Τραμπ κατά ΔΠΔ: «Ή θα υποχωρήσετε ή θα σας τελειώσουμε» – Κυρώσεις λίγες ώρες μετά το Νόμπελ Ειρήνης

Σε μια κίνηση που κλιμακώνει τη σύγκρουση της Ουάσινγκτον με τη διεθνή δικαιοσύνη, η κυβέρνηση του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε την Παρασκευή (9 Οκτωβρίου) την επιβολή κυρώσεων στο ίδιο το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (ΔΠΔ), λίγες μόλις ώρες αφότου η πρώην δικαστής του, Νάβι Πιλάι, τιμήθηκε με το Νόμπελ Ειρήνης 2026.

Η απόφαση σηματοδοτεί μια ιδιαίτερα σοβαρή κλιμάκωση της αμερικανικής πολιτικής απέναντι στο δικαστήριο της Χάγης, καθώς οι κυρώσεις δεν περιορίζονται πλέον σε συγκεκριμένους δικαστές και εισαγγελείς, αλλά στρέφονται εναντίον του ίδιου του θεσμού, απειλώντας να πλήξουν τη χρηματοδότηση, τις τραπεζικές συναλλαγές και την καθημερινή λειτουργία του.

Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, εξαπέλυσε σφοδρή επίθεση κατά του ΔΠΔ, χαρακτηρίζοντάς το «αδίστακτο δικαστήριο» και ξεκαθαρίζοντας ότι η αμερικανική κυβέρνηση δεν πρόκειται να αποδεχθεί οποιαδήποτε απόπειρα δίωξης Αμερικανών πολιτών.

«Ο πρόεδρος Τραμπ δεν θα επιτρέψει ποτέ στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο να ασκήσει δίωξη κατά Αμερικανών», δήλωσε ο Ρούμπιο σε ανακοίνωσή του, η οποία δημοσιεύθηκε αρχικά από το Reuters.

«Γι’ αυτό, σήμερα, οι Ηνωμένες Πολιτείες επιβάλλουν κυρώσεις στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο. Θα απαγορεύσουμε τις συναλλαγές με αυτό το αθέμιτο δικαστήριο, κόβοντας τους πόρους του και παραλύοντας την ικανότητά του να λειτουργεί», πρόσθεσε.

Οι νέες κυρώσεις αναμένεται να έχουν σημαντικές επιπτώσεις στις επιχειρήσεις που συνεργάζονται με το ΔΠΔ, καθώς οι αμερικανικοί περιορισμοί μπορούν να οδηγήσουν τράπεζες στο κλείσιμο λογαριασμών, ασφαλιστικές εταιρείες στη διακοπή της κάλυψης και παρόχους τεχνολογίας στην αναστολή των υπηρεσιών τους.

Η Ουάσινγκτον έχει επανειλημμένα εκφράσει την αντίθεσή της στις ενέργειες του ΔΠΔ, ιδιαίτερα μετά την έκδοση ενταλμάτων σύλληψης σε βάρος Ισραηλινών αξιωματούχων, μεταξύ των οποίων ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου. Σημείο αντιπαράθεσης αποτέλεσε επίσης η προηγούμενη έρευνα για τις ενέργειες Αμερικανών στρατιωτών στο Αφγανιστάν, την οποία το δικαστήριο έχει πλέον κλείσει.

«Το έργο μας θα συνεχιστεί», η απάντηση του ΔΠΔ

Η αντίδραση του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου ήταν άμεση, με τον αναπληρωτή εισαγγελέα Ναζάτ Σαμίμ Καν να καταδικάζει τις αμερικανικές κυρώσεις και να διαμηνύει ότι δεν πρόκειται να ανασταλεί η αποστολή του θεσμού.

«Οι κυρώσεις αποσκοπούν στην υπονόμευση του κράτους δικαίου διεθνώς και του έργου που επιτελεί ένα ανεξάρτητο δικαστικό ίδρυμα», δήλωσε ο Καν στο Reuters.

«Το έργο μας θα συνεχιστεί σε όλες τις καταστάσεις, τις έρευνές μας και τις διώξεις μας», υπογράμμισε, επιμένοντας ότι οι αμερικανικές πιέσεις δεν θα εμποδίσουν το δικαστήριο να ασκήσει τις αρμοδιότητές του.

Το ΔΠΔ, που ιδρύθηκε το 2002 με αποστολή τη δίωξη εγκλημάτων πολέμου, εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας και γενοκτονίας, αριθμεί 125 κράτη μέλη. Ανάμεσά τους βρίσκονται όλα τα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και όλα τα μέλη του ΝΑΤΟ, με εξαίρεση τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Τουρκία.

Η έδρα του στην Ολλανδία και η στήριξη που έχει εξασφαλίσει από σημαντικούς Ευρωπαίους συμμάχους της Ουάσινγκτον δημιουργούν τις προϋποθέσεις για μια νέα διπλωματική αντιπαράθεση μεταξύ των δύο πλευρών του Ατλαντικού.

Ιδιαίτερο συμβολισμό αποκτά η χρονική συγκυρία της ανακοίνωσης, καθώς λίγες ώρες νωρίτερα είχε απονεμηθεί το Νόμπελ Ειρήνης στη Νοτιοαφρικανή νομικό Νάβι Πιλάι, η οποία είχε υπηρετήσει ως δικαστής στο Τμήμα Εφέσεων του ΔΠΔ από το 2003 έως το 2008.

