Στα πρόθυρα νέας ανάφλεξης ο Περσικός Κόλπος: Παζάρια ΗΠΑ – Ιράν με τη σκιά σφοδρών αντιποίνων

Σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη συγκυρία για τη Μέση Ανατολή, οι Ιρανοί διαπραγματευτές αποχώρησαν από τη Ντόχα, όπου πραγματοποιούνταν συνομιλίες με Καταρινούς μεσολαβητές για τον τερματισμό του πολέμου με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Ωστόσο, η αποχώρηση δεν σηματοδοτεί απαραίτητα αδιέξοδο στη διπλωματική διαδικασία, καθώς, σύμφωνα με αξιωματούχο που έχει ενημερωθεί για τις διαπραγματεύσεις, βρίσκεται ήδη σε κυκλοφορία προσχέδιο πρότασης για μια ενδεχόμενη συμφωνία, ενώ παραμένει ανοιχτό το ενδεχόμενο νέας συνάντησης.

Η εξέλιξη αυτή καταγράφεται σε ένα περιβάλλον αυξανόμενης περιφερειακής ανησυχίας, με τις χώρες του Περσικού Κόλπου να φοβούνται ότι ενδεχόμενη επανάληψη των αμερικανικών και ισραηλινών στρατιωτικών επιχειρήσεων εναντίον του Ιράν θα μπορούσε να προκαλέσει μια πολύ πιο σφοδρή αντίδραση της Τεχεράνης.

Όπως επισημαίνει το Bloomberg, οι κυβερνήσεις της περιοχής εκτιμούν ότι μια νέα επίθεση εναντίον ενός καλύτερα προετοιμασμένου Ιράν ενδέχεται να πυροδοτήσει έναν ακόμη πιο καταστροφικό πόλεμο, με τις ίδιες να επωμίζονται σημαντικό μέρος των συνεπειών.

Αποχώρηση από τη Ντόχα, αλλά όχι κατάρρευση των συνομιλιών

Σύμφωνα με το Reuters, η ιρανική αντιπροσωπεία αναχώρησε από τη Ντόχα την Κυριακή 1η Νοεμβρίου, έπειτα από διαδοχικές επαφές με τους Καταρινούς μεσολαβητές.

Αξιωματούχος που γνωρίζει το περιεχόμενο των συνομιλιών διευκρίνισε τη Δευτέρα ότι η αναχώρηση δεν οφειλόταν σε δυσκολίες ή εμπλοκή στις διαπραγματεύσεις. Παράλληλα, επιβεβαίωσε ότι ένα προσχέδιο πρότασης κυκλοφορεί μεταξύ των εμπλεκόμενων πλευρών για την υποβολή παρατηρήσεων, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο συνέχισης των επαφών.

Δεν δόθηκαν, πάντως, περισσότερες λεπτομέρειες για το περιεχόμενο του κειμένου, ούτε διευκρινίστηκε εάν έχουν υπάρξει ουσιαστικές συγκλίσεις στα βασικά σημεία διαφωνίας μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης.

Η διαμεσολάβηση του Κατάρ αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς η Ντόχα επιχειρεί να διατηρήσει ενεργούς τους διαύλους επικοινωνίας μεταξύ των δύο πλευρών, σε μια περίοδο κατά την οποία η διπλωματική προσπάθεια εξελίσσεται παράλληλα με την απειλή νέων στρατιωτικών επιχειρήσεων.

Το σχέδιο επτά βημάτων και το Στενό του Ορμούζ

Στο επίκεντρο των διαπραγματεύσεων βρίσκεται το σχέδιο επτά βημάτων που είχε καταρτίσει η Τεχεράνη τον Σεπτέμβριο, με στόχο την επαναλειτουργία του Στενού του Ορμούζ και τον τερματισμό του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού του Ιράν.

Ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγκάεϊ, δήλωσε ότι το συγκεκριμένο σχέδιο εξακολουθεί να αποτελεί τη βάση των συνομιλιών, αφήνοντας ωστόσο να εννοηθεί ότι η εφαρμογή του θα μπορούσε να επιταχυνθεί εφόσον επιτευχθεί συνολική συμφωνία.

Όπως εξήγησε, ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών Καζέμ Γκαριμπαμπάντι βρέθηκε στη Ντόχα προκειμένου να διευκολύνει την ανταλλαγή μηνυμάτων με την Ουάσινγκτον μέσω των Καταρινών μεσολαβητών.

