Το Ιράν στερεύει από δολάρια και βενζίνη: Οι αμερικανικές κυρώσεις αρχίζουν να προκαλούν «ασφυξία»

Η εκστρατεία των Ηνωμένων Πολιτειών για την οικονομική απομόνωση του Ιράν αρχίζει να ασκεί ολοένα εντονότερη πίεση στην Τεχεράνη, καθώς ο αποκλεισμός των πετρελαϊκών εξαγωγών και η διεύρυνση των δευτερογενών κυρώσεων περιορίζουν τις δυνατότητες της χώρας να εξασφαλίσει συνάλλαγμα, να χρηματοδοτήσει εισαγωγές και να διατηρήσει τα δίκτυα μέσω των οποίων επί χρόνια παρέκαμπτε τους περιορισμούς.

Τρεις ανώτερες ιρανικές πηγές περιγράφουν μια κατάσταση που γίνεται σταδιακά δυσκολότερο να αντιμετωπιστεί. Η Ουάσινγκτον έχει εντείνει τις τελευταίες εβδομάδες την οικονομική πίεση, επιδιώκοντας να αποκτήσει μεγαλύτερη διαπραγματευτική ισχύ απέναντι στην ιρανική ηγεσία, σε μια περίοδο κατά την οποία η πολύμηνη σύγκρουση δεν έχει οδηγήσει σε ουσιαστικές παραχωρήσεις από καμία πλευρά.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Το Ιράν χτύπησε αμερικανικές βάσεις σε χώρες του Κόλπου

Η Τεχεράνη απαντά στα αμερικανικά πλήγματα, ενώ ιρανικά μέσα αναφέρουν τέσσερις νεκρούς και δεκάδες τραυματίες από επίθεση σε γαμήλια τελετή στο Κουχεστάκ

Το κρίσιμο στοιχείο πλέον δεν είναι μόνο η απώλεια εσόδων από το πετρέλαιο, αλλά και η προσπάθεια των ΗΠΑ να αποκόψουν το Ιράν από διεθνή χρηματοδοτικά δίκτυα τρίτων χωρών. Πρόκειται για μηχανισμούς που επί δεκαετίες επέτρεπαν στην Τεχεράνη να πραγματοποιεί συναλλαγές, να αποκτά ξένο νόμισμα και να εισάγει κρίσιμα αγαθά παρά το καθεστώς κυρώσεων.

Στο στόχαστρο τα δολάρια και τα δίκτυα παράκαμψης

Η επέκταση των δευτερογενών κυρώσεων έχει ως στόχο εταιρείες, τράπεζες και χώρες που διευκολύνουν συναλλαγές με το Ιράν, αυξάνοντας σημαντικά το κόστος για όσους συνεχίζουν να συνεργάζονται με την Τεχεράνη.

Η πίεση αυτή περιορίζει τη δυνατότητα εκκαθάρισης συναλλαγών σε δολάρια, απαραίτητων όχι μόνο για τις πωλήσεις πετρελαίου αλλά και για τη χρηματοδότηση εισαγωγών πρώτων υλών, τροφίμων, βιομηχανικών προϊόντων και άλλων κρίσιμων αγαθών.

Παράλληλα, τα δίκτυα παράκαμψης των κυρώσεων –εταιρείες-βιτρίνα, μη καταχωρημένα δεξαμενόπλοια, ενδιάμεσοι και πολύπλοκες διαδρομές πληρωμών– γίνονται ακριβότερα και πιο επικίνδυνα για όσους συμμετέχουν σε αυτά. Οι μεσάζοντες είτε αποσύρονται είτε ζητούν υψηλότερες αμοιβές για να αναλάβουν τον αυξημένο κίνδυνο.

Η εξέλιξη στερεί από την Τεχεράνη ένα από τα βασικά πλεονεκτήματα που είχε αναπτύξει όλα τα προηγούμενα χρόνια: την ικανότητα προσαρμογής και παράκαμψης των δυτικών οικονομικών περιορισμών.

