Τραμπ και Σι Τζινπίνγκ στα Εθνικά Αρχεία των ΗΠΑ

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ολοκληρώνει την Παρασκευή, 25 Σεπτεμβρίου, τη σύνοδο κορυφής με τον Κινέζο πρόεδρο Σι Τζινπίνγκ με μια επίσκεψη στα Εθνικά Αρχεία των Ηνωμένων Πολιτειών στην Ουάσιγκτον, μια κίνηση με έντονο ιστορικό και διπλωματικό συμβολισμό. Η επίσκεψη ακολουθεί την επίσημη συνάντηση των δύο ηγετών στον Λευκό Οίκο την Πέμπτη, η οποία συνοδεύτηκε από ιδιαίτερη επισημότητα, χωρίς ωστόσο να ανακοινωθούν σημαντικές συμφωνίες στα βασικά ζητήματα που εξακολουθούν να χωρίζουν τις δύο μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου. Στην ατζέντα βρέθηκαν μεταξύ άλλων το εμπόριο, η τεχνητή νοημοσύνη και η Ταϊβάν.

Παρά την απουσία μιας μεγάλης διπλωματικής τομής, η Ουάσιγκτον και το Πεκίνο συμφώνησαν να παρατείνουν κατά δύο μήνες την εμπορική εκεχειρία τους, δίνοντας στις δύο πλευρές περισσότερο χρόνο για διαπραγματεύσεις πάνω στις οικονομικές διαφορές τους. Ο Τραμπ αναφέρθηκε επίσης σε βελτιωμένη πρόσβαση Αμερικανών αγροτών και κτηνοτρόφων στην κινεζική αγορά, ενώ οι δύο ηγέτες παρουσίασαν την τεχνητή νοημοσύνη ως έναν πιθανό τομέα συνεργασίας.

Τα ιδρυτικά κείμενα των Ηνωμένων Πολιτειών

Στα Εθνικά Αρχεία, ο Τραμπ και ο Σι αναμένεται να δουν ορισμένα από τα σημαντικότερα τεκμήρια της αμερικανικής ιστορίας, μεταξύ των οποίων την πρωτότυπη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας, το Σύνταγμα των ΗΠΑ και τη Διακήρυξη των Δικαιωμάτων, τα περίφημα «Charters of Freedom», τα οποία φυλάσσονται μόνιμα στη Ροτόντα του κτιρίου των Εθνικών Αρχείων.

Ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι οι δύο ηγέτες θα δουν επίσης αρχειακό υλικό που, όπως είπε, καταγράφει τη μακρά ιστορία των σχέσεων και των πολιτιστικών ανταλλαγών μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Κίνας.

Η επιλογή του συγκεκριμένου χώρου δίνει έναν διαφορετικό χαρακτήρα, να προβάλουν τη δική τους αντίληψη για την ιστορία των διμερών σχέσεων και για την κατεύθυνση που θα μπορούσαν να ακολουθήσουν στο μέλλον.

Το 1979 και η κρίσιμη ιστορική αναφορά στην Ταϊβάν

Για τον Σι, ιδιαίτερη σημασία ενδέχεται να έχουν τα αρχεία που συνδέονται με μία από τις σημαντικότερες καμπές στις σύγχρονες σχέσεις ΗΠΑ-Κίνας, την επίσημη εγκαθίδρυση διπλωματικών σχέσεων μεταξύ Ουάσιγκτον και Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας την 1η Ιανουαρίου 1979.

Τότε, οι Ηνωμένες Πολιτείες αναγνώρισαν την κυβέρνηση της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας ως τη μοναδική νόμιμη κυβέρνηση της Κίνας και τερμάτισαν τις επίσημες διπλωματικές σχέσεις τους με την κυβέρνηση της Ταϊβάν. Παράλληλα, η Ουάσιγκτον διατήρησε εμπορικές, πολιτιστικές και άλλες ανεπίσημες σχέσεις με την Ταϊπέι.

Η ιστορική αυτή περίοδος εξακολουθεί να βρίσκεται στον πυρήνα της σημερινής αντιπαράθεσης γύρω από την Ταϊβάν.

Ο Σι πιέζει την Ουάσιγκτον για την Ταϊβάν

Το Πεκίνο θεωρεί τη δημοκρατικά κυβερνώμενη Ταϊβάν μέρος της κινεζικής επικράτειας. Κατά τη συνάντησή του με τον Τραμπ την Πέμπτη, ο Σι κάλεσε τις Ηνωμένες Πολιτείες να χειριστούν το ζήτημα της Ταϊβάν «με σύνεση», ενώ, σύμφωνα με κινεζικά κρατικά μέσα ενημέρωσης, εξέφρασε την προσδοκία ότι η Ουάσιγκτον θα τηρήσει τη θέση της κατά της ανεξαρτησίας της Ταϊβάν.

