Τέλος στα ορυκτά καύσιμα λέει η Ευρώπη με το σχέδιο που παρουσίασε (το αντίθετο κάνει η Ελλάδα, ξαναεπενδύει στα ορυκτά)

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε ένα φιλόδοξο σχέδιο για τον διπλασιασμό του ποσοστού ηλεκτροδότησης της ευρωπαϊκής οικονομίας έως το 2040, επιδιώκοντας να περιορίσει δραστικά την εξάρτηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα.

Το νέο Σχέδιο Δράσης για την Ηλεκτροδότηση, το οποίο παρουσιάστηκε την Παρασκευή στις 17 Ιουλίου 2026 από τον επίτροπο Ενέργειας και Στέγασης Νταν Γέργκενσεν, προβλέπει ότι η ηλεκτρική ενέργεια θα πρέπει να καλύπτει το 46% της τελικής ενεργειακής κατανάλωσης της ΕΕ το 2040, έναντι περίπου 23% σήμερα. Πρόκειται, ωστόσο, για ενδεικτικό και όχι νομικά δεσμευτικό στόχο.

«Η εποχή των ορυκτών καυσίμων πλησιάζει στο τέλος της», δήλωσε ο Γέργκενσεν, υπογραμμίζοντας το μέγεθος της σχεδιαζόμενης αλλαγής. Όπως ανέφερε, η Ευρώπη χρειάστηκε ολόκληρη τη βιομηχανική της ιστορία για να φτάσει σε ποσοστό ηλεκτροδότησης 23%, ενώ τώρα φιλοδοξεί να το διπλασιάσει μέσα σε μόλις 14 χρόνια.

Μικρότερη εξάρτηση από πετρέλαιο και φυσικό αέριο

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Επιτροπής, η επίτευξη του στόχου θα μπορούσε να μειώσει τη ζήτηση πετρελαίου στην ΕΕ κατά περίπου 40% και τη ζήτηση φυσικού αερίου κατά 70%. Παράλληλα, η Ευρώπη θα μπορούσε να εξοικονομεί έως και 260 δισ. ευρώ ετησίως από εισαγωγές ορυκτών καυσίμων έως το 2040.

Η ενεργειακή εξάρτηση παραμένει σημαντική αδυναμία για την ευρωπαϊκή οικονομία. Η ΕΕ εισάγει περισσότερο από το 80% του φυσικού αερίου και πάνω από το 90% του πετρελαίου που καταναλώνει, γεγονός που την καθιστά ιδιαίτερα ευάλωτη σε γεωπολιτικές κρίσεις, διαταραχές του εφοδιασμού και απότομες αυξήσεις των διεθνών τιμών.

Η Επιτροπή συνδέει την επιτάχυνση της ηλεκτροδότησης όχι μόνο με την κλιματική πολιτική, αλλά και με την ενεργειακή ασφάλεια, τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα και την προστασία των καταναλωτών από μελλοντικές ενεργειακές κρίσεις.

Στο επίκεντρο κτίρια, μεταφορές και βιομηχανία

Το σχέδιο επικεντρώνεται σε τρεις βασικούς τομείς: τα κτίρια, τις μεταφορές και τη βιομηχανία. Στα κτίρια, όπου καταναλώνεται περίπου το μισό φυσικό αέριο της ΕΕ, η Επιτροπή επιδιώκει να επιταχύνει την αντικατάσταση των λεβήτων πετρελαίου και αερίου από αντλίες θερμότητας. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση λειτουργούν ήδη περίπου 28 εκατομμύρια αντλίες θερμότητας, όμως απαιτείται πολύ ταχύτερη ανάπτυξή τους για την επίτευξη των στόχων του 2040.

Στις μεταφορές, προβλέπεται περαιτέρω επέκταση των υποδομών φόρτισης και ταχύτερη διείσδυση των ηλεκτρικών οχημάτων. Περισσότερα από οκτώ εκατομμύρια αμιγώς ηλεκτρικά αυτοκίνητα κυκλοφορούν ήδη στους ευρωπαϊκούς δρόμους, αριθμός που αναμένεται να αυξηθεί σημαντικά τα επόμενα χρόνια.