Βουτιά στις εξαγωγές πετρελαίου

Η μεγαλύτερη πληγή για την ιρανική οικονομία παραμένει το πετρέλαιο, η βασικότερη πηγή ξένου συναλλάγματος για τη χώρα.

Τα φορτία ιρανικού αργού έχουν μειωθεί σε περίπου 260.000 βαρέλια ημερησίως, έναντι περίπου 1,7 εκατ. βαρελιών την ημέρα έναν χρόνο νωρίτερα, σύμφωνα με στοιχεία της Kpler.

Η Τεχεράνη υποστηρίζει ότι εξακολουθεί να διαθέτει δεκάδες εκατομμύρια βαρέλια αποθηκευμένα σε δεξαμενόπλοια εκτός της ζώνης αποκλεισμού. Ωστόσο, ακόμη και αν το πετρέλαιο μπορεί τεχνικά να διατεθεί στην αγορά, το πρόβλημα μεταφέρεται πλέον στη χρηματοδότηση, στην ασφάλιση, στη μεταφορά και στην εκκαθάριση των συναλλαγών.

Με άλλα λόγια, το εμπόρευμα υπάρχει, όμως η πώλησή του γίνεται δυσκολότερη και ακριβότερη.

Κλείνει η «πύλη» των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων

Πρόσθετο πλήγμα αποτέλεσε η διακοπή των εμπορικών και χρηματοοικονομικών συναλλαγών μεταξύ Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και Ιράν.

Τα ΗΑΕ αποτελούσαν επί χρόνια έναν από τους σημαντικότερους κόμβους του ιρανικού εμπορίου, τόσο για άμεσες συναλλαγές όσο και για την επανεξαγωγή προϊόντων και τη διοχέτευση πληρωμών μέσω τρίτων εταιρειών.

Η διακοπή των συναλλαγών περιορίζει ακόμη περισσότερο τις διαθέσιμες διαδρομές για τις ιρανικές επιχειρήσεις.

Όπως περιγράφει Ιρανός έμπορος που δραστηριοποιείται στις εισαγωγές, όταν τα συγκεκριμένα κανάλια κλείνουν, οι προμηθευτές ζητούν περισσότερα μετρητά, οι πληρωμές πρέπει να περνούν από άλλες χώρες και οι αποστολές καθυστερούν, με αποτέλεσμα τα προϊόντα να φτάνουν ακριβότερα στην ιρανική αγορά.

Το ριάλ καταρρέει, οι τιμές εκτοξεύονται

Η πίεση γίνεται ήδη αισθητή στην καθημερινότητα των Ιρανών.

Το ριάλ έχει υποχωρήσει από περίπου 1 εκατομμύριο ανά δολάριο πριν από έναν χρόνο σε περισσότερα από 2,2 εκατομμύρια ανά δολάριο, αποτυπώνοντας τη βαθιά κρίση εμπιστοσύνης στην οικονομία και τη μεγάλη ζήτηση για σκληρό νόμισμα.

Ο μέσος ετήσιος πληθωρισμός έχει φτάσει στο 69,9%, σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, ενώ στις τιμές τροφίμων, ποτών και καπνού οι αυξήσεις κινούνται με σχεδόν διπλάσιο ρυθμό.

Την ίδια ώρα, η ανεργία αυξήθηκε στο 9,1% την άνοιξη, ενώ ο αριθμός των εργαζομένων μειώθηκε κατά περίπου 450.000 σε σχέση με έναν χρόνο νωρίτερα.

Μισθός 125 δολαρίων για ανάγκες 450 δολαρίων

Η απόσταση ανάμεσα στα εισοδήματα και στο πραγματικό κόστος ζωής αποτελεί ίσως την πιο χαρακτηριστική ένδειξη της πίεσης που δέχεται η ιρανική κοινωνία.

Ο μέσος μηνιαίος μισθός υπολογίζεται σε περίπου 125 δολάρια, όταν οι βασικές ανάγκες ενός νοικοκυριού απαιτούν περίπου 450 δολάρια τον μήνα.