Η ιρανική πλευρά εμφανίζεται, πάντως, αμετακίνητη ως προς τις βασικές προϋποθέσεις που θέτει για οποιαδήποτε συμφωνία.

«Τα αιτήματά μας έχουν διατυπωθεί με μεγάλη σαφήνεια και διαφάνεια», τόνισε ο Μπαγκάεϊ, υπογραμμίζοντας ότι δεν μπορεί να υπάρξει τελική συμφωνία ούτε να επαναλειτουργήσει με ασφάλεια το Στενό του Ορμούζ εάν προηγουμένως δεν τερματιστεί ο αμερικανικός ναυτικός αποκλεισμός και δεν ικανοποιηθούν οι απαιτήσεις της Τεχεράνης.

Μια ενδεχόμενη αλλαγή στο χρονοδιάγραμμα αποτελεί, πάντως, ένδειξη ότι η ιρανική πλευρά εξετάζει περιθώρια ευελιξίας.

Το Σάββατο, το Al Jazeera επικαλέστηκε δηλώσεις του Ιρανού υπουργού Εξωτερικών Αμπάς Αρακτσί, σύμφωνα με τις οποίες, εάν επιτευχθεί συμφωνία, το Στενό του Ορμούζ θα μπορούσε να ανοίξει εντός δύο ημερών, αντί των επτά που προβλέπονταν αρχικά.

Η αρχική ιρανική πρόταση είχε απορριφθεί από τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, γεγονός που καθιστά αβέβαιη την τύχη του νέου προσχεδίου.

Bloomberg: Τα κράτη του Κόλπου φοβούνται σφοδρότερα ιρανικά αντίποινα

Την ίδια ώρα, οι διπλωματικές προσπάθειες πραγματοποιούνται υπό τη σκιά ενός ιδιαίτερα ανησυχητικού σεναρίου για τις αραβικές μοναρχίες του Περσικού Κόλπου.

Σύμφωνα με δημοσίευμα του Bloomberg, οι κυβερνήσεις της περιοχής φοβούνται ότι μια νέα αμερικανοϊσραηλινή επίθεση εναντίον του Ιράν θα μπορούσε να οδηγήσει σε ακόμη πιο εκτεταμένη στρατιωτική σύγκρουση, καθώς η Τεχεράνη εμφανίζεται πλέον καλύτερα προετοιμασμένη να απαντήσει.

Η βασική ανησυχία δεν περιορίζεται στις επιπτώσεις για το ίδιο το Ιράν. Αντίθετα, αφορά το ενδεχόμενο η σύγκρουση να επεκταθεί εκ νέου σε γειτονικά κράτη, με σοβαρές συνέπειες για την περιφερειακή ασφάλεια, τις ενεργειακές υποδομές και τις θαλάσσιες μεταφορές.

Ιδιαίτερα χαρακτηριστική είναι η παρέμβαση του Ανουάρ Γκαργκάς, διπλωματικού συμβούλου του προέδρου των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, στο φόρουμ IISS Manama Dialogue, στο Μπαχρέιν.

Ο Γκαργκάς επισήμανε ότι οι χώρες της περιοχής έχουν βρεθεί μέσα σε μια κρίση την οποία είχαν καταβάλει σημαντικές διπλωματικές προσπάθειες να αποτρέψουν, τονίζοντας ότι επιδιώκουν μια πολιτική διέξοδο.

Η τοποθέτησή του αποτυπώνει την αυξανόμενη επιφυλακτικότητα των κρατών του Κόλπου απέναντι στο ενδεχόμενο μιας νέας στρατιωτικής επιχείρησης, ακόμη και εάν αυτή παρουσιαστεί ως μέσο άσκησης πίεσης προς την Τεχεράνη.

Για τις χώρες αυτές, το διακύβευμα είναι ιδιαίτερα υψηλό. Μια εκτεταμένη σύγκρουση θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο κρίσιμες ενεργειακές εγκαταστάσεις, εμπορικές διαδρομές και υποδομές, απειλώντας όχι μόνο την περιφερειακή οικονομία αλλά και τη σταθερότητα των διεθνών αγορών.

Η ανησυχία ενισχύεται από τις επανειλημμένες προειδοποιήσεις της Τεχεράνης ότι, σε περίπτωση νέων επιθέσεων, θα μπορούσε να πλήξει αμερικανικούς και ισραηλινούς στόχους σε γειτονικές χώρες.

