Τέλος στα «τσουχτερά» πρόστιμα για εκπρόθεσμες δηλώσεις χωρίς ουσιαστική φορολογική οφειλή

Αλλαγές στο καθεστώς των προστίμων για εκπρόθεσμες φορολογικές δηλώσεις φέρνει ο Ν. 5301/2026, ο οποίος δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Α’ 74 στις 15 Μαΐου 2026. Με το άρθρο 37 του νόμου, το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών επιχειρεί να διορθώσει μια χρόνια στρέβλωση στον Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας, περιορίζοντας τις περιπτώσεις στις οποίες επιβάλλονται διοικητικά πρόστιμα για καθυστερημένες δηλώσεις.

Η βασική αλλαγή είναι ότι η Εφορία δεν θα επιβάλλει πλέον αδιακρίτως πρόστιμα σε φορολογουμένους και επιχειρήσεις για τυπικές παραλείψεις, όταν από τη δήλωση δεν προκύπτει φόρος προς πληρωμή ή όταν η οφειλή είναι πολύ μικρή. Με άλλα λόγια, το νέο πλαίσιο διαχωρίζει τις εκπρόθεσμες δηλώσεις με πραγματικό φορολογικό αποτέλεσμα από εκείνες που δεν επιβαρύνουν ουσιαστικά τα δημόσια έσοδα.

Σύμφωνα με τη νέα ρύθμιση, δεν επιβάλλεται πρόστιμο σε εκπρόθεσμες αρχικές δηλώσεις φορολογίας εισοδήματος φυσικών ή νομικών προσώπων, όταν το ποσό φόρου που προκύπτει προς καταβολή δεν υπερβαίνει τα 100 ευρώ. Το ίδιο όριο ισχύει και για εκπρόθεσμες τροποποιητικές δηλώσεις εισοδήματος, όταν ο επιπλέον φόρος σε σχέση με την αρχική δήλωση είναι έως 100 ευρώ.

Απαλλαγή προβλέπεται επίσης για εκπρόθεσμες αρχικές δηλώσεις παρακρατούμενων φόρων, με εξαίρεση τον φόρο κερδών από τυχερά παίγνια, εφόσον το ποσό προς απόδοση δεν ξεπερνά τα 100 ευρώ. Αντίστοιχη πρόβλεψη υπάρχει και για δηλώσεις έμμεσων φόρων, τελών, εισφορών και ειδικών φορολογιών, με εξαίρεση τον ΦΠΑ και τον φόρο μεταβίβασης ακινήτων, όταν το ποσό προς καταβολή παραμένει εντός του ίδιου ορίου.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η πρόβλεψη για τις τροποποιητικές δηλώσεις ΦΠΑ ή παρακρατούμενου φόρου. Στις περιπτώσεις αυτές, εφόσον η αρχική δήλωση είχε υποβληθεί εμπρόθεσμα, δεν επιβάλλεται πρόστιμο για την εκπρόθεσμη τροποποιητική δήλωση. Η διάταξη αυτή καλύπτει πρακτικά διορθώσεις λαθών που δεν συνδέονται με συστηματική φορολογική ασυνέπεια.

Για τις εκπρόθεσμες δηλώσεις ΦΠΑ το πρόστιμο δεν καταργείται πλήρως σε όλες τις περιπτώσεις. Ωστόσο, για δηλώσεις ΦΠΑ από τις οποίες δεν προκύπτει φόρος προς καταβολή, προβλέπεται ειδική μεταχείριση, με πρόστιμο 100 ευρώ αντί των υψηλότερων ποσών των 250 ή 500 ευρώ που ισχύουν για υπόχρεους με απλογραφικά ή διπλογραφικά βιβλία σε άλλες περιπτώσεις.

Ξεχωριστή προστασία θεσπίζεται για ανηλίκους. Δεν επιβάλλονται πρόστιμα για εκπρόθεσμες δηλώσεις που υποβάλλονται για λογαριασμό ανήλικου προσώπου, ούτε για δηλώσεις που υποβάλλονται από ενήλικο αλλά αφορούν υποχρεώσεις φορολογικού έτους κατά το οποίο ήταν ανήλικος. Η απαλλαγή καλύπτει και τις περιπτώσεις όπου εισόδημα ανήλικου τέκνου προστίθεται στη δήλωση του γονέα.

Οι νέες ρυθμίσεις εφαρμόζονται αναδρομικά για παραβάσεις που τελέστηκαν από τις 19 Απριλίου 2024 και μετά, με ορισμένες εξαιρέσεις που ισχύουν από τη δημοσίευση του νόμου. Αυτό σημαίνει ότι πρόστιμα που έχουν ήδη εκδοθεί για περιπτώσεις που πλέον καλύπτονται από την απαλλαγή θα πρέπει να ακυρωθούν ή να τροποποιηθούν. Αν τα ποσά έχουν εισπραχθεί, θα διαγράφονται κατά το μη οφειλόμενο μέρος, θα συμψηφίζονται με άλλες οφειλές ή θα επιστρέφονται στους φορολογουμένους.

Στην πράξη, η νέα διάταξη βάζει τέλος σε περιπτώσεις όπου πολίτες και επιχειρήσεις επιβαρύνονταν με πρόστιμα δυσανάλογα σε σχέση με το φορολογικό αποτέλεσμα της παράβασης. Έτσι, μια εκπρόθεσμη δήλωση με μηδενικό ή πολύ μικρό ποσό φόρου δεν θα οδηγεί αυτομάτως σε πρόστιμο, όπως συνέβαινε μέχρι σήμερα.

Οι φορολογούμενοι που έχουν πληρώσει πρόστιμα από τις 19 Απριλίου 2024 και μετά θα πρέπει να ελέγξουν αν εμπίπτουν στις νέες απαλλαγές. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε δηλώσεις εισοδήματος, παρακρατούμενων φόρων, έμμεσων φόρων και ΦΠΑ, καθώς κάθε κατηγορία έχει διαφορετικούς όρους και εξαιρέσεις. Το νέο καθεστώς δεν σημαίνει ότι καταργούνται όλες οι κυρώσεις για εκπρόθεσμες δηλώσεις· σημαίνει όμως ότι οι τυπικές παραβάσεις χωρίς ουσιαστικό φορολογικό βάρος αντιμετωπίζονται πλέον πιο αναλογικά.