Η Επιτροπή Νόμπελ ανέφερε ότι η επιλογή της είχε στόχο να «αποστείλει μια υπενθύμιση» σε μια εποχή κατά την οποία «δικαστές και θεσμοί διεθνούς δικαίου δέχονται πολιτικές επιθέσεις».

«Ένα διεθνές νομικό σύστημα στο οποίο οι εγκληματίες πολέμου λογοδοτούν και τα θύματα κακοποίησης απονέμονται δικαιοσύνη αποτελεί προϋπόθεση για έναν ειρηνικό κόσμο», επισήμανε η επιτροπή.

Τελεσίγραφο Ρούμπιο προς τους συμμάχους: «Να συγκρατήσουν το δικαστήριο»

Παρά τη σκληρή ρητορική, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών υποστήριξε ότι οι κυρώσεις έχουν σχεδιαστεί με τρόπο που αφήνει περιθώρια στο ΔΠΔ και στα κράτη μέλη του να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις της Ουάσινγκτον.

Όπως ανέφερε, οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν καθυστερήσει την επιβολή των μέτρων, προσδοκώντας ότι το δικαστήριο και οι χώρες που συμμετέχουν στο ιδρυτικό Καταστατικό της Ρώμης θα αντιμετώπιζαν τις αμερικανικές ανησυχίες.

Ωστόσο, ο Ρούμπιο προχώρησε σε μια ευθεία προειδοποίηση προς το δικαστήριο και τους συμμάχους των ΗΠΑ.

«Είτε το ΔΠΔ θα τερματίσει τις απειλές του, είτε θα τερματίσουμε εμείς το ΔΠΔ. Αναμένουμε από τους συμμάχους μας, πολλοί από τους οποίους αποτελούν μέρος του ΔΠΔ και βασίζονται σε Αμερικανούς στρατιωτικούς για την υπεράσπισή τους, να συγκρατήσουν το δικαστήριο», δήλωσε.

Παράλληλα, υποστήριξε ότι εξακολουθεί να υπάρχει περιθώριο διαπραγματεύσεων.

«Έχουμε διαρθρώσει αυτήν τη δράση ώστε να δώσουμε την ευκαιρία στα συμβαλλόμενα κράτη να διαπραγματευτούν και να παρουσιάσουν μια λύση για την αντιμετώπιση των ανησυχιών μας. Εάν αυτές οι προσπάθειες δεν καρποφορήσουν, θα συνεχίσουμε να προσαρμόζουμε ανάλογα», σημείωσε.

Την ίδια στιγμή, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών ανακοίνωσε τέσσερις γενικές άδειες που προβλέπουν εξαιρέσεις από τους περιορισμούς για συγκεκριμένες συναλλαγές, μεταξύ των οποίων υπηρεσίες τηλεπικοινωνιών, λογισμικού, πληρωμές συντάξεων και συναλλαγές που συνδέονται με κρατουμένους του δικαστηρίου.

Οι εξαιρέσεις αυτές περιορίζουν ορισμένες από τις άμεσες επιπτώσεις, χωρίς ωστόσο να αναιρούν τη συνολική πίεση που ασκείται στο ΔΠΔ.

Οι αξιωματούχοι του δικαστηρίου προετοιμάζονταν εδώ και μήνες για ένα τέτοιο ενδεχόμενο, προχωρώντας μεταξύ άλλων σε αντικατάσταση λογισμικού της Microsoft με λύσεις ανοιχτού κώδικα και σε εναλλακτικές ρυθμίσεις για τις τραπεζικές συναλλαγές και την ασφαλιστική κάλυψη.

Ο γραμματέας του ΔΠΔ, Οσβάλντο Σαβάλα Χίλερ, είχε μάλιστα καλέσει την Ευρωπαϊκή Ένωση να εξετάσει την ενεργοποίηση του λεγόμενου «μηχανισμού αποκλεισμού», ενός εργαλείου που αποσκοπεί στην προστασία ευρωπαϊκών επιχειρήσεων από τις εξωεδαφικές συνέπειες κυρώσεων τρίτων χωρών.

Η νέα αμερικανική απόφαση αποτελεί συνέχεια της αντιπαράθεσης που είχε ξεκινήσει κατά την πρώτη προεδρική θητεία του Τραμπ, όταν είχαν επιβληθεί στοχευμένες κυρώσεις σε αξιωματούχους του ΔΠΔ. Τα μέτρα αυτά ανακλήθηκαν επί προεδρίας Τζο Μπάιντεν, προτού η Ουάσινγκτον επανέλθει στην πολιτική των κυρώσεων μετά την επιστροφή Τραμπ στον Λευκό Οίκο τον Ιανουάριο του 2025.

Πλέον, η σύγκρουση εισέρχεται σε νέα φάση, με την κυβέρνηση Τραμπ να επιδιώκει όχι μόνο την άσκηση πολιτικής πίεσης, αλλά και τον περιορισμό της επιχειρησιακής δυνατότητας του δικαστηρίου. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θα κινηθούν για την προστασία του ΔΠΔ ή αν η αμερικανική πίεση θα οδηγήσει σε νέους συμβιβασμούς, δοκιμάζοντας στην πράξη την ανεξαρτησία της διεθνούς ποινικής δικαιοσύνης.