Για τη βιομηχανία, η πρωτοβουλία προωθεί την αντικατάσταση διαδικασιών που βασίζονται στο φυσικό αέριο και στον άνθρακα από ηλεκτρικές τεχνολογίες, όπως ηλεκτρικοί λέβητες, βιομηχανικές αντλίες θερμότητας και ηλεκτρικές κάμινοι. Σε δραστηριότητες που δεν μπορούν να ηλεκτροδοτηθούν άμεσα, αναμένεται να χρησιμοποιηθούν συμπληρωματικές λύσεις, όπως το ανανεώσιμο υδρογόνο.

Το παράδοξο της καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας

Η ώθηση της Επιτροπής έρχεται ενώ περισσότερο από το 70% της ηλεκτρικής ενέργειας στην ΕΕ παράγεται πλέον από καθαρές πηγές, κυρίως ανανεώσιμες και πυρηνική ενέργεια. Παρ’ όλα αυτά, το συνολικό ποσοστό ηλεκτροδότησης της οικονομίας παραμένει στάσιμο κοντά στο 23% εδώ και περίπου μία δεκαετία.

Αυτό σημαίνει ότι, παρά την αύξηση της παραγωγής από αιολικά και φωτοβολταϊκά πάρκα, μεγάλα τμήματα της θέρμανσης, των μεταφορών και της βιομηχανίας εξακολουθούν να στηρίζονται απευθείας σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο.

Η Επιτροπή φιλοδοξεί να μετατρέψει την Ευρώπη στην πρώτη «ηλεκτροδοτούμενη ήπειρο», συνδυάζοντας περισσότερη καθαρή παραγωγή με αύξηση της χρήσης ηλεκτρικής ενέργειας σε ολόκληρη την οικονομία.

Το εμπόδιο των υψηλών τιμών ηλεκτρικού ρεύματος

Ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα είναι η μεγάλη διαφορά μεταξύ των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου. Κατά μέσο όρο, το ηλεκτρικό ρεύμα μπορεί να κοστίζει έως και 2,5 φορές περισσότερο από το φυσικό αέριο, περιορίζοντας το οικονομικό κίνητρο για την εγκατάσταση αντλιών θερμότητας, την αγορά ηλεκτρικών οχημάτων ή τον εξηλεκτρισμό των βιομηχανικών μονάδων.

Για την αντιμετώπιση του προβλήματος, η Επιτροπή καλεί τα κράτη-μέλη να επανεξετάσουν τη φορολογία και τις επιβαρύνσεις στους λογαριασμούς, ώστε η ηλεκτρική ενέργεια να μη φορολογείται βαρύτερα από το φυσικό αέριο.

Το σχέδιο δεν επιβάλλει ενιαίες τιμές ή συγκεκριμένα τιμολόγια. Καθορίζει, όμως, αρχές που θα μπορούν να εφαρμόζουν οι εθνικές ρυθμιστικές αρχές, προκειμένου να ενθαρρύνουν την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας τις ώρες που υπάρχει άφθονη και φθηνή παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές.

Νέα τιμολόγια και εξυπνότερη χρήση των δικτύων

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στις χρεώσεις των ηλεκτρικών δικτύων. Η Επιτροπή επιδιώκει ένα σύστημα στο οποίο οι καταναλωτές, οι παραγωγοί και οι διαχειριστές θα έχουν οικονομικά κίνητρα να προσαρμόζουν τη συμπεριφορά τους στις ανάγκες του συστήματος.

Στην πράξη, αυτό θα μπορούσε να σημαίνει ευρύτερη χρήση δυναμικών τιμολογίων, φθηνότερη φόρτιση ηλεκτρικών αυτοκινήτων τις ώρες χαμηλής ζήτησης και κίνητρα για αποθήκευση ενέργειας ή μετατόπιση της βιομηχανικής παραγωγής σε ώρες υψηλής παραγωγής από αιολικά και φωτοβολταϊκά.

