η Microsoft δεν κατάφερε να γίνει ο προτιμώμενος τεχνολογικός προμηθευτής του κινεζικού κράτους, ανακάλυψε μια διαφορετική και ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα αγορά: τις κινεζικές εταιρείες που θέλουν να κατακτήσουν τον υπόλοιπο κόσμο.

Επιχειρήσεις με μεγάλη διεθνή παρουσία χρειάζονται δυτικές υποδομές cloud, υπηρεσίες διαχείρισης δεδομένων και εργαλεία που τους επιτρέπουν να συμμορφώνονται με τους κανονισμούς στις αγορές όπου δραστηριοποιούνται.

Σύμφωνα με πηγές, εταιρείες όπως η ByteDance, ιδιοκτήτρια του TikTok, και η Shein χρησιμοποιούν το οικοσύστημα cloud της Microsoft για πλευρές των διεθνών δραστηριοτήτων τους.

Αυτή ακριβώς η αγορά εξελίχθηκε μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 2020 στη μεγαλύτερη επιχειρηματική δραστηριότητα της Microsoft που συνδέεται με την Κίνα, σύμφωνα με τρεις πηγές. Παραμένει, πάντως, μικρή σε σύγκριση με τα παγκόσμια μεγέθη του αμερικανικού ομίλου.

Η τεχνητή νοημοσύνη κρατά το παράθυρο ανοιχτό

Η έκρηξη της γενετικής τεχνητής νοημοσύνης πρόσθεσε έναν ακόμη λόγο για να μην κλείσει η Microsoft την πόρτα στην Κίνα.

Μέσω του Azure, η εταιρεία μπορεί να εξυπηρετεί κινεζικές επιχειρήσεις στις δραστηριότητές τους εκτός Κίνας, προσφέροντάς τους πρόσβαση σε δυτικές τεχνολογίες και μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης από παρόχους όπως η OpenAI.

Το μοντέλο αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε μια περίοδο κατά την οποία η πρόσβαση στην πιο προηγμένη αμερικανική τεχνολογία εντός της Κίνας γίνεται ολοένα δυσκολότερη.

Παράλληλα, όμως, αναδύεται μια νέα απειλή. Τα κινεζικά μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης εξελίσσονται με ταχύτητα και σε αρκετές περιπτώσεις προσφέρονται με σημαντικά χαμηλότερο κόστος. Όσο μικραίνει η τεχνολογική απόσταση από τις δυτικές εναλλακτικές λύσεις, τόσο περισσότερο τίθεται υπό αμφισβήτηση το πλεονέκτημα της Microsoft ως πύλης προς την αμερικανική AI.

Το δεύτερο μεγάλο στοίχημα: το ανθρώπινο κεφάλαιο

Η παραμονή στην Κίνα δεν αφορά μόνο τις πωλήσεις. Αφορά και την πρόσβαση σε μία από τις μεγαλύτερες δεξαμενές τεχνολογικού ταλέντου στον κόσμο.

Από τη δεκαετία του 1990, η Microsoft έχει διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη του κινεζικού οικοσυστήματος μηχανικών και ερευνητών. Το ερευνητικό της κέντρο, που εξελίχθηκε στη Microsoft Research Asia, αποτέλεσε φυτώριο στελεχών τα οποία αργότερα βρέθηκαν σε κορυφαίες κινεζικές εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης, μεταξύ άλλων στη SenseTime και την DeepSeek.

Οι γεωπολιτικές πιέσεις έχουν αρχίσει, ωστόσο, να περιορίζουν και αυτό το πλεονέκτημα. Οι αμερικανικοί έλεγχοι στις εξαγωγές τσιπ και προηγμένων μοντέλων AI έχουν μειώσει την πρόσβαση μηχανικών που εργάζονται στην Κίνα σε τεχνολογία αιχμής.

Η Microsoft εξέτασε ακόμη και το κλείσιμο του ερευνητικού εργαστηρίου της, σύμφωνα με πηγές, προτού τελικά επιλέξει να μεταφέρει μέρος του κορυφαίου ανθρώπινου δυναμικού της και να επεκτείνει την ερευνητική παρουσία της σε πόλεις όπως το Βανκούβερ, η Σιγκαπούρη και το Τόκιο.

Το 2024 προσέφερε, σύμφωνα με πηγές, σε περίπου 1.000 κορυφαίους μηχανικούς τη δυνατότητα μετεγκατάστασης στις ΗΠΑ και σε άλλες δυτικές χώρες. Μόνο περίπου ένας στους τρεις φέρεται να αποδέχθηκε την πρόταση. Αρκετά έμπειρα στελέχη προτίμησαν να μετακινηθούν σε κινεζικές εταιρείες και πανεπιστήμια, παραμένοντας στη χώρα.

Υποχώρηση, όχι έξοδος

Η Microsoft βρίσκεται έτσι μπροστά σε μια λεπτή ισορροπία. Η παραδοσιακή δραστηριότητά της στην Κίνα συρρικνώνεται, η πρόσβαση στο Δημόσιο γίνεται δυσκολότερη και η αμερικανοκινεζική τεχνολογική αντιπαράθεση περιορίζει τις δυνατότητες ανάπτυξης σε cloud και AI.

Ωστόσο, η πλήρης έξοδος θα σήμαινε ότι η εταιρεία θα εγκατέλειπε όχι μόνο μια τεράστια αγορά, αλλά και την πρόσβαση σε κινεζικές επιχειρήσεις με παγκόσμιες φιλοδοξίες και σε ένα οικοσύστημα μηχανικών που εξακολουθεί να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της τεχνολογικής έρευνας.

Ο πρώην επικεφαλής της Microsoft στην Κίνα, Αλέν Κροζιέ, περιέγραψε αυτή τη σχέση ως ανθεκτική παρά τις εντάσεις. Η γεωπολιτική, αναγνώρισε, κάνει ορισμένες ημέρες δυσκολότερες, χωρίς όμως να έχει οδηγήσει μέχρι σήμερα σε οριστική ρήξη.

Η ίδια η Microsoft δηλώνει ότι παραμένει προσηλωμένη στην κινεζική αγορά και ότι η εξέλιξη των δραστηριοτήτων της αντανακλά τον ανταγωνισμό, τις κανονιστικές απαιτήσεις και τις τεχνολογικές τάσεις.

Στην πράξη, η εταιρεία φαίνεται να επαναπροσδιορίζει τι σημαίνει «παρουσία στην Κίνα». Δεν επιδιώκει πλέον με την ίδια ένταση να κατακτήσει την εσωτερική αγορά ή να γίνει ο βασικός προμηθευτής του κινεζικού κράτους. Αντίθετα, προσπαθεί να γίνει η τεχνολογική γέφυρα που χρειάζονται οι κινεζικές επιχειρήσεις όταν περνούν τα σύνορα.

Και σε αυτή τη νέα στρατηγική, η άνθηση της τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να είναι ο σημαντικότερος λόγος για τον οποίο, παρά τη μακρά υποχώρηση, η Microsoft δεν είναι ακόμη έτοιμη να κλείσει οριστικά το παράθυρο προς την Κίνα.