Η επόμενη ημέρα των αμερικανικών εκλογών και το ενδεχόμενο νέων επιθέσεων

Το πολιτικό ημερολόγιο των Ηνωμένων Πολιτειών προσθέτει έναν ακόμη παράγοντα αβεβαιότητας.

Οι ενδιάμεσες εκλογές της Τρίτης 3 Νοεμβρίου θεωρούνται κρίσιμο χρονικό ορόσημο, καθώς ο Ντόναλντ Τραμπ έχει δηλώσει ότι δεν πρόκειται να διατάξει νέες στρατιωτικές επιθέσεις εναντίον του Ιράν πριν από την ψηφοφορία.

Παράλληλα, έχει χαρακτηρίσει παραγωγικές τις επαφές με την Τεχεράνη, χωρίς ωστόσο να αποκλείσει το ενδεχόμενο περαιτέρω στρατιωτικής δράσης.

Η στάση αυτή διατηρεί ταυτόχρονα ανοιχτές δύο διαφορετικές προοπτικές: την επίτευξη μιας διπλωματικής συμφωνίας ή την επανέναρξη στρατιωτικών επιχειρήσεων εφόσον οι διαπραγματεύσεις δεν αποδώσουν.

Από την πλευρά της, η Τεχεράνη δεν δείχνει να προσδοκά ουσιαστική αλλαγή της αμερικανικής στάσης μετά τις κάλπες.

Ερωτηθείς σχετικά, ο Εσμαΐλ Μπαγκάεϊ δήλωσε χαρακτηριστικά ότι το Ιράν δεν αναμένει από τις ενδιάμεσες εκλογές να «γεννήσουν μια νέα Αμερική».

Η δήλωση υποδηλώνει ότι η ιρανική ηγεσία αντιμετωπίζει τις διαπραγματεύσεις περισσότερο ως ζήτημα συγκεκριμένων δεσμεύσεων από την Ουάσινγκτον και λιγότερο ως διαδικασία που μπορεί να επηρεαστεί καθοριστικά από τις εσωτερικές πολιτικές εξελίξεις στις ΗΠΑ.

Το δίλημμα της περιοχής: Διπλωματική συμφωνία ή νέα ανάφλεξη

Η αποχώρηση των Ιρανών διαπραγματευτών από τη Ντόχα, η κυκλοφορία ενός νέου προσχεδίου συμφωνίας και οι προειδοποιήσεις των κρατών του Κόλπου συνθέτουν μια εξαιρετικά εύθραυστη διπλωματική συγκυρία.

Από τη μία πλευρά, το γεγονός ότι εξακολουθούν να ανταλλάσσονται προτάσεις και μηνύματα δείχνει πως οι δίαυλοι επικοινωνίας παραμένουν ενεργοί. Από την άλλη, οι διαφωνίες για τον ναυτικό αποκλεισμό, την ασφάλεια του Στενού του Ορμούζ και τις προϋποθέσεις τερματισμού του πολέμου εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικά εμπόδια.

Για τις αραβικές χώρες του Κόλπου, το ζητούμενο είναι πλέον ευρύτερο από την επίτευξη μιας συμφωνίας μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης. Είναι η αποτροπή μιας νέας στρατιωτικής κλιμάκωσης, η οποία θα μπορούσε να μετατρέψει για ακόμη μία φορά ολόκληρη την περιοχή σε πεδίο αντιπαράθεσης.

Το κρίσιμο ερώτημα των επόμενων ημερών είναι εάν το προσχέδιο που βρίσκεται υπό διαβούλευση μπορεί να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις μιας πραγματικής συμφωνίας ή εάν η λήξη της εκλογικής αναμέτρησης στις Ηνωμένες Πολιτείες θα συμπέσει με μια νέα περίοδο έντασης.

Σε κάθε περίπτωση, η διπλωματική κινητικότητα στη Ντόχα και οι ανησυχίες που καταγράφει το Bloomberg αναδεικνύουν την ίδια πραγματικότητα: το ενδεχόμενο νέου πολέμου δεν αφορά μόνο την Ουάσινγκτον, το Ισραήλ και την Τεχεράνη, αλλά το σύνολο μιας περιοχής που φοβάται ότι θα κληθεί να πληρώσει ακόμη βαρύτερο τίμημα.