Σύνοδος Κορυφής ΕΕ: Χάσμα για την ενέργεια και τον προϋπολογισμό

Σε μια από τις δυσκολότερες Συνόδους Κορυφής της θητείας του εξελίσσεται η συνάντηση των Ευρωπαίων ηγετών, καθώς οι βαθιές διαφωνίες μεταξύ των κρατών-μελών για την ενεργειακή πολιτική και τον νέο επταετή προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης προκαλούν έντονη δυσαρέσκεια για τον τρόπο διαχείρισης των διαπραγματεύσεων.

Η πρώτη ημέρα της Συνόδου, Πέμπτη 15 Οκτωβρίου, σημαδεύτηκε από πολύωρες και ιδιαίτερα δύσκολες συζητήσεις, με τις διαπραγματεύσεις να διαρκούν περίπου 14 ώρες.

Ορισμένοι διπλωμάτες κατηγορούν τον Κόστα ότι δεν κατάφερε να ελέγξει τη διαδικασία και να διαμορφώσει εγκαίρως κοινά αποδεκτές προτάσεις. Άλλοι, ωστόσο, υποστηρίζουν ότι η ευθύνη βαρύνει κυρίως τις εθνικές κυβερνήσεις, οι οποίες προσήλθαν στη Σύνοδο με αντικρουόμενες επιδιώξεις και επιχείρησαν να επαναφέρουν στο τραπέζι ζητήματα που θεωρούνταν ήδη συμφωνημένα.

Η σύγκρουση για το ETS2 και το κόστος της ενέργειας

Πεδίο αντιπαράθεσης το ευρωπαϊκό σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και ειδικότερα το ETS2, το οποίο προβλέπεται να τεθεί σε πλήρη εφαρμογή το 2028. Το νέο σύστημα επεκτείνει την τιμολόγηση των εκπομπών άνθρακα στα καύσιμα που χρησιμοποιούνται για τη θέρμανση κτιρίων, τις οδικές μεταφορές και ορισμένους μικρότερους βιομηχανικούς κλάδους. Στόχος του είναι να ενθαρρύνει τη μείωση της χρήσης ορυκτών καυσίμων και τις επενδύσεις σε καθαρότερες μορφές ενέργειας.

Ωστόσο, αρκετές κυβερνήσεις ανησυχούν ότι η εφαρμογή του θα επιβαρύνει περαιτέρω τους λογαριασμούς θέρμανσης και το κόστος μετακίνησης των πολιτών, σε μια περίοδο κατά την οποία οι ενεργειακές τιμές αποτελούν ήδη σημαντική πηγή οικονομικής και κοινωνικής πίεσης.

Σύμφωνα με το POLITICO, η Ιταλία, μαζί με την Ουγγαρία, την Πολωνία, την Τσεχία και τη Σλοβακία, πίεσε για αναβολή της εφαρμογής του ETS2. Απέναντί τους βρέθηκαν η Γερμανία, η Γαλλία, η Ισπανία, η Πορτογαλία, οι σκανδιναβικές χώρες και η Ολλανδία, που υποστήριξαν τη διατήρηση της βασικής κατεύθυνσης της ευρωπαϊκής κλιματικής πολιτικής.

Η αντιπαράθεση μεταξύ του Γερμανού καγκελαρίου Φρίντριχ Μερτς και της Ιταλίδας πρωθυπουργού Τζόρτζια Μελόνι ανέδειξε το βάθος των διαφωνιών. Οι συνεχείς αλλαγές στα προτεινόμενα κείμενα προκάλεσαν σύγχυση, υποχρεώνοντας τον Κόστα να αναπροσαρμόσει το πρόγραμμα των συζητήσεων.

Παρά τις εντάσεις, οι Ευρωπαίοι ηγέτες κατέληξαν σε γενικές κατευθύνσεις για την αντιμετώπιση του ενεργειακού κόστους. Στα συμπεράσματα της πρώτης ημέρας ζητούν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει πρόσθετα βραχυπρόθεσμα μέτρα για τις τιμές ενέργειας, καθώς και να επικαιροποιήσει την αξιολόγηση των επιπτώσεων και των δικλίδων προστασίας του ETS2.

Η αναφορά αυτή δεν συνιστά απόφαση αναβολής του συστήματος, αλλά αποτυπώνει την προσπάθεια εξεύρεσης ισορροπίας ανάμεσα στην κλιματική πολιτική και την προστασία νοικοκυριών και επιχειρήσεων.

Νέο μέτωπο για τον προϋπολογισμό της περιόδου 2028-2034

Εξίσου δύσκολες αποδεικνύονται οι διαπραγματεύσεις για το επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο της ΕΕ, που θα καθορίσει τις ευρωπαϊκές δαπάνες από το 2028 έως το 2034. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε παρουσιάσει τον Ιούλιο του 2025 αρχική πρόταση ύψους σχεδόν 2 τρισ. ευρώ, σε τρέχουσες τιμές. Στη συνέχεια, η ιρλανδική προεδρία του Συμβουλίου παρουσίασε συμβιβαστική πρόταση περίπου 1,62 τρισ. ευρώ, υπολογισμένη με βάση τις τιμές του 2025, προβλέποντας μείωση κατά 141 δισ. ευρώ ή περίπου 8% έναντι της αντίστοιχα προσαρμοσμένης αρχικής πρότασης.

Οι χώρες που συνεισφέρουν περισσότερα στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό από όσα λαμβάνουν, όπως η Γερμανία, η Σουηδία και η Ολλανδία, ζητούν μεγαλύτερη συγκράτηση των δαπανών. Αντίθετα, άλλα κράτη-μέλη δίνουν προτεραιότητα στη διατήρηση της χρηματοδότησης για την αγροτική πολιτική, την περιφερειακή ανάπτυξη και την οικονομική και κοινωνική συνοχή.

Την ίδια στιγμή, η ανάγκη για περισσότερους πόρους στην ευρωπαϊκή άμυνα, την τεχνολογική καινοτομία, την ανταγωνιστικότητα και την υποστήριξη της Ουκρανίας δημιουργεί πρόσθετες πιέσεις.

Ο Αντόνιο Κόστα επιδιώκει να επιτευχθεί πολιτική συμφωνία για τον νέο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό έως το τέλος του 2026, ώστε να υπάρχει επαρκής χρόνος για την ολοκλήρωση της απαιτούμενης νομοθετικής διαδικασίας μέσα στο 2027.

Για τις 26 Νοεμβρίου έχει προγραμματιστεί ειδική Σύνοδος Κορυφής για τον προϋπολογισμό, ενώ οι συζητήσεις αναμένεται να συνεχιστούν και τον Δεκέμβριο.

Η χρονική πίεση εντείνεται από τις εκλογικές αναμετρήσεις που αναμένονται το 2027 σε σημαντικά κράτη-μέλη, γεγονός που μπορεί να καταστήσει δυσκολότερη την εξεύρεση συμβιβασμού.

Στο μεταξύ, η δεύτερη ημέρα της Συνόδου Κορυφής, την Παρασκευή 16 Οκτωβρίου, περιλαμβάνει ζητήματα όπως η Ουκρανία, η ευρωπαϊκή άμυνα και ασφάλεια, το Μεσανατολικό και η μετανάστευση.