Stablecoins: Νέο τεστ αντοχής για τις κεντρικές τράπεζες

Η ταχεία άνοδος των stablecoins δεν είναι απλώς μια ακόμη τεχνολογική καινοτομία στις πληρωμές. Σύμφωνα με την Ίζαμπελ Σνάμπελ, μέλος της Εκτελεστικής Επιτροπής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), πρόκειται για εξέλιξη που μπορεί να επηρεάσει τον πυρήνα της λειτουργίας των κεντρικών τραπεζών, τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα, τη μετάδοση της νομισματικής πολιτικής και τον διεθνή ρόλο των νομισμάτων. Αυτό ανέφερε σε ομιλία της στη Σεούλ, στο διεθνές συνέδριο της Τράπεζας της Κορέας για τις κεντρικές τράπεζες και το μέλλον του χρήματος.

Η ΕΚΤ βλέπει στα stablecoins ως μια σύγχρονη εκδοχή παλαιότερων ιδιωτικών μορφών χρήματος. Η Σνάμπελ συγκρίνει την άνοδό τους με την ανάπτυξη των money market funds, τα οποία εμφανίστηκαν στις ΗΠΑ τη δεκαετία του 1970 ως εναλλακτική στις τραπεζικές καταθέσεις, προσφέροντας υψηλότερες αποδόσεις και υψηλή ρευστότητα. Τα κεφάλαια αυτά ενίσχυσαν τον ανταγωνισμό, βάθυναν τις αγορές βραχυπρόθεσμης χρηματοδότησης, αλλά παράλληλα μετακίνησαν μέρος της χρηματοδότησης εκτός τραπεζικού συστήματος.

Τα stablecoins έχουν ομοιότητες με τα money market funds, καθώς βασίζονται σε χαρτοφυλάκια ασφαλών και βραχυπρόθεσμων στοιχείων ενεργητικού και υπόσχονται μετατροπή σε παραδοσιακό νόμισμα κοντά στην ονομαστική αξία. Ωστόσο, διαφέρουν σε ένα κρίσιμο σημείο: η ελκυστικότητά τους δεν προέρχεται κυρίως από την απόδοση, αλλά από τη χρήση τους ως μέσο πληρωμής και διακανονισμού. Υπόσχονται ταχύτητα, προγραμματισιμότητα, διεθνή προσβασιμότητα και χαμηλότερο κόστος στις διασυνοριακές συναλλαγές.

Παρά το γεγονός ότι συνήθως δεν πληρώνουν άμεσο τόκο, η αγορά των stablecoins έχει αναπτυχθεί ραγδαία. Η παγκόσμια κεφαλαιοποίησή τους βρίσκεται κοντά στα 300 δισ. δολάρια, με τα δύο μεγαλύτερα δολαριακά stablecoins, Tether και USD Coin, να αντιπροσωπεύουν περίπου το 90% της αγοράς. Αντίθετα, τα stablecoins σε ευρώ παραμένουν περιθωριακά, με συνολική κεφαλαιοποίηση περίπου 500 εκατ. ευρώ.

Η βασική ανησυχία της ΕΚΤ είναι ότι μια ευρεία χρήση των stablecoins μπορεί να αποδυναμώσει τη βάση καταθέσεων των τραπεζών. Αν νοικοκυριά και επιχειρήσεις μεταφέρουν χρήματα από τραπεζικούς λογαριασμούς σε stablecoins, οι τράπεζες θα εξαρτώνται περισσότερο από χονδρική και πιο ευμετάβλητη χρηματοδότηση. Αυτό θα μπορούσε να αυξήσει το κόστος χρηματοδότησης και να περιορίσει την παροχή δανείων, ιδίως προς μικρομεσαίες επιχειρήσεις.

Υπάρχει επίσης ο κίνδυνος μαζικών εξαγορών, όπως συνέβη στο παρελθόν με τα money market funds. Η εμπειρία της χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008 έδειξε ότι προϊόντα που υπόσχονται σταθερή αξία αλλά στηρίζονται σε αγοραία περιουσιακά στοιχεία μπορούν να δεχθούν ισχυρή πίεση όταν χαθεί η εμπιστοσύνη. Στην περίπτωση των stablecoins, ο κίνδυνος εξαρτάται από την ποιότητα και τη ρευστότητα των αποθεματικών τους, καθώς και από το εάν μπορούν να ανταποκριθούν σε αιτήματα εξαγοράς που γίνονται σε περιβάλλον 24/7, ενώ τα παραδοσιακά περιουσιακά στοιχεία διακανονίζονται πιο αργά.

Η ΕΚΤ τονίζει ότι η επίδραση στη νομισματική πολιτική δεν είναι μονοσήμαντη. Από τη μία πλευρά, η μετατόπιση προς πιο ευαίσθητες μορφές χρηματοδότησης μπορεί να ενισχύσει τη μετάδοση των αυξήσεων επιτοκίων. Από την άλλη, όταν τα stablecoins δεν αποδίδουν τόκο, η άνοδος των επιτοκίων μπορεί να ωθήσει τους χρήστες πίσω σε τραπεζικές καταθέσεις ή άλλα τοκοφόρα προϊόντα. Το τελικό αποτέλεσμα θα εξαρτηθεί από το αν τα stablecoins χρησιμοποιηθούν κυρίως ως μέσο πληρωμής ή ως μέσο αποθήκευσης αξίας.

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνει η Σνάμπελ και στη γεωπολιτική διάσταση. Σχεδόν όλα τα stablecoins που κυκλοφορούν σήμερα είναι εκφρασμένα σε δολάρια, γεγονός που μπορεί να ενισχύσει περαιτέρω τη διεθνή κυριαρχία του αμερικανικού νομίσματος. Σε χώρες με ασθενέστερη νομισματική αξιοπιστία, αυτό θα μπορούσε να επιταχύνει τη δολαριοποίηση και να περιορίσει την αποτελεσματικότητα της εγχώριας νομισματικής πολιτικής. Για την Ευρώπη, ο κίνδυνος είναι να μείνει το ευρώ στο περιθώριο της tokenised χρηματοδότησης.

Η απάντηση της ΕΚΤ δεν είναι η απόρριψη της καινοτομίας. Αντίθετα, η Σνάμπελ υποστηρίζει ότι οι κεντρικές τράπεζες πρέπει να προσαρμόσουν την εποπτεία, τα εργαλεία ανάλυσης και τις υποδομές πληρωμών. Αυτό σημαίνει αυστηρούς κανόνες για τα αποθεματικά των stablecoins, διαφάνεια στη σύνθεση και αποτίμησή τους, καθώς και μηχανισμούς προστασίας σε περιόδους μαζικών εξαγορών.

Σε αυτό το πλαίσιο, η ΕΚΤ προωθεί δύο συμπληρωματικές κατευθύνσεις. Το ψηφιακό ευρώ για τις λιανικές πληρωμές και το tokenised χρήμα κεντρικής τράπεζας για συναλλαγές χονδρικής. Το ψηφιακό ευρώ, σύμφωνα με την ΕΚΤ, θα διατηρήσει την πρόσβαση των πολιτών σε δημόσιο χρήμα, θα μειώσει την εξάρτηση από μη ευρωπαϊκές υποδομές πληρωμών και θα περιορίσει τον κατακερματισμό της ευρωπαϊκής αγοράς πληρωμών. Παράλληλα, τα έργα Pontes και Appia στοχεύουν να στηρίξουν συναλλαγές βασισμένες σε τεχνολογία DLT με ασφαλές χρήμα κεντρικής τράπεζας.