52 χρόνια από την τουρκική εισβολή στην Κύπρο

Η Κύπρος τιμά την 52η επέτειο της τουρκικής εισβολής του 1974, ενός γεγονότος που εξακολουθεί να καθορίζει την πολιτική, κοινωνική και γεωπολιτική πραγματικότητα του νησιού. Οι εκδηλώσεις μνήμης πραγματοποιήθηκαν τόσο στις ελεύθερες περιοχές της Κυπριακής Δημοκρατίας όσο και στα κατεχόμενα, με τις δύο κοινότητες να προσεγγίζουν την επέτειο μέσα από εντελώς διαφορετικές ιστορικές αφηγήσεις.

Στις 5:30 το πρωί, την ώρα που πριν από 52 χρόνια ξεκίνησε η απόβαση των τουρκικών στρατευμάτων στις ακτές της Κερύνειας, ήχησαν οι σειρήνες στις ελεύθερες περιοχές της Κύπρου, υπενθυμίζοντας τη δραματική έναρξη της στρατιωτικής επιχείρησης που οδήγησε στη διχοτόμηση του νησιού. Παράλληλα, στα κατεχόμενα πραγματοποιήθηκαν στρατιωτικές παρελάσεις και εορτασμοί, καθώς η Τουρκία και η τουρκοκυπριακή ηγεσία χαρακτηρίζουν την επέμβαση ως «ειρηνευτική επιχείρηση» με στόχο την προστασία των Τουρκοκυπρίων.

Η τουρκική εισβολή εκδηλώθηκε λίγες ημέρες μετά το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 1974, το οποίο οργανώθηκε από τη στρατιωτική χούντα της Ελλάδας και την ΕΟΚΑ Β’, με στόχο την ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα. Η Άγκυρα επικαλέστηκε το δικαίωμα επέμβασης που απορρέει από τη Συνθήκη Εγγυήσεως του 1960, ωστόσο η στρατιωτική επιχείρηση είχε ως αποτέλεσμα την κατοχή περίπου του 37% του κυπριακού εδάφους, τον εκτοπισμό περισσότερων από 160.000 Ελληνοκυπρίων, χιλιάδες νεκρούς και αγνοούμενους, καθώς και μια ανθρωπιστική κρίση που άφησε βαθιά τραύματα στην κυπριακή κοινωνία.

Μισό αιώνα αργότερα, η «Πράσινη Γραμμή» εξακολουθεί να χωρίζει το νησί, ενώ η αποκαλούμενη «Τουρκική Δημοκρατία Βόρειας Κύπρου», που ανακηρύχθηκε το 1983, αναγνωρίζεται αποκλειστικά από την Τουρκία. Η Κυπριακή Δημοκρατία παραμένει το μοναδικό διεθνώς αναγνωρισμένο κράτος στο νησί και από το 2004 αποτελεί πλήρες μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αν και το ευρωπαϊκό κεκτημένο παραμένει σε αναστολή στις κατεχόμενες περιοχές.

Η επέτειος συμπίπτει με μια νέα προσπάθεια του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών να αναζωογονήσει τον διάλογο για το Κυπριακό. Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, αναμένεται να πραγματοποιήσει επαφές από τις 27 έως τις 29 Ιουλίου, επιδιώκοντας να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για επανέναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων, οι οποίες παραμένουν παγωμένες από το 2017 και τη διάσκεψη του Κραν Μοντανά.

Ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης, εξέφρασε την ελπίδα ότι θα διαμορφωθούν οι κατάλληλες συνθήκες για την επανεκκίνηση των συνομιλιών, υπογραμμίζοντας τη δέσμευση της ελληνοκυπριακής πλευράς σε μια λύση που θα βασίζεται στα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και στο συμφωνημένο πλαίσιο της διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας.

Ωστόσο, το μεγαλύτερο εμπόδιο παραμένει η θεμελιώδης διαφωνία ως προς τη μορφή της τελικής λύσης. Η ελληνοκυπριακή πλευρά υποστηρίζει τη δημιουργία μιας ομοσπονδιακής, επανενωμένης Κύπρου με μία διεθνή προσωπικότητα, μία κυριαρχία και μία ιθαγένεια. Αντίθετα, η Τουρκία και η τουρκοκυπριακή ηγεσία επιμένουν τα τελευταία χρόνια στη λύση δύο κυρίαρχων κρατών, θέση που απορρίπτεται από τα Ηνωμένα Έθνη, την Ευρωπαϊκή Ένωση και τη διεθνή κοινότητα.

Το Κυπριακό εξακολουθεί να αποτελεί έναν από τους πλέον μακροχρόνιους άλυτους διεθνείς φακέλους και παραμένει σημείο έντασης στις σχέσεις Ελλάδας και Τουρκίας, δύο συμμάχων στο ΝΑΤΟ. Παράλληλα, επηρεάζει τις ευρωτουρκικές σχέσεις, καθώς η μη επίλυση του ζητήματος αποτελεί διαχρονικά ένα από τα σημαντικότερα εμπόδια στην ενταξιακή πορεία της Άγκυρας προς την Ευρωπαϊκή Ένωση.