Πρακτικά, ένας μέσος μισθός καλύπτει λιγότερο από το ένα τρίτο των απαραίτητων οικογενειακών δαπανών.

«Γινόμαστε φτωχότεροι κάθε μέρα», λέει η Μαχνάζ, 34χρονη εργαζόμενη στον ιδιωτικό τομέα στην Τεχεράνη, συνοψίζοντας την κατάσταση που αντιμετωπίζουν εκατομμύρια Ιρανοί.

Μόλις δύο μήνες αποθέματα βενζίνης

Στην ήδη δύσκολη εικόνα προστίθενται και οι πιέσεις στην ενεργειακή επάρκεια της χώρας.

Ανώτερη ιρανική πηγή εκτιμά ότι η χώρα διαθέτει αποθέματα βενζίνης για περίπου δύο μήνες. Παρά το γεγονός ότι το Ιράν είναι μεγάλος παραγωγός πετρελαίου, η περιορισμένη δυνατότητα διύλισης το υποχρεώνει να καλύπτει μέρος των αναγκών του μέσω εισαγωγών.

Η έλλειψη ξένου συναλλάγματος και οι δυσκολίες στις διεθνείς συναλλαγές καθιστούν ακόμη και αυτή τη διαδικασία πιο περίπλοκη.

Ο φόβος κοινωνικής ανάφλεξης

Η ιρανική ηγεσία γνωρίζει ότι η οικονομική πίεση δεν αποτελεί μόνο δημοσιονομικό ή εμπορικό πρόβλημα. Ενέχει και σοβαρό πολιτικό κίνδυνο.

Η απότομη πτώση του βιοτικού επιπέδου, η εκτόξευση του κόστους τροφίμων και βασικών αγαθών και η αυξανόμενη δυσκολία των νοικοκυριών να καλύψουν τις καθημερινές τους ανάγκες αυξάνουν τον φόβο νέων μαζικών κινητοποιήσεων.

«Βρίσκονται υπό πολύ, πολύ σοβαρή οικονομική πίεση», σημειώνει ο Ali Ansari, καθηγητής Σύγχρονης Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο St Andrews, εκτιμώντας ότι η κατάσταση ενδέχεται να καταστήσει τη διαπραγμάτευση πιο ελκυστική επιλογή για την Τεχεράνη.

Η Ουάσινγκτον βλέπει μοχλό διαπραγμάτευσης

Για τις ΗΠΑ, οποιαδήποτε ένδειξη ότι η οικονομική πίεση μπορεί να μεταβάλει τους υπολογισμούς της ιρανικής ηγεσίας θεωρείται πιθανό να ενισχύσει την επιλογή της περαιτέρω κλιμάκωσης των κυρώσεων.

Η στρατηγική βασίζεται στην εκτίμηση ότι η απώλεια πετρελαϊκών εσόδων, σε συνδυασμό με τον περιορισμό της πρόσβασης σε δολάρια και διεθνή χρηματοδότηση, μπορεί να στερήσει από την Τεχεράνη τον χρόνο και τους οικονομικούς πόρους που χρειάζεται για να αντέξει μια παρατεταμένη αντιπαράθεση.

Ωστόσο, η οικονομική πίεση συνοδεύεται και από σοβαρό κίνδυνο κλιμάκωσης. Το Ιράν έχει προειδοποιήσει ότι δεν αποκλείεται να απαντήσει σε έναν εντεινόμενο οικονομικό στραγγαλισμό με στρατιωτικά μέσα.

Έτσι, ενώ οι κυρώσεις και ο αποκλεισμός φαίνεται να αρχίζουν να «δαγκώνουν», το κρίσιμο ερώτημα παραμένει εάν η οικονομική ασφυξία θα οδηγήσει τελικά την Τεχεράνη στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων ή εάν θα ενισχύσει την επιλογή μιας ακόμη πιο επικίνδυνης κλιμάκωσης.