Η ευελιξία θεωρείται απαραίτητη, καθώς η αυξανόμενη χρήση ηλεκτρικής ενέργειας θα ασκήσει μεγαλύτερη πίεση στα ευρωπαϊκά δίκτυα. Για να υποστηριχθεί ο διπλασιασμός της ηλεκτροδότησης θα απαιτηθούν επενδύσεις εκατοντάδων δισεκατομμυρίων ευρώ σε δίκτυα μεταφοράς, διανομής, αποθήκευση και διασυνοριακές συνδέσεις.

Γιατί ο στόχος δεν έγινε δεσμευτικός

Σε προηγούμενη εκδοχή του σχεδίου, η Επιτροπή φέρεται να εξέταζε τη θέσπιση νομικά δεσμευτικού στόχου. Στην τελική πρόταση, όμως, το ποσοστό του 46% χαρακτηρίζεται «ενδεικτικό».

Η Κομισιόν αναφέρει ότι ο στόχος θα υποβληθεί σε αναλυτική αξιολόγηση επιπτώσεων στο πλαίσιο του νέου πακέτου για την Ενεργειακή Ένωση, το οποίο προγραμματίζεται για το τελευταίο τρίμηνο του 2026. Με βάση τα αποτελέσματα, θα εξεταστεί κατά πόσο απαιτείται δεσμευτική ευρωπαϊκή νομοθεσία και πιθανές εθνικές υποχρεώσεις.

Η επιλογή αυτή αφήνει στα κράτη-μέλη μεγαλύτερη ελευθερία να προσαρμόσουν την ενεργειακή τους πολιτική στις εθνικές συνθήκες. Ταυτόχρονα, όμως, δημιουργεί ερωτήματα για το κατά πόσο ένας μη δεσμευτικός στόχος αρκεί για να κινητοποιήσει εγκαίρως τις τεράστιες επενδύσεις που απαιτούνται.

Οι επιπτώσεις για τα νοικοκυριά

Για τους καταναλωτές, η ηλεκτροδότηση μπορεί μακροπρόθεσμα να περιορίσει την έκθεση στις διακυμάνσεις των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου. Οι αντλίες θερμότητας και τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα είναι συνήθως αποδοτικότερα κατά τη λειτουργία τους από τις αντίστοιχες τεχνολογίες ορυκτών καυσίμων.

Το βασικό εμπόδιο παραμένει το υψηλό αρχικό κόστος αγοράς και εγκατάστασης. Χωρίς κατάλληλες επιδοτήσεις, ευνοϊκά δάνεια και χαμηλότερες τιμές ηλεκτρικής ενέργειας, υπάρχει κίνδυνος η μετάβαση να είναι περισσότερο προσιτή στα υψηλότερα εισοδήματα, αφήνοντας πίσω τα οικονομικά ασθενέστερα νοικοκυριά.

Για τον λόγο αυτό, περιβαλλοντικές οργανώσεις ζητούν οι χρηματοδοτικές πολιτικές να σχεδιαστούν έτσι ώστε οι χαμηλότερου εισοδήματος καταναλωτές να ωφεληθούν από τη φθηνότερη καθαρή ενέργεια και να μη χρηματοδοτήσουν δυσανάλογα τη βιομηχανική μετάβαση μέσω αυξημένων λογαριασμών.

Η επιτυχία του σχεδίου θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο η Ευρωπαϊκή Ένωση θα καταφέρει να συνδυάσει τέσσερις στόχους: περισσότερη καθαρή ηλεκτροπαραγωγή, επαρκή και σύγχρονα δίκτυα, ανταγωνιστικές τιμές ηλεκτρικού ρεύματος και οικονομική στήριξη για τις απαιτούμενες επενδύσεις.