Η πάγια αμερικανική θέση επί δεκαετίες είναι ότι οι ΗΠΑ «δεν υποστηρίζουν» την ανεξαρτησία της Ταϊβάν, στο ευρύτερο πλαίσιο της αμερικανικής πολιτικής της «μίας Κίνας». Το Πεκίνο έχει επιδιώξει κατά καιρούς ισχυρότερες διατυπώσεις από την Ουάσιγκτον. Ιστορικά, πάντως, η αμερικανική πολιτική συνδυάζει αυτή τη θέση με την επιμονή σε ειρηνική επίλυση των διαφορών στα Στενά της Ταϊβάν.

Παρότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν διατηρούν επίσημες διπλωματικές σχέσεις με την Ταϊπέι, παραμένουν ο σημαντικότερος διεθνής υποστηρικτής της Ταϊβάν. Το πλαίσιο που καθιερώθηκε μετά το 1979 προβλέπει παράλληλα τη συνέχιση των ουσιαστικών ανεπίσημων σχέσεων των δύο πλευρών και έχει αποτελέσει τη βάση της αμερικανικής πολιτικής στην περιοχή επί δεκαετίες.

Στο τραπέζι και οι πωλήσεις όπλων

Ένα από τα πιο ευαίσθητα ζητήματα αφορά τις αμερικανικές πωλήσεις αμυντικού υλικού στην Ταϊβάν. Το Πεκίνο ζητεί από την Ουάσιγκτον να τις σταματήσει, θεωρώντας τις παρέμβαση στις εσωτερικές υποθέσεις της Κίνας. Σύμφωνα με το Reuters, μετά την προηγούμενη συνάντηση Τραμπ-Σι το Μάιο, η αμερικανική κυβέρνηση είχε αφήσει σε εκκρεμότητα ένα δεύτερο πακέτο όπλων προς την Ταϊβάν ύψους περίπου 14 δισ. δολαρίων, με τον Τραμπ να το χαρακτηρίζει «πολύ καλό διαπραγματευτικό χαρτί». Είχε προηγηθεί η έγκριση, τον Δεκέμβριο, πακέτου περίπου 11 δισ. δολαρίων.

Εμπόριο και τεχνητή νοημοσύνη: Περιορισμένη πρόοδος

Στο οικονομικό πεδίο, η εικόνα μετά τη σύνοδο είναι περισσότερο αυτή της διαχείρισης των διαφορών παρά της οριστικής επίλυσής τους. Η δίμηνη παράταση της εμπορικής εκεχειρίας απομακρύνει προσωρινά τον κίνδυνο μιας νέας άμεσης κλιμάκωσης, αλλά αφήνει ανοιχτές σημαντικές διαφορές για τους δασμούς, τις κινεζικές εξαγωγές, τις σπάνιες γαίες, την πρόσβαση στις αγορές και τις τεχνολογίες αιχμής.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η τεχνητή νοημοσύνη. Ο Τραμπ και ο Σι την ανέδειξαν ως πιθανό πεδίο συνεργασίας, την ώρα που οι ΗΠΑ και η Κίνα ανταγωνίζονται παράλληλα για την τεχνολογική υπεροχή, την πρόσβαση σε προηγμένους ημιαγωγούς και την ανάπτυξη νέων μοντέλων και υποδομών AI.

Κριτική από τους Δημοκρατικούς

Δημοκρατικοί γερουσιαστές άσκησαν κριτική στη σύνοδο, υποστηρίζοντας ότι η μεγάλη έμφαση στην τελετουργία δεν συνοδεύτηκε από αντίστοιχες παραχωρήσεις του Πεκίνου σε ζητήματα όπως το εμπόριο, η ασφάλεια, η τεχνητή νοημοσύνη και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Επέκριναν επίσης τον Τραμπ επειδή, κατά την άποψή τους, δεν αντιμετώπισε δημοσίως με επαρκή σαφήνεια τη στρατιωτική πίεση της Κίνας απέναντι στην Ταϊβάν και ζήτησαν να προχωρήσει άμεσα η παράδοση ήδη εγκεκριμένης στρατιωτικής βοήθειας και αμερικανικών οπλικών συστημάτων προς το νησί. Πρόκειται για την πολιτική θέση των συγκεκριμένων Δημοκρατικών γερουσιαστών και όχι για διακομματική αξιολόγηση των αποτελεσμάτων της συνόδου.